كوروناۆيرۋس • 30 قىركۇيەك، 2021

ەندى... «Eta»

76 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدە وتاندىق جانە باسقا دا ۆاكتسينا تۇرلەرى بولعانىمەن، ەكپەمەن قامتۋ ءالى دە تومەن. ماسەلەن، جۇرتتىڭ 60%-دان استامى ۆاكتسينانىڭ بىردە-ءبىر دوزاسىن ءالى الماعان. «الدىم» دەگەن انىقتاماسى بارلاردىڭ ءبىر بولىگىنە كۇمانمەن قاراۋعا تۋرا كەلەدى. ال اقش-تىڭ كوپ بولىگىندە، دانيادا ەرەسەكتەردىڭ 80%-ى ۆاكتسينالانعان.

وسى ماسەلەگە وراي ۆيرۋسولوگ، پرو­­­فيلاكتيكالىق مەديتسينا اكادە­مياسىنىڭ پرەزيدەنتى، امەريكا دەن­ساۋلىق ساقتاۋ قاۋىمداستىعىنىڭ مۇ­­شەسى الماز شارمان كوروناۆيرۋس مۋ­­تاتسياسىنىڭ قاۋپى ۆاكتسينالانعان حالىقتىڭ ۇلەسىنە بايلانىستى ەكە­نىن دايەكتەيدى. ول كەيبىر ەلدەردە ۆاك­تسينالاۋدىڭ كەشىگۋى باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا نۇسقالارىنىڭ پايدا بولۋىنا اكەلەتىنىن العا تارتا كەلە، ۆيرۋستىڭ شتامدارى مەن نۇسقالارىن اجىراتۋ قاجەتتىگىن، كەيبىر تەحنيكالىق ايىر­ماشىلىقتار بار ەكەنىن ايتادى.

ء«بىز كوروناۆيرۋستىڭ ءتۇرلى نۇس­قالارى تۋرالى ءسوز قوزعاپ وتىرمىز. 1 ماۋسىمنان باستاپ ددۇ ونى گرەك ءالىپبيىنىڭ ارىپتەرى – الفا، بەتا، گامما، «دەلتا» دەپ اتاۋدى شەشتى. بۇعان دە­يىن ء«ۇندى»، «برازيليالىق»، «وڭتۇستىك افري­كالىق» دەپ اتاپ كەلدىك. بىراق مۇن­داي كوننوتاتسيا بولماۋى ءۇشىن ولار ونى ارىپتىك بەلگىلەرمەن اتاۋدى ۇيعاردى»، دەيدى پروفەسسور.

الماز شارمان پاندەميا باستالعا­لى بەرى الەمدە ىندەتتىڭ تالاي نۇسقاسى تىركەلگەنىنە ءمان بەردى. شامامەن اي سا­يىن ەكى نەمەسە ءۇش نۇسقا پايدا بولدى. سونىمەن قاتار ءتيىمدى ۆاكتسينالاردىڭ پايدا بولۋىمەن مۋتاتسيانىڭ جيىلىگى تەزدەدى. بۇل – تابيعي ەۆوليۋتسيالىق پروتسەسس.

«ۆيرۋس تا ءتىرى قالۋدىڭ جولدارىن ىزدەپ، بەلسەندى تۇردە مۋتاتسيالانا باس­­­تايدى. شىندىعىندا، ۆيرۋستىڭ تەك 30 مىڭ نۋكلەوتيد نەگىزى بار جانە ونىڭ مۋتاتسيالىق نۇسقالارىنىڭ سا­نى شەكتەۋلى. ۆيرۋستاردىڭ بىرنەشە نۇس­قاسى بار، ولار جۇقپالى جانە ۆاك­تسي­نا­لارعا ءتوزىمدى بولۋى مۇمكىن نەمەسە ۆاك­تسي­نالاردىڭ اسەرىنەن جالتارۋى مۇم­كىن، بىراق جۇقپالىلىعىن جوعال­تادى. بۇل الفا، بەتا جانە گامما نۇس­قا­لارىندا. ءبىز قازىر «دەلتانىڭ» وتە جۇق­­پالى نۇسقاسىمەن الىسىپ وتىر­مىز. مەن بۇل كوروناۆيرۋستىڭ سوڭعى اگ­­رەس­سيۆتى نۇسقاسى دەپ ويلايمىن جانە بو­­لاشاقتا پاندەميا جويىلۋى كەرەك»، دەدى ا.شارمان. مىسالى، وڭتۇستىك­اف­ري­كالىق نۇسقانىڭ ۆاك­تسينا­لارعا ءتوزىم­دى ەكەنى انىقتالدى، بىراق سونىمەن بىر­گە ول تەز جۇقپايدى. ال «دەلتا» نۇس­قاسى وزىنەن بۇرىنعىلاردى ىعىستىرىپ، قا­ۋىپتى ءارى جۇقپالى بولىپ شىقتى. «دەل­تا» نۇسقاسى جوعالىپ بارا جاتقاندا ۆاك­تسينالانعان حالىقتىڭ ۇلەسى تومەن بول­سا، باسقا نۇسقالار پايدا بولۋى مۇم­كىن. پروفەسسور ۆيرۋس شتامدارى مەن نۇس­قا­لارىن شاتاستىرماۋدى سۇ­رادى. ياعني بۇل شتامدار – ۆي­رۋس­تىڭ تاعى ءبىر ساپا­لىق سيپاتتا­ماسى. شتام­دارعا 2003 جانە 2012 جىل­دارى تارالعان جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا­دا اتيپيالىق نەگىزگى ەپي­دە­ميانى تۋدىر­عان ۆيرۋستار جاتادى. ۆاك­تسينالاۋ دەڭ­گەيىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى جاعدايىندا كو­رو­ناۆيرۋس مۋتاتسياعا ۇشى­راپ، جاڭا نۇس­قالاردى تۋدىرادى.

«ۆاكتسينالاردىڭ كوروناۆيرۋسقا قار­سىلىعى، اسىرەسە كوۆيدتىڭ «الفا» نۇس­قاسىندا ءتيىمدى. بۇل نۇسقا جۇقپا­لى بولعانىمەن، ۆاكتسينالار ونى باسا الادى. «دەلتا» نۇسقاسىنىڭ وزگەشە ءتاسىلى بار، ول ۆاكتسينالاردان ازداپ باس تارتادى، دەگەنمەن ۆاكتسينالار 70-80% جاعدايدا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتەدى»، دەدى ا.شارمان.

ول قازاقستاندا سوڭعى ەكى ايدا ىندەت نەگىزىنەن ء«ۇندى» دەپ اتالاتىن «دەلتا» نۇسقاسىنان تاراعانىن ايتتى. بۇل «بريتاندىق» جانە «ۋحاندىق» نۇس­قالارعا قاراعاندا 60%-عا جۇقپالى. «ۆاك­تسينالانۋ ارتقان سايىن ۆيرۋس ءوزى­نىڭ كۇشىن جويىپ، قاراپايىم ينفەك­تسيا­عا اينالادى. دەرتپەن كۇرەستى توق­­تاتۋعا بولمايدى. ۆاكتسينالانعان ازا­ماتتار سانىن كوبەيتە وتىرىپ، كورونا­ۆيرۋستى ەندەميالىق اۋرۋعا اينالدىراتىن بولامىز»، دەدى ا.شارمان.

دارىگەر ايتقانداي، ۆاكتسينالانۋدان كەيىنگى يممۋندىق قورعانىس ۆيرۋس­قا توي­تارىس بەرەدى. سوندىقتان ەكپە الۋ­دىڭ ماڭىزى وتە زور. «مىسالى، وت­كەن جىلدىڭ ماۋسىمىن­دا اۋىرىپ، ەكپە ال­ماعانداردىڭ ىقتيمالدىلىعى جوعارى. ءيا، بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ۆاكتسينالار جاڭا نۇسقالارعا قارسى تيىمدىلىگىن جو­عال­تادى، بىراق سو­عان قاراماستان، 80% جاع­دايدا يممۋن­دىق قورعانىس ساق­تا­لا­دى»، دەدى پروفەسسور. سونىمەن قا­تار عالىم مۋتاتسيا جيىلىگىن ازايتۋ ءۇشىن سانيتارلىق نور­مالاردى ساق­تاۋ­دى جالعاستىرۋعا شا­قىرادى. «Eta» كورو­نا­ۆيرۋسىنىڭ جاڭا مۋتاتسيالانعان نۇس­قاسى تۋرالى بايان­داي كەلە، ونىڭ العاش رەت 2020 جىل­دىڭ جەلتوقسانىندا بەلگىلى بول­عا­نىن، ينفەكتسيا نيگەريا مەن ۇلى­بري­تانيادا، ەندى قازاقستاندا انىقتال­عانىن جەتكىزدى.

«بۇرىن كوروناۆيرۋس ايىنا ەكى رەت مۋتاتسياعا ۇشىراسا، بۇگىندە ءجيى وزگە­رەدى. قازىرگى ۋاقىتتا «Eta» باسقا تول­قىن تۋدى­رۋى مۇمكىن دەگەن اقپارات جوق. مەد­يتسي­نالىق قاۋىمداستىق بۇل وپ­تسيا­عا الاڭ­دامايدى. كوروناۆيرۋستىڭ «دەلتا» نۇسقاسى وتە قاۋىپتى»، دەيدى ا.شارمان.

عالىم كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينالانۋ دەرتتىڭ اۋىر تۇرىنەن جانە ءولىم-جىتىمنەن قورعايتىنىن تاعى دا ەسكە سالدى.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى قالاسى «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:28

ارقالىقتا مىڭ ادام كۇي تارتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوشباسشى وزگەرگەن جوق

سپورت • بۇگىن، 08:44

قالا كۇنىندەگى بايگە جارىسى

سپورت • بۇگىن، 08:42

يسپانيادا ولجالى بولدى

تەننيس • بۇگىن، 08:40

ورگانيكالىق قالدىقتاردى وڭدەيدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:38

جاسىل مەتاللۋرگيا قازىر دە بار

قازاقستان • بۇگىن، 08:37

ۇقساس جاڭالىقتار