رۋحانيات • 28 قىركۇيەك، 2021

تورعاي اۋەنى تەربەگەن ەكى كۇن

61 رەت كورسەتىلدى

كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى وزبەكالى جانىبەكوۆ نەگىزىن قالاعان «تورعاي اۋەندەرى» فەستيۆالى – وسى وڭىردەن تۇلەپ ۇشقان تالاي تالانتتىڭ جولىن اشىپ، ۇلكەن ونەرگە جولداما بەردى. وتكەن اپتانىڭ اياعىندا ارقالىق ايتۋلى فەستيۆالدىڭ ەلۋ جىلدىق بەلەسىن اتاپ ءوتتى. تورعاي ءتورىن ەكى كۇن بويى ءان-كۇيگە بولەگەن مەرەكەلىك شارا بيىل بوكسيتى ءبىتىپ، ەندى وڭدەۋ ونەركاسىبىنە يەك ارتقان قالانىڭ 65 جىلدىعى مەن ۇلت اياۋلىسى، تاريحشى، ەتنوگراف وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالدى.

وبلىستىق قازاق جاسوسپىرىمدەر تەاترى­نىڭ الدىندا وتكەن مەرەكەلىك شارانىڭ اشىلۋ راسىمىندە ارقالىق قالاسىنىڭ اكىمى ءامىرحان اسانوۆ پەن وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرلان قالماقوۆ قالا تۇرعىندارىن قۇتتىقتاپ، اتالعان ءىس-شارانىڭ ءوڭىر مادەنيەتىندەگى ورنى تۋرالى وي ءوربىتتى.

ونەر فەستيۆالىنە ارقالىق، التىن­سارين، ناۋىرزىم، امانگەلدى، جانگەلدين جانە اقمولا وبلىسىنىڭ جارقايىڭ اۋداندارىنىڭ كوركەمونەرپاز ۇجىمدارى، ارقالىق قالاسىنىڭ ونەرپازدارى مەن «تورعاي اۋەندەرى» فەستيۆالىنىڭ لاۋرەاتتارى قاتىستى.

بايقاۋدا جىر، تەرمە، حالىق اندەرىن ورىنداۋشىلارمەن قاتار، حورەو­گرافيا­نىڭ ءتۇرلى جانرى بويىنشا مىڭ بۇرالعان بيشىلەر دە سىنعا ءتۇستى. ونەرپازدارعا تو­رەلىك ەتەتىن قازىلار القاسىن ما­دە­نيەت قايراتكەرى، «شەرتەر» فول­كلور­لىق ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ كۇي­شىسى، ارقالىق قازاق ۇلت-اسپاپتار ور­كەس­ترىنىڭ ديريجەرى بوراش ابەنوۆ باس­­قارىپ وتىردى. فەستيۆال اياسىندا «قا­زاعىمنىڭ قازىناسى – دومبىرا» اتتى ايماقتىق بايقاۋ، اقىندار ءمۇشايراسى ۇيىمداستىرىلدى.

ءمۇشايرانىڭ شارتى بويىنشا جاس اقىندار ءبىرىنشى كەزەڭدە «ارقالىعىم – اڭىز، تاريحىم – تورعاي» اتالىمى بو­يىن­شا ارقالىققا ارناعان ماداق جىرىن وقىسا، «ۇلت ۇستازى – ىبىراي» اتتى ەكىنشى كەزەڭدە ۇلى اعارتۋشىعا جىر ارنادى. ءۇشىنشى كەزەڭدە اقىنداردىڭ جامبىل جاباەۆقا ارنالعان ولەڭدەرى وقىلدى.

ەكى كۇنگە سوزىلعان ونەر دۋمانى بارىسىندا قالاداعى مۋزەي، كىتاپحانا، تەاتر سياقتى مادەنيەت وشاقتارىندا تورعاي تاريحى مەن وسى جەردە تۋىپ-وسكەن ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ ونەگەلى ومىرىنە ارنالعان كورمەلەر جۇمىس ىستەپ تۇردى.

كۇي-شەرتىلىپ، ءان اۋەلەگەن مەرەكە بارىسىندا تورعايدىڭ كونە كوز قاريالارى وسى وڭىردە ءبىراز جىل باسشىلىق قىزمەت اتقارعان وزبەكالى جانىبەكوۆ تۋرالى ساعىنىشقا تولى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىسىپ، ۇلت­تىق سالت-ءداستۇر، ادەت-عۇرىپتىڭ جا­ڭارىپ، جاندانۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوس­قان قايراتكەردىڭ جاستارعا ۇلگى-ونەگە بو­لارلىق يگى ىستەرى تۋرالى شەشىلە اڭگى­مەلەدى.

– وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ تورعاي وڭى­رىنە، جالپى، ءيسى قازاققا سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان تەڭىز. ۇمىتىلىپ كەتكەن ۇلتتىق كونە اسپاپتارىمىزدى قايتا ءتىرىلتتى. تورعايدىڭ تالانتتى جاستارىنىڭ باسىن قوسىپ، تۇڭعىش رەت 1972 جىلى قازاق دراما تەاترىن، 1974 جىلى «شەرتەر» ۇلتتىق فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىن جاساقتادى، وبلىستىق «دالا ولكەسى تاريحى» مۋزەيىن اشتى. بۇل مۋزەيگە قويىلعان جادىگەرلەردىڭ ءبىرازىن ءوزى ەل ءىشىن ارالاپ، ىزدەپ ءجۇرىپ تاپتى، – دەيدى امانتوعاي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى، كەۋدەسى كومبەگە تولى مۇقتار حودەنوۆ اقساقال.

«تورعاي اۋەندەرى» فەستيۆالى ەڭ العاش ارقالىقتا 1971 جىلى ماۋسىم ايىندا وتكەن. كەيىن «تورعاي اۋەندەرى» جۇرت قۇمارتىپ تاماشالايتىن ۇلكەن ونەر مە­رەكەسى بولىپ قالىپتاستى. قاريالاردىڭ اي­تۋىنشا، فەستيۆال وتەتىن كۇندەرى ار­قا­لىقتاعى حالىق سانى 4-5 ەسە ءوسىپ كە­تەدى ەكەن. بۇگىندە ەسىمدەرى ەلگە تانىس ساي­­لاۋ ورداباەۆ، قاليبەك دەرىپسالدين، عا­لىمجان قۇرمانوۆ سىندى ونەر قاي­رات­كەرلەرى كەزىندە وسى فەستيۆالدان قا­نات­تانعان تالانتتى جاستار ەدى. وسىلايشا، فەستيۆال ءداستۇرلى سيپاتقا يە بولىپ، كەيىن تورعاي جارمەڭكەسى، اقىندار ايتىسى سياق­تى تاماشا ءىس-شارالارمەن مازمۇنىن تولىق­تىرا ءتۇستى.

ءان اۋەلەپ، كۇي قالىقتاعان، مىڭ بۇ­رالعان بيشىلەر كوزدى ارباعان ەكى­كۇن­دىك مەرەكەنىڭ سوڭى سپورتتىق جا­رىس­­تارعا ۇلاسىپ، «جىگەر» ستاديونىندا تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى مەن ار­قا­لىق قالاسىنىڭ 65 جىلدىق مەرە­كەسىنە ارنالعان «تۇيە پالۋان» جارىسى ءوتتى. بوز كىلەمدە وتكەن تارتىستى بەل­دەسۋدە ارقالىق قالاسىنىڭ جانە وب­لىستىڭ وزگە وڭىرلەرى مەن اقمولا وبلىسىنان كەلگەن پالۋاندار باق سىناستى. سپورت سايىستارىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىسقان قالا اكىمى قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەپ، قاتىسۋشىلارعا ساتتىلىك تىلەدى.

– سپورتتى جانىنا سەرىك ەتكەن، زيان­دى ادەتتەردەن بويىن اۋلاق ۇستايتىن، سەر­گەك تە، شىمىر وزدەرىڭىزدەي جاستارى بار ەلدىڭ بولاشاعى جارقىن دەپ بىلەمىن. مەملەكەتىمىز بۇگىندە حالىقتىڭ باسىم بولىگىنىڭ بۇقارالىق سپورتپەن اينالىسىپ، سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزىپ وتىر. وسى رەتتە بۇگىنگىدەي جارىستاردى وتكىزۋ ارقىلى ۇلتتىق سپورتىمىز قازاق كۇرەسىن ناسيحاتتاپ قانا قويماي، كەيىنگى جاستاردىڭ سپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ، سالاماتتى ۇرپاق تاربيەلەۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرمىز. بۇگىنگى باسەكەدە شىن جۇيرىكتىڭ باعى جانسىن. كەشەگى وتكەن قاجىمۇقان مەن بالۋان شولاق بابالارىمىزداي جاۋىرىندارىڭ جەرگە تيمەي، تالاي دودادا توپ جارىپ، ەلدىڭ رۋحىن كوتەرىپ، شىڭدالا بەرۋلەرىڭە تىلەكتەسپىن، – دەدى ءامىرحان اسانوۆ.

بوز كىلەم ۇستىندەگى بەلدەسۋدە ەلۋگە جاقىن سپورتشى 70، 80 كيلوعا دەيىن جانە 80 كيلودان جوعارى سالماقتا كۇش سىناستى. ناتيجەسىندە، 70 كيلوعا دەيىنگى سالماقتا ساكەن قابجەكەن، 80 كيلوعا دەيىنگى پالۋان­دار اراسىندا جاسۇلان بەكبولات ۇزدىك دەپ تانىلسا، 80 كيلودان جوعارى سالماقتا ايبات سەيتەن «تۇيە پالۋان» اتاعىن جەڭىپ الدى. جەڭىمپاز سپورتشىلار قارجىلاي سىيلىققا جانە قالا اكىمىنىڭ ديپلومى مەن مەدالىنە يە بولدى.

شارا بارىسىندا قازاقستاننىڭ ەبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىلارى اباي سارىباەۆ، الەكساندر شپيلەۆوي، قازاق كۇرەسىنەن رەسپۋبليكالىق جارىستاردىڭ جەڭىمپازى ازامات ەرادىلوۆ، كىر تاسىن كوتەرۋدەن الەم چەمپيونى گەننادي باكوۆسكي جانە ۆولەيبولدان قوستاناي وبلىسى سپار­تا­كياداسىنىڭ بىرنەشە دۇركىن جە­ڭىمپا­زى قانات قونىسباەۆتارعا «ار­قالىق قالاسىنا – 65 جىل» مەرەكەلىك مەدالى تابىس ەتىلدى.

ونەر مەرەكەسىنىڭ سوڭىندا قالا ورتا­لىعىنداعى «ناۋرىز» الاڭىندا «تورعاي اۋەن­دەرى-2021» فەستيۆالىنىڭ گالا كونتسەرتى ءوتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

جانى جايساڭ جاز-اتا

قوعام • كەشە

دۇبىردەن تۋعان ولەڭ

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار