رۋحانيات • 26 قىركۇيەك، 2021

بەيتانىس ساعىنىش

235 رەت كورسەتىلدى

بۇرىنعىلاردىڭ ەشبىرىنە ۇقساماعان بۇل سۋرەت بەيمەزگىل عاشىقتىقتىڭ، بەيمالىم ماحابباتتىڭ، بەيتانىس ساعىنىشتىڭ بەينەسى ىسپەتتى. ۋاقىت پەردەسى ەكى جاققا ءتۇرىلىپ، دۇنيەگە جارىق توگىلگەن ساتتە ءبىر-بىرىنەن ايىرىلماستاي بولعان ادامداردىڭ الىپ-ۇشپا سەزىمىنەن ىستىق نە بار ومىردە؟ سول ساتتە قارا تاس گۇلدەگەندەي، قارا اسپان شايداي اشىلعانداي بولعان شىعار. ماعىناسىز مايدان اياقتالىپ، ەندى تاعدىرى تۇزەلەر دەگەندە، ءومىر جولى تاعى دا اداستىرىپ كەتەرىن كىم ءبىلىپتى!؟

سۋرەتتىڭ تاعدىرىنا قاراپ تون ءپىشىپ وتىرمىز. ءسىز وي-ەلەگىنەن وتكىزىپ كورىڭىز، ءبىز حال-قادەرىمىزشە جەتكىزىپ كورەيىك. 1945 جىلى 14 تامىزدا جاپونيانىڭ 124-ءشى يمپەراتورى حيروحيتو جاپون قا­رۋلى كۇشتەرىنىڭ ءسوزسىز بەرىلۋ تۋرالى اس­كەري-تەڭىز بۇيرىعىنا قول قويدى. بۇل اقجولتاي حابار ەرتەسىنە-اق بۇكىل الەمگە راديو ارقىلى تارادى. امەريكا جۇرتى بوركىن اسپانعا اتىپ قۋاندى. كوپتەن كۇتكەن مە­رەكە قارساڭىندا ايگىلى تايمس-سكۆەر ور­تالىق الاڭىندا ەرەكشە فوتوسۋرەت تۇسى­رىلەدى. وسىلايشا، نيۋ-يورك كو­­شە­سىندە وبەكتيۆكە ىلىككەن قوس جاستىڭ قۋا­نىشى سوعىستان كەيىنگى ءومىردىڭ جار­شى­­سىنداي سيمۆولعا اينالىپ شىعا كەلەدى.

سۋرەتتە جاس تەڭىزشى مەن مەدبيكەنىڭ ءسۇيىسۋ ءساتى بەرىلگەن. تۋىندىنىڭ اۆتورى – فوتوگراف الفرەد ەيزەنشتادت. نەمىستىڭ اتاقتى ءفوتوجۋرناليسىنىڭ 1930 جىلدارى اتاعى اسقاقتادى. نەگە دەي­سىز عوي، بىزگە بەلگىلى جاۋىز گيتلەر مەن مۋسسوليني اراسىنداعى العاشقى كەز­­دەسۋدى فوتوعا تۇسىرگەن ءدال وسى كىسى ەدى. ءتىپتى الەمدى نەمىستىڭ سۇرقاي سايا­سات­كەرى يوزەف گەببەلستىڭ دە جارقىن تۇ­رى­­مەن تانىستىرعان دا سول. بىراق ءبا­رى­­بىر شىعارماشىلىق يەسى الدەبىر سە­بەپ­­تەرمەن تۋعان جەرىنەن جىراققا كە­تىپ، امەريكادان پانا ىزدەيدى. ءسويتىپ، 1935 جىلى Life جۋرنالىنا جۇمىسقا ورنالاسادى. الفرەدتىڭ تالانتى – تاپ­­قىرلىعىندا. ول كەيىپكەرلەرىن بىل­دىرمەي، سەزدىرمەي، تىپ-تىنىش نىساناعا العاندى جاقسى كورەدى. ءارى بۇل ءادىسى وتە تاماشا شىعۋىمەن قۇندى.

ەڭ قىزىعى، اتالعان فوتوسۋرەتكە كوپ­شىلىك «تايمس-سكۆەردەگى ءوبىس» نەمەسە «جا­پونيانى جەڭۋ كۇنى» دەپ ايدار تاعىپ، سو­لاي اتاپ تا كەتكەن ەكەن. بىراق فوتو يەسى بۇل سوزگە كەلىسپەيدى. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا، ء«سوزسىز بەرىلۋ» بولۋ قاجەت. سەبەبى سۇلۋدىڭ جىگىت قۇشاعىنا ءۇنسىز عانا ەنۋى وسىنى اڭعارتادى.

فوتوگراف پرەزيدەنت گارري ترۋ­مەن­نىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىنەن كەيىن اتاقتى تايمس-سكۆەر الاڭىندا ءوتىپ جاتقان مەرە­كە­لىك شارالاردى تاماشالايدى. قۋا­نىش­تان جۇرەگى جارىلارداي اسىر سالعان حالىقتىڭ ماسايراعان كوڭىل كۇيى ونىڭ دا جانىن ەلىتىپ جىبەرەدى. ءبىر ساتتە جيىرمادان اسقان كوڭىلدى جاس تەڭىزشى قاسىنان ءوتىپ بارا جاتقان مەدبيكەنى باس سالىپ سۇيە باستايدى. ۇزاققا سوزىلعان سەزىم شىرماۋىنداعى ءسات الفرەدتىڭ كامەرا­نى رەتتەۋىنە جانە فوتونىڭ كەرەمەت شى­عۋىنا جول اشقانداي.

ونىڭ ايتۋىنشا، جاۋىنگەر جىگىت كوشە بويىمەن جۇگىرىپ ءوتىپ، جاس شاماسى­نا قاراماي بارلىق قىز-كەلىنشەكتەردى قۇشاقتاپ العان. ەڭ سوڭىنداعى ءسۇيىس جانە جارىق پەن قاراڭعى اراسىنداعى كونتراست فوتوگرافتىڭ نازارىن بىردەن اۋدارادى. الفرەد جاستاردىڭ انتەك ارەكەتىن اشكەرەلەۋدى ويلاماعان ەدى، قاي­تا ولارمەن تانىسۋعا وقتالعان. بىراق ەكەۋى دە ۇستاتپاي كەتەدى، ءتىپتى ەسىمدەرىن دە بىلمەيدى.

تەك 1970 جىلى Life جۋرنالى رەداكتسياسىنا ەديت شەين ەسىمدى ايەل­دەن حات كەلەدى. ول حاتتى جولداۋشى فوتو­سۋرەتتەگى قىز ءوزى ەكەنىن اشىپ اي­تادى. بىراق قاسىنداعى ونى سۇيگەن سەرى ءھام باتىل تەڭىزشىنىڭ كىم ەكەنىن انىق­تاي المايدى. ارنايى ىزدەستىرۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزگەندە، وننان استام ەر ادام ءوزى ەكەنىن مالىمدەپتى. دەسە دە، مۇندا ءبىر قۇپيا بار-تىن. قانداي دەيسىز عوي، مەدبيكەنى قاپسىرا قۇشاقتاعان تەڭىز ساربازى قىزدىڭ قۇلاعىنا الدەنەنى ايتىپ سىبىرلاعان ەكەن. مۇنى ەديت شەين ادەيى ايتادى-مىس. سول ءسوزدىڭ ساناسىندا قاتتالىپ قالعانىن جاسىرمايدى دا. اقىرى، «مەن ەدىم» دەپ وڭ­مەندەگەن ۇمىتكەرلەردىڭ ەشقايسىسى نە دەپ ايتقانىن تابا المايدى. ايتسە دە، تەڭىز ساربازى ۇندەمەگەن بولاتىن.

جاس تەڭىزشىنىڭ جەكە باسىن انىقتاۋ مۇمكىن بولمادى. سوعان ۇقساس كارل مۋس­كارەللو، دجوردج مەندوزا جانە گلەنن ماكداففي ەسىمدى بۇرىنعى تەڭىزشىلەر­دىڭ ەسىمى بەلگىلى بولدى. ولاردىڭ اراسىن­دا ساراپتاما جۇرگىزۋدى تالاپ ەتكەندەر دە ­تابىلدى. نەگىزىندە، ءۇش جىگىت تە سول الاڭدا بەيتانىس مەدبيكەلەردى سۇيگەنى شىن بولۋى مۇمكىن. ارينە، ول ەندى ما­ڭىزدى ەمەس. بۇگىندە بۇل فوتونىڭ تاريحى تۋرالى الىپ-قاشپا اڭگىمە كوپ. ءبىز مىسالعا الىپ وتىرعان نۇسقا سونىڭ ءبىرى عانا. بىراق ماڭىزدىسى ول ەمەس.

كەيىننەن تايمس-سكۆەر الاڭىندا ايگىلى فوتوسۋرەتتە تۇسىرىلگەن سيۋجەتتى قاي­­تالايتىن ەسكەرتكىش ورناتىلدى. اشى­­لۋ سالتاناتىنا قارت ايەل ەديت شەين دە قاتىسادى. ول قاسىنداعى جىگىت­تىڭ كىم ەكەنىن تابا الماعانىنا وكىنەدى. اقىرى، ەسكەرتكىشكە اينالعان مەدبيكە 91 جاسىندا دۇنيەدەن وزادى.

ەڭ عاجابى، فوتوسۋرەت ەكىنشى دۇ­نيە­­جۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتالۋىنىڭ ­سيم­­­ۆولى ەسەبىندە تاريحقا ەندى. ول كيىم­دەر­­گە باسىلىپ، بولمە قابىرعالارى­نا بەزەن­دىرىلدى. ءتىپتى جۋرنالداردىڭ مۇقا­باسىنا قايتا-قايتا باسىلىپ، مىڭ­­داعان تيراجبەن تارالدى. بۇگىندە جىل سايىن تامىز ايىنىڭ ورتاسىندا تايمس-سكۆەردەگى ەسكەرتكىش اينالاسىنا جينالعان جۇزدەگەن جۇپ اڭىزعا بالان­عان سۋرەتتەگى سيۋجەتتى قاي­تالايدى. ء«ار ءداۋىر­دىڭ وزىنە ساي ءانى بار» دەگەندەي، بۇل سوعىس ۋاعىنداعى ەڭ ءبىر عا­جا­يىپ وقيعا­لاردىڭ ءبىرى رەتىندە تاريح قوي­ناۋىنا ەندى.

بەيتانىس ساعىنىش – ماڭگىلىك ەستەلىك!

سوڭعى جاڭالىقتار

6 ءوڭىر «جاسىل» ايماقتا تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:20

ۇقساس جاڭالىقتار