تاريح • 23 قىركۇيەك, 2021

قاسيەتتى ءمور مەن كيەلى قازان

623 رەت كورسەتىلدى

قىزىلوردا وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ اقمەشىت فيليالى مەن Qyzylorda تەلەارناسىنىڭ بىرلەسكەن «قۇندى جادىگەر» جوباسى اياسىندا ماماندار سىر بويىندا ءومىر سۇرگەن سەيىتپەنبەت اۋليەنىڭ مۇراسىن تۇگەندەدى.

قاسيەتتى ءمور مەن كيەلى قازان

سەيىتپەنبەت اۋليە ەل اۋزىن­دا قوراسان اتا اتا­لىپ كەتكەن ايگىلى ابدى­­جا­لەل بابتىڭ وتىز ءتور­تىن­شى ۇر­­پاعى, ءحVىىى-ءحىح عاسىر­لار­دا ءومىر سۇرگەن اتاق­تى ءدىن قايراتكەرى. بالا كۇنىن­دە حيۋا, بۇحاراداعى مەدرەسە­­دەن ءبىلىم الادى. كەيىننەن باع­­دات, مىسىر, شام, مەك­كە, مادي­­نە, گەرات قالالارىن ارالاپ, ­تالاي عۇلامانىڭ الدىن كورگەن دەسەدى. اراب, پارسى, تۇركى, قىتاي تىلدەرىنە جە­تىك بولعان سەيىتپەنبەت يبن-سينانىڭ دارىگەرلىك جازبالارىنا دەن قويىپتى. ءتۇرلى شوپتەردىڭ قاسيەتتەرىن يگەرگەن ونى كىشى جۇزدەگى شومەكەي رۋىنىڭ دوسەك, بەكەت, قالام دەگەن ازاماتتارى وزدەرىنە ءپىر ەتىپ كوتەرەدى. سودان باس­تاپ تۇركىستاننان سىر وڭى­رىنە كوشىپ كەلگەن اۋليەگە قا­لام بي قۋاڭداريانىڭ سول جا­عالاۋىنان مەشىت سالىپ بەرەدى. ەل اۋزىنداعى دە­رەك­تەرگە قاراعاندا بۇل مە­شىت قازىرگى قارماقشى اۋدانى قۋاڭداريا اۋىلى­نىڭ اۋما­عىندا بولعان كورى­نەدى. سىر سۇلەيلەرىنىڭ ىشىن­دە ەر سە­يىت­­پەنبەتتىڭ ەسىمىن جىرىنا قوس­پاعاندار كەمدە-كەم.

 ونىڭ اۋليەلىگى تۋرالى اڭىز, اڭگىمەلەر ەل ىشىندە ءالى دە ايتىلادى. كونە سورابى ساقتالعان اڭىزدىڭ بىرىندە جارىمبەت اۋليە, مارال يشان جانە سەيىتپەنبەت ۇشەۋى­نىڭ سۇحبات قۇرعانى بايان­دالادى. ءۇش جۇزگە ءپىر بول­عان مارال يشان اڭگىمە بارىسىندا:

– ءاي, سەيىتپەنبەت, جۇرت سەنى «ەر سەيىتپەنبەت, اۋليە سەيىتپەنبەت» دەپ اتايدى. اۋليە بولساڭ ايتشى, ءبىز ول­گەندە قايدا جەرلەنەمىز؟ – دەپ سۇراپتى. سوندا سە­يىتپەنبەت ويلانىپ تۇرىپ:

– مەن بىلسەم, مارال, سەن ەل جايلاعان سۋى مول ەلدى مەكەندە قالاسىڭ, جارىمبەت, ساعان ءوزىڭ تۇرعان وسى تاۋدىڭ باسى بۇيىرار. ال مەن بولسام قيان شولگە جايعاسارمىن, – دەپ جاۋاپ بەرىپتى.

سەيىتپەنبەت بابانىڭ وسى ايتقان كورەگەن سوزدەرى شىندىققا اينالادى. مارال يشان قارماقشى اۋدانىنىڭ شىعىسىندا, ەلگە جاقىن قورىمعا جەرلەنەدى. ال جا­رىمبەت اۋليەنىڭ ماڭگىلىك مە­كەنى قاراق تاۋىنىڭ باسى. ەر سەيىتپەنبەت تە ءوزى ايتقان جەردەن ورىن الىپتى.

سەيىتپەنبەت اۋليەنىڭ ءمو­رى جۇزىك ءتارىزدى ەتىپ جا­سال­عان. قۇندى جادىگەردە اراب­شا «سايد مۇحاممەد بين قو­جا­جان» دەپ جا­زىلعان. ۇر­پاق­تارىنىڭ اي­تۋىنشا ەر سەيىتپەنبەتتىڭ كۇمىس ءمو­رى ءحىح عاسىردا مەك­كە قالا­سىندا جاسالعان ەكەن. قازىر تىكەلەي ۇرپاعى ياكۋب تۇر­ما­نوۆتىڭ قولىندا ساق­تالعان.

اۋليەدەن قالعان كيەلى قازان تۋرالى دا اڭىز از ەمەس. اۋليە كەسەنەسىنە كەل­گەن­دەردىڭ اراسىنان ويى بۇ­زىلىپ, قازاندى كەسەنە باسىنان الىپ كەتپەك بولعاندار كەزدەسىپتى. بىراق جەمە-جەمگە كەلگەندە داتتەرى شىداماي قازاندى تاستاي قاشىپ, جارىق ءتۇسىرىپتى. ءبىر عاجابى, سول جارىق قازاننان ءبىر تامشى سۋ اقپايدى. قازىر دە كەسەنە باسىنا زياراتتاپ بارعان ادامدار كيەلى قازانعا اس ازىرلەپ ءجۇر.

 

قىزىلوردا