لەنين حاتى بالىقشىلارعا 1921 جىلدىڭ 7 قازانىندا جازىلىپتى. جەدەلحات جەتكەن كۇننەن باستاپ اۋلانعان بالىق قامىستىباس بەكەتىندە جيناقتالىپ, پويىز ارقىلى جونەلتىلە باستايدى.
– وسى كۇنى جۇزدەگەن توننا بالىقتى ءبىر كۇندە جىبەردى دەپ ءتۇسىنىپ, ونىڭ راستىعىنا كۇمان كەلتىرەتىندەر بار. مۇلدە ولاي ەمەس, بۇل ءىس سول جىلعى 25 جەلتوقسانعا دەيىن جالعاستى. باس-اياعى 75-80 كۇننىڭ ىشىندە اشىققان حالىققا 14 ۆاگون ارال بالىعى جونەلتىلگەن, – دەيدى وسى اۋدانداعى بالىقشىلار مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ايبەك ەسماعامبەتوۆ.
ال 1921 جىلدىڭ 25 جەلتوقسانىندا لەنينگە ارال دەپۋتاتتارى كەڭەسىنىڭ توراعاسى تولەگەن مەدەتباەۆ «ارال باسسەينىنىڭ بالىقشىلارى 14 ۆاگون بالىق جونەلتتى. اسىرەسە, بوگەن بالىقشىلارى ەرەكشە بەلسەندىلىك كورسەتتى» دەگەن ماتىندە جەدەلحات جولداپتى. بۇل ىستە بوگەنمەن قاتار قاراشالاڭ, قاراتەرەڭ بالىقشىلارى دا توننالاپ بالىق اۋلاپ, ونى ات اربا, تۇيە شانامەن قامباش ستانساسىنا تاسىعان. وسىدان 100 جىل بۇرىن وتكەن وقيعا تۋرالى وي وربىتكەندەردىڭ كوپشىلىگى بولشەۆيكتەر پارتياسى كوسەمىنىڭ حاتىنا بايلانىستى باستاماعا تەك ستانساعا جاقىن اۋىلداردىڭ ۇلەس قوسقانىن ايتادى. اينالدىرعان 3-4 اۋىلدىڭ بالىقشىلارى سول تۇستا كەنەرىن كەمىرىپ تۇرعان الىپ ايدىننان از ۋاقىتتا جۇزدەگەن مىڭ توننا اۋلاپ بەرگەن ەكەن. ارالدىقتاردىڭ مارتتىگىنە ريزا بولعان لەنيننىڭ سىيى سول زاماندا قات دۇنيە سانالاتىن توكارلىق ستانوك بولعانى دا بەلگىلى.
ءبىر قىزىعى, ۇلى دالاداعى كوگىلدىر القاداي ارالدىڭ, جالپى تەڭىزدى ولكە تۇرعىندارىنىڭ اتاعىن الىسقا اسپانداتقان وسى وقيعانىڭ شىن مانىندە بولعانىنا كەيىننەن كۇمان كەلتىرەتىندەر دە كەزدەسپەي قالماپتى. جان-جاقتان وسى وقيعانىڭ كوزى ءتىرى كۋاگەرلەرى, ولاردىڭ ۇرپاقتارى ىزدەستىرىلىپ ەستەلىكتەرى جازىلىپ الىنادى. وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلى ارال دەپۋتاتتارى كەڭەسىنىڭ توراعاسى تولەگەن مەدەتباەۆتىڭ لەنينگە جىبەرگەن جەدەلحاتى ورتالىق كوميتەت مۇراعاتىنان تابىلىپ, قۇجاتتىڭ كوشىرمەسى الدىرىلىپتى. قار جاستانىپ, مۇز توسەنىپ ءجۇرىپ, اشىققان جۇرتقا جاردەم جونەلتكەن قارت بالىقشىلاردىڭ بىرسىپىراسىمەن كوزبە-كوز كەزدەسىپ, كورگەن-بىلگەنىن باسپاسوزدە جاريالاعانداردىڭ ءبىرى شيرەك عاسىر وبلىستىق «لەنين جولى» (قازىرگى «سىر بويى») گازەتىنىڭ ارال, قازالى اۋداندارىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى قىزمەتىن اتقارعان جۋرناليست شاكىرات دارماعامبەتوۆ ەدى. بۇل كۇندە توقساننان اسقان قارت قالامگەر سول كۇندەردىڭ ءاربىر ءساتىن جادىندا جاقسى ساقتاعان.
ال بيىل 100 جىلدىققا بايلانىستى باستامانى سول ىسكە ۇلەس قوسقانداردىڭ ۇرپاقتارى كوتەرىپ وتىر. سوڭعى جىلدار بەدەرىندە جەرگىلىكتى «ارال الەمى» گازەتىنە وسى وقيعاعا قاتىسقان بالىقشىلاردىڭ سۋرەتتەرى مەن ولاردىڭ ۇرپاقتارىنان ەستەلىكتەرى جاريالانىپ, الىپ ايدىننىڭ نەسىبەسىن وزگەمەن ءبولىسىپ, قايىرىمدىلىقتىڭ ۇلگىلى ءۇردىسىن تانىتقانداردىڭ ەسىمى قايتا جاڭعىردى. وسىنداي ىزگى نيەتتىڭ ارقاسىندا ارالداعى بالىقشىلار مۋزەيىنىڭ جادىگەرلەرى قاتارى تولىعىپ, اۋلادا ۇيىمداستىرىلعان اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي اۋقىمى كەڭەيە ءتۇسىپتى.
– مۇراجاي جەرلەسىمىز, قازاق كسر بالىق شارۋاشىلىعى ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارعان بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قۇدايبەرگەن سارجانوۆ اعامىزدىڭ يدەياسى مەن تاباندىلىعىنىڭ ناتيجەسىندە 2012 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى, – دەيدى مۇراجاي مەڭگەرۋشىسى ايبەك مەدەتباەۆ. – وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە قاراستى مەكەمە جاڭادان اشىلعاندا 150-دەي ەكسپونات بولسا, قازىر جادىگەرلەر قاتارى 2 مىڭنىڭ ۇستىنە شىققان.
بالىعى تايداي تۋلاعان ارالدىڭ باياعىسىن ەسكە سالاتىن جادىگەر ىزدەگەندەر مۇندا كوپ سوعادى. شۆەتسيا, پولشا, اقش, گەرمانيا, وڭتۇستىك كورەيا مەن جاپونيادان كەلەتىندەر كوپ. عيمارات ىشىندەگى «بالىقشىلار» جانە «كەمەلەر» دەپ اتالاتىن ەكى بولىگى, اۋلاداعى ات شانا, تۇيە شانا, قايىقتار, جىلىم تارتۋعا ارنالعان شىعىر, لەنين بەرگىزگەن ستانوك, ءتۇرلى كەمەلەر كەشەگى كۇننىڭ بەينەتى مەن بەينەسىن كوز الدىڭىزعا اكەلەتىندەي. مۇنداعى جادىگەرلەردىڭ كوبىن مۇراجاي قىزمەتكەرلەرى جيناعان. بۇرىنعىنىڭ ءبارىن كۇرەسىنگە تاستاعان كەزدە كوپ كوزىنەن تاسا قالا جازداعان مۇرانىڭ ءبىرى – لەنين سىيعا تارتقان ستانوك بولىپتى. ەڭ الدىمەن كەمە جوندەۋ زاۋىتىنىڭ اۋلاسىنان ورىن تەۋىپ, كەيىننەن «اتامەكەن» بالىقشىلار زاۋىتىنا جەتكىزىلگەن قۇرىلعى سوڭعى جىلدارى ەلەۋسىز قالىپ, الدەكىمدەردىڭ تەمىر قابىلدايتىن ورىنعا وتكىزبەك بولعان جەرىنەن كونە جادىگەردىڭ باعاسىن بىلەتىن جىگىتتەر ساتىپ الىپ وسىندا جەتكىزگەن. مۋزەيدەگىلەر جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالعاننان كەيىن كورمە وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ايتپاقشى, بالىقشىلار مۇراسىن تۇگەندەپ, كاسىپكە قاتىستى ءتۇرلى دەرەكتەر مەن بۇيىمداردى جيناقتاعان مۋزەيدىڭ مەڭگەرۋشىسى وسىدان 100 جىل بۇرىن بالىقشىلاردىڭ اشىققان جۇرتقا كومەك جىبەرگەنىن العاش جاريالاپ, ورتالىققا جەدەلحات جولدايتىن ارال دەپۋتاتتارى كەڭەسىنىڭ توراعاسى تولەگەن مەدەتباەۆتىڭ شوبەرەسى ايبەك مەدەتباەۆ ەسىمدى ازامات.
كەيدە ءار داۋىردەگى وقيعالار تىزبەگىنە قاراپ وتىرىپ, تاريحتىڭ شىن مانىندە قايتالاناتىنىنا سەنەسىڭ. تۋرا ءبىر عاسىر بۇرىن ەگىنى شىقپاي, ءشوبى كۇيىپ قۋاڭشىلىق قىسپاعىندا قالعان ەدىل بويىنا كومەك بەرگەن ارالدىقتار بيىل وسىنداي كەپتى وزدەرى باستان كەشتى. ايتەۋىر, مەملەكەتتىڭ قولداۋى مەن قازاقستاننىڭ ءار اۋماعىنان جەتكەن جاردەم قاۋىپتىڭ بەتىن قايتاردى. كەزىندە جانىن ارال شالقارىنىڭ شاباعى امان الىپ قالعانداردىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى ءوزىمىز تۇگىل, وزگەنىڭ وزەگىن تالدىرماعان قايران تەڭىزدىڭ قازىرگى كۇيىنەن, جاعالاۋداعى جۇرتشىلىقتىڭ بۇگىنگى جايىنان حاباردار ما ەكەن؟
قوعام وزگەرسە دە ءمانىن جويمايتىن قۇندىلىقتار بولادى. تۋلاعان تولقىنمەن ارپالىسىپ, ەلدىڭ بايلىعىن ەسەلەگەن اتالاردىڭ ەڭبەگى مەن ەرلىگىن قايتا ءتىرىلتىپ وتىرعاندار بۇگىنگىلەرگە جاقسىلىقتىڭ ەشقاشان ەل جادىنان وشپەيتىنىن ۇعىندىرعىسى كەلەدى. تارتىلعان ايدىنمەن بىرگە كومەسكىلەنە باستاعان بايىرعى بالىقشىلاردىڭ تىرلىگى كەيىنگىگە ۇلگى بولسا ەكەن دەگەن تىلەكتە.
ال وسىنىڭ ءبارىن باستان وتكەرگەن ارالدىڭ بۇرىنعى كەيپى جوق قازىر. ۇلكەن تەڭىزدىڭ قايتا ورالارىنان ءۇمىت از, ەلباسىنىڭ باستاماسى ارقاسىندا كىشى ارالدىڭ ايدىنى تولىپ, ەلدىڭ ءۇمىتى وياندى. سول سەنىم سونبەسە ەكەن...
