20 قىركۇيەك، 2021

اشىققان رەسەيلىكتەرگە ارالدان كومەك

155 رەت كورسەتىلدى

بيىل ركفسر حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير لەنيننىڭ ەدىل بويى مەن وعان جاقىن اۋماقتاعى جۇتتان اشىققان جۇرتقا كومەك كورسەتۋ جونىندە ارال بالىقشىلارىنا حات جولداعانىنا ارتىق كەمى جوق تۋرا ءبىر عاسىر تولادى. ارالدىقتاردىڭ پرولەتاريات كوسەمىنىڭ مەسەلىن قايتارماي ون ءتورت ۆاگون بالىق جىبەرگەنى جايلى كەزىندە كوركەم شىعارما دا، مۋزىكالىق تۋىندىلار دا جازىلدى.

لەنين حاتى بالىقشىلارعا 1921 جىل­دىڭ 7 قازانىندا جازىلىپتى. جەدەلحات جەت­كەن كۇننەن باستاپ اۋلانعان بالىق قا­مىس­تىباس بەكەتىندە جيناقتالىپ، پويىز ارقىلى جونەلتىلە باستايدى.

– وسى كۇنى جۇزدەگەن توننا بالىقتى ءبىر كۇندە جىبەردى دەپ ءتۇسىنىپ، ونىڭ راس­تىعىنا كۇمان كەلتىرەتىندەر بار. مۇل­دە ولاي ەمەس، بۇل ءىس سول جىلعى 25 جەل­توق­سانعا دەيىن جالعاستى. باس-اياعى 75-80 كۇن­نىڭ ىشىندە اشىققان حالىققا 14 ۆاگون ارال بالىعى جونەلتىلگەن، – دەيدى وسى اۋدانداعى بالىقشىلار مۋزەيىنىڭ عى­لىمي قىزمەتكەرى ايبەك ەسماعامبەتوۆ.

ال 1921 جىلدىڭ 25 جەلتوقسانىندا لە­نينگە ارال دەپۋتاتتارى كەڭەسىنىڭ تور­­اعاسى تولەگەن مەدەتباەۆ «ارال باس­سەي­نى­نىڭ بالىقشىلارى 14 ۆاگون بالىق جو­نەلتتى. اسىرەسە، بوگەن بالىقشىلارى ەرەك­شە بەلسەندىلىك كورسەتتى» دەگەن ما­تىن­دە جەدەلحات جولداپتى. بۇل ىستە بو­گەن­مەن قاتار قاراشالاڭ، قاراتەرەڭ با­لىق­شىلارى دا توننالاپ بالىق اۋلاپ، ونى ات اربا، تۇيە شانامەن قامباش ستانسا­سىنا تاسىعان. وسىدان 100 جىل بۇرىن وت­كەن وقيعا تۋرالى وي وربىتكەندەردىڭ كوپ­شىلىگى بولشەۆيكتەر پارتياسى كوسە­مى­نىڭ حاتىنا بايلانىستى باستاماعا تەك ستان­ساعا جاقىن اۋىلداردىڭ ۇلەس قوس­قا­نىن ايتادى. اينالدىرعان 3-4 اۋىل­دىڭ با­لىق­شىلارى سول تۇستا كەنەرىن كە­مى­رىپ تۇر­عان الىپ ايدىننان از ۋاقىتتا جۇز­دەگەن مىڭ توننا اۋلاپ بەرگەن ەكەن. ارال­دىق­تاردىڭ مارتتىگىنە ريزا بولعان لەنيننىڭ سىيى سول زاماندا قات دۇنيە سانالاتىن توكارلىق ستانوك بولعانى دا بەلگىلى.

ءبىر قىزىعى، ۇلى دالاداعى كوگىلدىر القاداي ارالدىڭ، جالپى تەڭىزدى ولكە تۇر­عىندارىنىڭ اتاعىن الىسقا اسپان­دات­قان وسى وقيعانىڭ شىن مانىندە بول­عا­نىنا كەيىننەن كۇمان كەلتىرەتىندەر دە كەز­دەسپەي قالماپتى. جان-جاقتان وسى وقيعانىڭ كوزى ءتىرى كۋاگەرلەرى، ولار­دىڭ ۇرپاقتارى ىزدەستىرىلىپ ەستەلىك­تەرى جازىلىپ الىنادى. وتكەن عاسىر­دىڭ جەتپىسىنشى جىلى ارال دەپۋتات­تا­رى كەڭە­سىنىڭ توراعاسى تولەگەن مەدەت­باەۆ­­­تىڭ لەنينگە جىبەرگەن جەدەلحاتى ور­تالىق كوميتەت مۇراعاتىنان تابىلىپ، قۇجاتتىڭ كوشىرمەسى الدىرىلىپتى. قار جاستانىپ، مۇز توسەنىپ ءجۇ­رىپ، اشىققان جۇرتقا جاردەم جونەلتكەن قارت بالىقشىلاردىڭ بىرسىپىراسىمەن كوزبە-كوز كەزدەسىپ، كورگەن-بىلگەنىن باس­پا­سوزدە جاريالاعانداردىڭ ءبىرى شيرەك عاسىر وبلىستىق «لەنين جولى» (قا­زىر­گى «سىر بويى») گازەتىنىڭ ارال، قا­زالى اۋداندارىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى قىز­مەتىن اتقارعان جۋرناليست شاكىرات دارما­عامبەتوۆ ەدى. بۇل كۇندە توقساننان اسقان قارت قالامگەر سول كۇندەردىڭ ءاربىر ءسا­تىن جادىندا جاقسى ساقتاعان.

ال بيىل 100 جىلدىققا بايلا­نىس­تى باس­تامانى سول ىسكە ۇلەس قوسقان­دار­­­­­­د­ىڭ ۇرپاقتارى كوتەرىپ وتىر. سوڭ­عى جىل­­­دار بەدەرىندە جەرگىلىكتى «ارال الە­مى» گازەتىنە وسى وقيعاعا قاتىس­قان با­­­لىق­شىلاردىڭ سۋرەتتەرى مەن ولار­­دىڭ ۇرپاق­تارىنان ەستەلىكتەرى جا­ريا­لا­نىپ، الىپ ايدىن­نىڭ نەسىبەسىن وز­­گە­مەن ءبو­لىسىپ، قايى­رىمدىلىقتىڭ ۇلگىلى ءۇردىسىن تا­نىت­قان­داردىڭ ەسىمى قاي­تا جاڭ­عىردى. وسىن­داي ىزگى نيەتتىڭ ارقا­سىن­دا ارالداعى بالىق­شىلار مۋزەيى­نىڭ جادىگەرلەرى قاتا­رى تولى­عىپ، اۋلادا ۇيىم­­داستىرىلعان اشىق اسپان استىنداعى مۇ­راجاي اۋقىمى كەڭەيە ءتۇسىپتى.

– مۇراجاي جەرلەسىمىز، قازاق كسر بالىق شارۋاشىلىعى ءمينيسترى قىزمە­تىن اتقارعان بەلگىلى مەملەكەت جانە قو­عام قايراتكەرى قۇدايبەرگەن سارجانوۆ اعا­مىزدىڭ يدەياسى مەن تاباندىلىعىنىڭ ناتيجەسىندە 2012 جىلدان بەرى جۇمىس ىس­تەپ كەلەدى، – دەيدى مۇراجاي مەڭگەرۋ­شى­سى ايبەك مەدەتباەۆ. – وبلىستىق تا­ريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە قاراستى مەكەمە جاڭادان اشىلعاندا 150-دەي ەكسپونات بولسا، قازىر جادىگەرلەر قاتارى 2 مىڭنىڭ ۇستىنە شىققان.

بالىعى تايداي تۋلاعان ارالدىڭ ­بايا­عىسىن ەسكە سالاتىن جادىگەر ىزدەگەن­دەر مۇندا كوپ سوعادى. شۆەتسيا، پولشا، اقش، گەرمانيا، وڭتۇستىك كورەيا مەن جا­پونيادان كەلەتىندەر كوپ. عيمارات ىشىن­دەگى «بالىقشىلار» جانە «كەمە­لەر» دەپ اتالاتىن ەكى بولىگى، اۋلاداعى ات ­شانا، تۇيە شانا، قايىقتار، جىلىم تارتۋعا ­ار­نالعان شىعىر، لەنين بەرگىزگەن ستانوك، ءتۇرلى كەمەلەر كەشەگى كۇننىڭ بەينەتى مەن بەينەسىن كوز الدىڭىزعا اكەلەتىن­دەي. مۇنداعى جادىگەرلەردىڭ كوبىن مۇرا­­جاي قىزمەتكەرلەرى جيناعان. بۇرىنعى­نىڭ ءبارىن كۇرەسىنگە تاستاعان كەزدە كوپ كوزىنەن تاسا قالا جازداعان مۇرانىڭ ءبىرى – لەنين سىيعا تارتقان ستانوك بولىپتى. ەڭ الدىمەن كەمە جوندەۋ زاۋىتىنىڭ اۋلاسىنان ورىن تەۋىپ، كەيىننەن «اتامەكەن» بالىقشىلار زاۋىتىنا جەتكىزىلگەن قۇ­رىلعى سوڭعى جىلدارى ەلەۋسىز قالىپ، الدەكىمدەردىڭ تەمىر قابىلدايتىن ورىن­عا وتكىزبەك بولعان جەرىنەن كونە جادىگەر­دىڭ باعاسىن بىلەتىن جىگىتتەر ساتىپ الىپ وسىندا جەتكىزگەن. مۋزەيدەگىلەر جون­دەۋ جۇمىستارى اياقتالعاننان كەيىن كور­مە وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ايتپاق­شى، بالىقشىلار مۇراسىن تۇگەندەپ، كاسىپ­كە قاتىستى ءتۇرلى دەرەكتەر مەن بۇيىمدار­دى جيناقتاعان مۋزەيدىڭ مەڭگەرۋشىسى وسىدان 100 جىل بۇرىن بالىقشىلار­دىڭ اشىققان جۇرتقا كومەك جىبەرگەنىن العاش جاريالاپ، ورتالىققا جەدەلحات جولدايتىن ارال دەپۋتاتتارى كەڭەسى­نىڭ توراعاسى تولەگەن مەدەتباەۆتىڭ شو­بەرەسى ايبەك مەدەتباەۆ ەسىمدى ازامات.

كەيدە ءار داۋىردەگى وقيعالار تىزبەگىنە قا­راپ وتىرىپ، تاريحتىڭ شىن مانىندە قاي­تالاناتىنىنا سەنەسىڭ. تۋرا ءبىر عا­سىر بۇ­رىن ەگىنى شىقپاي، ءشوبى كۇيىپ قۋاڭ­شى­لىق قىسپاعىندا قالعان ەدىل بو­يىنا كو­مەك بەرگەن ارالدىقتار بيىل وسىن­داي كەپتى وزدەرى باستان كەشتى. اي­تەۋىر، مەم­لەكەتتىڭ قولداۋى مەن قازاق­ستاننىڭ ءار اۋما­عىنان جەتكەن جاردەم قاۋىپتىڭ بە­تىن قايتاردى. كەزىندە جانىن ارال شال­قا­رىنىڭ شاباعى امان الىپ قال­عانداردىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى ءوزىمىز تۇگىل، وزگەنىڭ وزەگىن تالدىرماعان قايران تەڭىز­دىڭ قازىرگى كۇيىنەن، جاعالاۋداعى جۇرت­شىلىقتىڭ بۇگىنگى جايىنان حاباردار ما ەكەن؟

قوعام وزگەرسە دە ءمانىن جويمايتىن قۇندىلىقتار بولادى. تۋلاعان تول­قىنمەن ارپالىسىپ، ەلدىڭ بايلىعىن ەسەلەگەن اتالاردىڭ ەڭبەگى مەن ەرلىگىن قايتا ءتىرىلتىپ وتىرعاندار بۇگىنگىلەرگە جاق­سىلىقتىڭ ەشقاشان ەل جادىنان وشپەيتىنىن ۇعىندىرعىسى كەلەدى. تار­تىلعان ايدىنمەن بىرگە كومەسكىلەنە باس­تاعان بايىرعى بالىقشىلاردىڭ تىرلىگى كەيىنگىگە ۇلگى بولسا ەكەن دەگەن تىلەكتە.

ال وسىنىڭ ءبارىن باستان وتكەرگەن ارال­دىڭ بۇرىنعى كەيپى جوق قازىر. ۇلكەن تەڭىزدىڭ قايتا ورالارىنان ءۇمىت از، ەلباسىنىڭ باستاماسى ارقاسىندا كىشى ارالدىڭ ايدىنى تولىپ، ەلدىڭ ءۇمىتى وياندى. سول سەنىم سونبەسە ەكەن...

سوڭعى جاڭالىقتار

6 ءوڭىر «جاسىل» ايماقتا تۇر

كوروناۆيرۋس • كەشە

دەپۋتاتتى پىشاقتاپ كەتتى

الەم • 15 قازان، 2021

شەتەلدىك ۆاكتسينالار اقىلى بولادى

كوروناۆيرۋس • 15 قازان، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار