كوللاجدى جاساعان: امانگەلدى قياس
دەگبىرسىزگە دەم بەرىپ, جاتقا جەم بولماۋدىڭ جايى
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ 2019 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا ايتقانداي, ء«تىل ۇلكەن ساياساتتىڭ قۇرالىنا اينالدى». وكىنىشكە قاراي, ەندى ءتىلدى وسى پەرسپەكتيۆادان تىس قاراستىرا المايمىز. ال ساياسي قۇرالدار كەيدە سوعىس ورتىنە تامىزىق بولىپ جاتاتىنىن دا ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
ءبىز ءتىلدى دامىتۋدا باتىل قيمىلداۋعا ءتيىسپىز, بىراق اشىق ارانداتۋشىلىققا ەرمەگەن ابزال. ەگەر كوشەگە شىعىپ, قازاقشا بىلمەگەننىڭ ءبارىن عايباتتاپ, ۇرىپ-سوعىپ جاتساق, بۇل ونسىز دا سىنىققا سىلتاۋ ىزدەگەن سىرتقى زالىم كۇشتەردىڭ ەلگە ىرىتكى سالۋىنا, باسىپ كىرۋىنە نەگىز بولۋى عاجاپ ەمەس.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءتىل ماسەلەسى جونىندە كۇيىنگەندە: «ايۋدى دا التى ايدا ۇيرەتۋگە دە بولادى» دەگەنى بار ەدى. وسى ءسوزدىڭ ءوزى تۇسىنگەن ادامعا جەڭىل مە. ءار ۇلتتىڭ بابادان قالعان اسىل مۇراسى, بارلىعى دا, بايلىعى دا − انا ءتىلى. بۇل ەل-جۇرت بولىپ قولعا الاتىن جاعداي ەكەنى بارىمىزگە بەلگىلى. دەسەكتە كوپ جاعدايدان ساباق الماي جۇرگەنىمىز وكىنىشتى.
اۋعانستانداعى قان-قاساپ قىرعىندى كورگەن ارداگەر رەتىندە قازاق جەرىندە ەشقاشان سوعىس بولماۋىن, باسى ەندى عانا ءوسىپ كەلە جاتقان قازاعىمنىڭ قان مايداندا قىرىلىپ قالماۋىن قالايمىن. ازاتتىق ءۇشىن بۇلقىنعان قازاقتىڭ ەركىن شەكتەپ, قۇلقىن قۇرىقتاعان كەر زاماننىڭ قايتا ورالماۋىن تىلەيمىن. ب ۇلىك شىققان جەردەن ولىك شىعادى. ەل شەتىنە جاۋ ەنسە, قايسار قازاق بالاسى اقتىق دەمى تاۋسىلعانشا الىسارىن, جەر بەسىككە جامباسى تيگەنشە ج ۇلىسارىن بىلەمىن. بىراق ءتىلىمىزدى بەيبىت جولمەن دامىتۋعا بولسا, جاعدايدى شەكتەن شىعارۋ اقىلعا جاتا ما؟
«وتاننىڭ eسiگiن سoعىس پەن اجال قاققان كeزدe باسقانىڭ ءبارi – يگiلiك پeن شاعىن كيكiلجiڭدeر, بايلىق پeن iزگiلiك, ادامنىڭ قoعامداعى جاعدايى ءجانe باسقالار ءوزiنiڭ قۇنى مeن ماعىناسىنان ايىرىلادى», دەيدى ەلباسى.
ءتىلدى راديكالدى تۇردە ەنگىزۋگە تىرىسۋ سوعىسقا سوقتىرسا, قازاق حالقى مەن انا ءتىلىمىز قازىرگى كۇيىنە زار بولىپ قالۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە ەل باسشىلىعى كورشىلەرمەن وداقتاستىق جانە مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ اراسىنداعى ستراتەگيالىق تەپە-تەڭدىكتى ۇلكەن شەبەرلىكپەن ساقتاپ كەلەدى. بۇل سالاداعى سىندارلى ساياسات جالاڭ ەموتسيا مەن زارلى تاريحتىڭ زاپىرانىنا نەگىزدەلە المايدى.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, سولتۇستىك امەريكادا زامانىندا 400-دەن استام ءۇندىس ۇلىستارى ءومىر سۇرگەن, ولاردىڭ ءبارى ءارتۇرلى تىلدە سويلەگەن, ءتىپتى پيكتوگرافيالىق بولسا دا, جازبا مادەنيەتى, ءالىپبيى بولعان. قازىرگى كەزدە ولاردىڭ كوبىنىڭ ءتىلى تۇگىل, اتى دا ۇمىتىلدى. زاماناۋي ۇندىستەردىڭ كوبى اعىلشىن ءتىلىن عانا بىلەدى. رەسەي قۇرامىنداعى قانشاما ۇلتتىڭ ۇرپاقتارى دا انا تىلىنەن كوز جازىپ قالدى.
ءادىلىن ايتۋ كەرەك, وتكەن 30 جىل ىشىندە قازاقستان مەملەكەتتىك ءتىلدى ىلگەرىلەتۋدە قوماقتى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. 90-جىلدارمەن سالىستىرعاندا قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايى كوش ىلگەرى. ءالى ەسىمدە, ءححى عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسىلىمدارى دا, دەپۋتاتتار دا «رەسمي ءىس-قاعازدار قازاق تىلىندە جۇرگىزىلۋگە ءتيىس» دەگەن ماسەلە كوتەرەتىن. سەبەبى, قازاقشا جولداعان حاتىڭا مەملەكەتتىك ورگانداردان ورىسشا جاۋاپ كەلەتىن. قازىر ونداي پروبلەما جوق دەۋگە بولادى. مەملەكەتتىڭ ءىس-قاعازدارى قازاق تىلىندە جۇرگىزىلەدى. ەل پارلامەنتىنىڭ, ۇكىمەتتىڭ وتىرىستارى قازاقشا وتەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتكە تۇرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋىڭ شارت.
ەندى قالىپ تۇرعانى – قازاق ءتىلىنىڭ بارلىق سالادا كەڭ قولدانىلۋىنا قول جەتكىزۋ. مەملەكەتتى بۇل ىستە بارلىق قازاق,توردە وتىرعان تورەلەر دە جاپپاي قولداۋى قاجەت. سوندا عانا قازاقستان وسى ىستە تۇبەگەيلى جەڭىسكە جەتەدى.
كسرو ىدىراعان تۇستا رەسپۋبليكامىزدا قازاق تىلىندە وقيتىن وقۋشىلاردىڭ ۇلەسى ۇشتەن بىرگە دە جەتپەيتىن (32,4%). قازىرگى كەزدە بۇل ۇلەس 65%-دان استى. بىراق ۇلتى قازاق وقۋشىلاردىڭ ۇلەسى 76%-دى قۇرايدى ەكەن. دەمەك, قازاقشا وقيتىندار سانىن ءالى دە قارقىندى ارتتىرۋعا بولادى. بۇل ءۇشىن قوعامنىڭ قولداۋى كەرەك.
ايتپەسە, قازاقتىڭ ءوزى بالاسىن ءبىرىنشى بولىپ, ورىس مەكتەبىنە بەرسە, اتا-انالار, ءتىپتى قاريالار ۇيدە نەمەرەلەرىمەن قازاقشا سويلەسپەسە, قازاقتاردىڭ ءوزى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ءوتىنىشىن ورىس تىلىندە جولداسا, قوعامدىق ورىنداردا, قىزمەت كورسەتۋشى ۇيىمداردا سۇراعىن بىردەن قازاقشا قويماسا, مەملەكەتتىك ءتىل قايتىپ وركەن جايادى؟!
مۇنىڭ ءبارىن قوعامدىق كيكىلجىڭسىز شەشىپ, كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى ساقتاي وتىرىپ, اقىلمەن العا جىلجىتۋعا ءتيىسپىز.
ارينە, سىرتقى كۇشتەردەن ىعىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتپاۋىمىز كەرەك, ۇنەمى ورىس ءتىلىن تورگە وزدىرا بەرۋگە ءتيىسپىز دەگەن ء(سوز جوق) ويدان اۋلاقپىن. بۇل ءىس اقىلدىلىقپەن بىرگە باتىلدىقتى قاجەت ەتەدى. ءبىز قازاق, ۇيىسقان ۇلت بولىپ, ءوزىمىز باستاپ, قازاق ءتىلىن بار سالادا بەكىتۋگە, مىزعىماس بەكىنىسكە اينالدىرۋعا ءتيىسپىز. بىرلىگىمىزبەن مويىنداتىپ, ارامىزعا جان-جاقتان وت تاستاۋشىلاردى جولاتپاي, بيىك تۇرۋعا مىندەتتىمىز. ءتىلىمىزدى دامىتۋداعى قادامىمىز ءبىرىزدى, ءىسىمىز ىزدەنىستى, جۇمىستارىمىز جۇيەلى بولۋى قاجەت.
ءتىلدى پارمەندى ورىستەتۋدىڭ جاڭا شارالارى
كەلەسى شارالاردى ۇسىنامىن: بىرىنشىدەن, بولاشاقتا بۇكىل ءورىستىلدى جانە ارالاس مەكتەپتەردەگى باستاۋىش سىنىپتاردىڭ ءبارىن مەملەكەتتىك تىلدە وقىتۋعا كوشىرگەن ءجون. ازىرگە تەك باستاۋىش سىنىپتارىن.
وزگە ەتنوس وكىلدەرى قازاقستاننىڭ ناعىز پاتريوتى رەتىندە بۇل ۇسىنىستى قولدايدى دەگەن سەنىمدەمىن. ويتكەنى ولاردىڭ بالالارى ءبارىبىر ورىس تىلىنەن كوز جازىپ قالمايدى. باستاۋىش مەكتەپتە ورىس ءتىلى جانە ادەبيەتى ءپانى وقىتىلۋى كەرەك. ونىڭ ۇستىنە وتباسىندا, قوعامدا ورىسشا سويلەسەدى. قالاسا, ورىس تىلىندەگى كۋرستار, ۇزارتىلعان كۇن توپتارى («پرودلەنكا»), رەپەتيتورلىق ورتالىقتار, كەشكى مەكتەپتەر قاپتاپ اشىلعان. وتاندىق جانە رەسەيلىك تەلەارنالار تەگىس دەرلىك ورىسشا.
ەگەر ءبىز ەڭ بولماسا, وسى باستامانى جۇزەگە اسىرساق, كەلەشەكتە, اعا ۇرپاق ورنىن جاڭا ۇرپاق تولىق باسقاندا قازاقستاندا مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيتىن ازامات قالمايدى دەۋگە بولادى.
ەكىنشىدەن, «ەلارنانى» نەمەسە رەسپۋبليكالىق ارنالاردىڭ ءبىرىن قازاق ءتىلىن ۇيرەتەتىن ارناعا اينالدىرۋ قاجەت. ول كۇندىز-ءتۇنى تەك وسى ىسپەن اينالىسۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە ءتىلدى ۇيرەتۋدىڭ الەمدە ويلاپ تابىلعان بارلىق ءتاسىلى مەن ادىستەمەسى سول ارنادا كورىنىس تاپقانى ءجون. ايتپەسە, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنگىسى كەلەتىن ادام كوپ, ولار قازاق ءتىلىن بىلمەۋ مانساپ بويىنشا جوعارىلاۋعا كەدەرگى بولاتىنىن, تۇرمىس-تىرشىلىكتە قيىندىق اكەلەتىنىن تۇسىنەدى. الايدا ولار قازاق ءتىلىن ۇيرەتەتىن تەگىن كۋرستاردىڭ تاپشىلىعىنا شاعىمدانادى.
مىسالى, ءبىر ارىزدانۋشى ازامات مەكتەپتە ورىس تىلىندە وقيتىن بالاسى مەملەكەتتىك ءتىلدى تەرەڭ مەڭگەرۋى ءۇشىن وعان وسىنداي كۋرستى ىزدەگەنىن ايتادى. ول كەڭەس سۇراپ, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ءبىلىم باسقارماسىنا جۇگىنەدى. باسقارماداعىلار اكىمدىكتىڭ «رۋحانيات» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنە حابارلاسۋعا كەڭەس بەرەدى. «رۋحانياتتاعىلار» ءتىل وقىتۋ كۋرستارىنا ەلوردانىڭ تەك ەرەسەك تۇرعىندارى عانا قاتىسا الاتىنىن جانە جاس ۇرپاقپەن اينالىسپايتىنىن جەتكىزىپتى. نەگە جاس بويىنشا شەكتەۋ قويىپ تاستاعانى بەلگىسىز. پارلامەنت قابىلداعان بىردە-ءبىر زاڭدا ونداي شەكتەۋ قاراستىرىلماعان.
ازامات بۇعان دا توسىلماي, ءبىلىم مينيسترلىگىنە حات جازىپ, بالالارعا مەملەكەتتىك ءتىلدى قوسىمشا ۇيرەتەتىن كۋرستاردىڭ بايلانىس تەلەفوندارىن بەرۋدى وتىنەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, ەل پرەزيدەنتىنىڭ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىندە جاريالاعان شەشىمىنە سايكەس, ءتىلدى دامىتۋ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنەن الىنىپ, بعم قۇزىرىنا بەرىلدى. بۇل وتە دۇرىس. الايدا ازاماتتىڭ ايتۋىنشا, بعم-ءنىڭ ءتىل ساياساتى كوميتەتىنەن «مەكتەپ باعدارلاماسى وقۋشىلاردىڭ قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرۋى ءۇشىن جەتكىلىكتى» دەگەن جالتارما جاۋاپ كەلەدى. جەتكىلىكتى بولسا, مەكتەپتەن قازاقشا بىلمەيتىن جۇزدەگەن مىڭ تۇلەك شىقپاس ەدى.
بعم-ءنىڭ مۇنداي كەسىرلى ۇستانىمىن ءتىلدى دامىتۋ ءۇشىن زياندى دەپ سانايمىن. جالپى, مينيسترلىك مەكتەپتەردە قازاق ءتىلىن وقىتۋ ساعاتتارىن كوبەيتكەنى ءجون. ايتپەسە, ورىس سىنىپتارىندا قازاق ءتىلى ساباقتارى ورتا ەسەپپەن اپتاسىنا 2-3 رەت قانا وتەدى. ءتىلدى ەركىن مەڭگەرۋ ءۇشىن بۇل جەتكىلىكسىز. وقۋشىلاردىڭ كوبى قاراپايىم سوزدەردى جاتتاۋدان الىسقا ۇزاي قويمايدى. پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ دە ۇلكەن ماسەلە!
ۇشىنشىدەن, بعم-گە بالالارعا ارناپ, جازدا ءتىلدى تەرەڭدەتىپ وقىتۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرۋدى ۇسىنامىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىندا ۇكىمەتتىڭ بالالارعا ارناپ وسىنداي كۋرستار ۇيىمداستىرا الماعانى وكىنىشتى. وسىنىڭ سالدارىنان تاۋەلسىزدىك تۇلەكتەرىنىڭ قازاقشادان ماقۇرىم تۇتاس بۋىنى ءوسىپ-جەتىلدى. مۇنداي سالعىرتتىقتىڭ سوڭى نەگە سوقتىراتىنىن الەمدىك تاجىريبەدەن كورىپ ءجۇرمىز.
«بەلگي» ۇرپاعىنىڭ اۋىر تاعدىرى
سوزگە تۇزدىق بولسىن, ەۋروپانىڭ جۇرەگى سانالاتىن بەلگيا ەلىنىڭ تاعدىرى ساباق الۋعا تۇرارلىق. 2004 جىلدىڭ قاراشاسىندا ەلىمىزگە ساپارى كەزىندە بەلگيا كورولدىگى سەناتىنىڭ پرەزيدەنتى انن-ماري ءليزيننىڭ ايتقانى ەستە قالىپتى: «قازاق حالقى ءتارىزدى ءبىز دە شەتەلدىك باسقىنشىلاردىڭ شاپقىنشىلىعىن باستان كوپ وتكەردىك. قاتىگەز تاعدىر تىلىمىزدەن ايىرىپ, كوپتىلدى مەملەكەتكە اينالۋعا ءماجبۇر ەتتى. سوندىقتان ءبىز سان الۋان مادەنيەتتەردەن قۇرالعان كۇردەلى قوعامدا ءومىر ءسۇرۋدىڭ قيىنشىلىقتارىن جاقسى بىلەمىز!» دەگەن ەدى ا.ليزين. بۇل ەلگە كەلگەن قوناقتىڭ ءىلتيپاتى, جاي ايتىلا سالعان ءسوز ەمەس, ونىڭ استارىندا اششى زاپىران, ايانىشتى تاريح تۇر.
وسى مەملەكەتتىڭ ءتۇپ-تامىرى «بەلگي» تايپالارى وداعىنان باستاۋ الادى. بۇل الىپ ۇلىس قازىرگى بەلگيادان الدەقايدا بايتاق جەرگە – سوناۋ فرانتسيانىڭ تەرىسكەيى مەن گەرمانيانىڭ باتىسىنا دەيىن سوزىلىپ جاتقان ۇلكەن اۋماققا يەلىك ەتەدى. بەرتىندە ونى ريم يمپەرياسى باسىپ الىپ, ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 16 جىلى يمپەريا قۇرامىنداعى بەلگيكا (Gallia Belgica) پروۆينتسياسى پايدا بولادى. وسى كەزەڭدە بەلگيلەر جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتە جازداعان. يۋلي تسەزار ءوزىنىڭ «گالل سوعىسى تۋرالى جازبالارىندا»: «بەلگيلەردىڭ جارتىسىن قىرىپ سالدىق, قالعانى ءتىلسىز قۇلعا اينالدى» دەپ شابىتتانا جازادى.
باتىس ريم يمپەرياسى ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ V عاسىرىندا عۇن بابالارىمىزدىڭ جويقىن سوققىسىنا شىداماي, تۇپكىلىكتى كۇيرەگەنى ءمالىم. سول كەزدە قاندىقول يمپەريادان قۇقاي كورگەن, قۇلعا اينالعان تالاي ۇلت پەن ۇلىس ازاتتىق الدى. زاماناۋي ەۋروپا قالىپتاسا باستادى. بۇل بەلگيلەردىڭ دە ەڭسە تىكتەي باستاعان كەزى ەدى. الايدا كوپ ۇزاماي, بۇل ۇلىس ءريمنىڭ مۇراسىن ءبولىسىپ, تەز نىعايعان گەرمان, اعىلشىن, فرانتسۋز دەرجاۆالارىنىڭ تالاۋىنا ءتۇسىپ, جۇلما-جۇلماسى شىعادى. ودان قالدى ورتا عاسىرلاردا بىرەسە نيدەرلاندتىڭ, بىرەسە يسپانيانىڭ, بىرەسە فرانتسيانىڭ قۇرامىنا كىرەدى. تىلىنەن ايىرىلىپ, ءتۇرلى دىنگە ءبولىنىپ, توز-توز بولاتىن تۇسى دا وسى كەز. اقىرى 1830 جىلعى 23 قىركۇيەكتە نيدەرلاندتان تاۋەلسىزدىك الىپ, جەكە كورولدىك قۇرعاندا, بۇل جۇرتتا اتا-بابالارىنىڭ بەلگي ءتىلىن بىلمەيتىن ۇرپاق قانا قالعان ەدى.
بۇگىندە بەلگيادا 3 رەسمي ءتىل (فرانتسۋز, نيدەرلاند جانە نەمىس ءتىلى) بارىن وقۋشىلار دا بىلەدى. الايدا الەمدە بەلگي ءتىلى دەگەن جوق. تىلىنە قاراي جىك-جىككە بولىنگەن بەلگيا ءتىپتى ءبىزدىڭ ءححى عاسىردىڭ باسىندا مەملەكەت رەتىندە ىدىراۋعا شاق قالدى. قازىر دە بۇل قاۋپى ساقتالۋدا. بۇگىندە وسى ءبىر مەملەكەتتە ءبىرىن-ءبىرى تۇسىنبەيتىن ەكى ەل تۇرىپ جاتىر. بەلگيانىڭ فلاندريا بولىگىندە نيدەرلاند تىلىندە سويلەيتىن, ال ۆاللونيادا فرانتسۋزشا عانا تىلدەسەتىن بەلگيالىقتار تۇرادى.
قازاقستاندىقتار بۇدان قانداي ساباق الا الادى. تىلدەر حالقىمىزدى ەكىگە جارماۋعا ءتيىس! ەندىگى ءبىزدىڭ ماقسات – قازاقشا بىلمەيتىندەرگە تەگىس مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋ, قازاقى ورتادا باۋلۋ.
قازاق حاندىعى مەن قازىرگى قازاقستاننىڭ ۇقساس ميسسياسى
تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىندا مەملەكەتتىك ءتىل ۇلتتىق قۇندىلىققا اينالدى. بىراق وسى جىلداردا ول مەملەكەتتە, قوعامدا باسىمدىققا اينالدى ما؟ ولاي دەۋ قيىن. دەگەنمەن, وسى كەزەڭدە جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز ءبىزدى العا جەتەلەيدى. بودان جىلدارى جوعالتىپ الا جازداعان ءتىلىمىزدى بوستان جىلدارى دامىتۋدىڭ بەرىك تۇعىرى ءتۇزىلدى. ەندى توقىراتپاي, سول تۇعىردى تەك بيىكتەتە بەرۋگە ءتيىسپىز. بۇل ىستە شىدامسىزدىق پەن كۇيگەلەكتiك, قاتىگەزدىك پەن وشپەندىلىك جارعا جىعادى. اقىل مەن ايلا, بىرلىك پەن باۋىرلاستىق العا باستايدى.
ءسوز سوڭىندا كەلەسى قىزىقتى تەڭەۋگە زەيىن قويۋدى وتىنەمىن. وسىدان V عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن ۇلى حاندارىمىز كەرەي مەن جانىبەك شۋ بويىنداعى قوزىباستا قازاق حاندىعىنىڭ تۋىن تىكتى. سودان كەيىنگى جۇزجىلدىقتاردا تەكتى دە تەگەۋرىندى حاندارىمىز ۇلان-بايتاق جەردى ءبىر مەملەكەتكە بىرىكتىردى. ونىڭ بارىسىندا تەك ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتتارىن عانا ەمەس, ءسىبىر حاندىعى, قىتاي, موڭعوليا سەكىلدى سول كەزدەگى ءىرى دەرجاۆالاردىڭ ءتىلى باسقا, ءوڭى وزگەشە, ءدىنى بوگدە بىرقاتار تايپالارىن وزىنە قوستى. سوندا اتا-بابامىز قازاقشا بىلمەيسىڭ دەپ ەشبىرىنە قۇقاي كورسەتپەدى, سابىرمەن, سانالى تۇردە ءوز اينالاسىندا ۇيىستىردى.
قازىرگى زامانعى قازاقستان الدىندا دا ۇقساس ميسسيا تۇرعانى جاسىرىن ەمەس: سەبەبى, پاتشالىق رەسەي مەن كەڭەس وداعى تۇسىندا قازاق ەلى تۇتاس ۇلتتار كوشىرىلگەن «حالىقتار لابوراتورياسىنا» اينالدىرىلدى. قازاق ازشىلىقتا قالدى. قازاق حالقىنىڭ جانە بيلىكتەگى تۇلعالاردىڭ قازىرگى مىندەتى – قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتى ۇيىستىرۋشى الەۋەتىن بارىنشا پايدالانىپ, ونىڭ قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىندە ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالۋىنا قول جەتكىزۋ. رۋحى اسقاق, شابىتى شالقار, دارمەنى داستان, رۋحاني قۋاتى كۇشتى قازاق حالقىنىڭ قولىنان بۇل كەلەدى دەپ سەنەمىن.
باقىتبەك سماعۇل,
ءماجىلىس دەپۋتاتى,
Nur Otan فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى
