اڭگىمە اۋانى – ءتىل تاعدىرى. بۇل تاقىرىپتىڭ تارقاۋى شەكسىز. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ وتىز جىلىندا تۇعىرىنا قونا الماعان مەملەكەتتىك تىلگە ءوز تۋعانىنان ارتىق ەرەكشە مەيىرىممەن قاراۋ, جانىمەن, جۇرەگىمەن قورعاۋ اسىلى اليقىزىنداي قايراتكەر تۇلعانىڭ عانا قولىنان كەلسە كەرەك-ءتى. كىندىك قانى قازاق توپىراعىندا تامسا دا انا تىلىنە مۇرنىن شۇيىرە قارايتىن كەيبىر قازاقتىڭ, ال اۋمالى-توكپەلى جىلداردا قازاق دەگەن ۇلتتىڭ مەيىرىم شۋاعىنا, قامقورلىعىنا بولەنگەن كوپتەگەن ەتنوس وكىلدەرىنىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن مەملەكەتتىك ءتىلدى وگەيسىپ كەلگەنى ءتىل جاناشىرىنىڭ كوكەيىنە قونبايتىن ءىس. ول ءالى كۇنگە وسى ادىلەتسىزدىكپەن كۇرەسۋمەن كەلەدى.
ونىڭ تىك مىنەز, تۋراشىلدىعىن قاپ تاۋىنىڭ باۋرايىندا تۋىپ, الاتاۋدىڭ باۋرايىندا تىرشىلىك ەتكەنىمەن دە بايلانىستىرىپ جاتامىز. دەسەك تە, اسىلى اليقىزىنىڭ ءومىرى تار جول, تايعاق كەشۋدەن تۇرادى. جارتى عاسىرعا جۋىق مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ ماسەلەسىمەن اينالىسىپ جۇرگەن ءتىل جاناشىرىنىڭ قىزمەتى وسى سالانىڭ بۇگە-شىگەسىمەن تىعىز بايلانىستى. بۇل سالادا عالىمنىڭ اتقارعان ءىسىنىڭ ۇشان-تەڭىز ەكەنىنە دالەل ىزدەپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق.
وسى تۇستا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتۋدى باستى ۇستانىمى ەتكەن ءارى قازاق ءتىلىن تۋعان تىلىندەي قاستەرلەي بىلەتىن عازيز جاننىڭ بولمىسىن ابايتانۋشى-عالىم مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆتىڭ ايتقانىمەن بايلانىستىرا كەتۋدى ءجون كوردىك: «...جاس ءبۇلدىرشىن اسىلىنىڭ دا قاسىرەتتى تاعدىرى الىستاعى بۇرىن ءوزى كورىپ بىلمەگەن قازاق اۋىلىنىڭ وتباسىندا وزىنشە قايناپ جاتقان ءومىر اعىسىنىڭ ساپىرىلىسىندا قالىپتاستى. ۇلتتىق, ءدىني ادەت-عۇرپىن تازا ۇستانعان تۋعان حالقى مەن قازاق ەلىنىڭ رۋحاني بولمىسىن ساناسىنا ءسىڭىرىپ وسكەن اسىلى قارىنداسىمىز ۋىزىنان جارىعان ۇل-قىزدارىمىزدىڭ بىرىنەن سانالادى ءارى ەكى حالىقتىڭ دا رۋحاني قازىناسىن تەڭ ەمىپ وسكەن ءبىزدىڭ سۇيكىمدى تەلقارامىزعا اينالىپ شىعا كەلدى».
ءيا, تاعدىردىڭ تالايىمەن وسمانوۆتار وتباسى وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قاتارىندا 1944 جىلى گرۋزيانىڭ تۇركياعا شەكارالاس جاتقان احالقالاق قالاسىنان جەر اۋدارىلدى. حاۆەت اۋىلىندا ومىرگە كەلگەن اسىلى اليقىزىنىڭ بالالىق شاعى تۇلكىباس اۋدانى «جاڭاتالاپ» كولحوزىنداعى قازاق اعايىندارىنىڭ قورجىن تامىندا ءوتتى. تۋعان جەرىندە اناسىنان ايىرىلعان بالالارىن ءوسىرىپ, وقىتۋدىڭ اۋىرتپالىعى سوعىستان مۇگەدەك بولىپ كەلگەن اكەسىنىڭ موينىنا ءتۇستى. ولاردىڭ جوعىن تۇگەندەپ, مال باعا ءجۇرىپ, وقىتىپ, ادام قاتارىنا قوسۋ, ارينە وڭايعا سوقپاعانى بەلگىلى. اسىلى اليقىزى بۇل كۇندەردى كوزىنە جاس الماي ەسكە المايدى. كوكىرەگىن كەرنەپ شىعار سول ءبىر وكسىك شەر اناسى – اعجاعا, اكەسى – اليگە دەگەن ساعىنىشىن باسا الماسى انىق. سانا ساڭىلاۋىندا قالعان سول ءبىر ءسات ماڭگى ساعىنىش بولىپ جۇرەك تۇبىنە ۇيالاپ قالدى.
«مەن ءبىزدىڭ ۇلتتان العاشقى بولىپ وقىعانداردىڭ ءبىرىمىن», – دەپ ەسكە الادى اسىلى اليقىزى. كورشى اۋىلعا قازاعا بارۋعا بولمايتىن قيىن-قىستاۋ جىلداردا بالالارىنىڭ وقۋعا دەگەن قۇلشىنىسىن قۇپ كورىپ, قولداۋ كورسەتكەن مارقۇم اكەسىنە ايتار العىسى شەكسىز. «جەر اۋىپ كەلگەن العاشقى جىلدارداعى قيىندىقتى بۇگىندە ەشكىمنىڭ باسىنا بەرمەسىن دەپ تىلەيمىن. سول ءبىر كۇندەردەن وسى كۇنگە امان-ەسەن جەتكەنىم قايىرىمدى قازاعىمنىڭ ارقاسى. انام قايتقاندا مەن ءۇش جاس شاماسىندامىن. ول جىلداردا ايرانداي ۇيىپ وتىرعان ەلدىڭ ءبىر تۇندە مال تاسيتىن ۆاگوندارمەن جەر اۋىپ كەتەتىنى ەشكىمنىڭ ءوڭى تۇگىلى تۇسىنە دە كىرمەگەن. ۆاگوندا مالدان دا تومەن جاعدايدا بىرنەشە اي بويى اس-سۋسىز قالۋدىڭ قانداي اۋىر بولعانىن ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن. سول اۋىرتپالىقتان جول بويى ءولىپ, كومۋسىز قالعاندار كوپ بولدى دەسەدى ەرەسەكتەر جاعى. سوعىستان كەيىنگى قازاقستاندا دا جاعداي مۇشكىل ەدى. بىراق ءوزىنىڭ حالىنە قاراماستان, سىرتتان جەر اۋىپ كەلگەن وزگە ۇلت وكىلدەرىنە ءۇيىنىڭ ءبىر بۇرىشىن بەرىپ, نانىن ءبولىپ جەگەن قازاقتىڭ دارحاندىعىندا شەك جوق. ماعان جانە وزىمنەن كەيىنگى باۋىرلارىما كورشىمىز ايتبيكە جەڭەشەنىڭ قامقورلىعى شەكسىز بولدى», دەپ ەسكە الدى اسىلى اليقىزى سول ءبىر اۋىر كەزەڭدەردى.
ءارى قارايعى اڭگىمەسىن «قازاق دەگەن مەيىرىمدى حالىق جىگەرىمە جىگەر قوستى, جوعارى ءبىلىم الىپ, عىلىم جولىنا ءتۇستىم», – دەپ جالعادى اسىلى اليقىزى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇلكىباس اۋدانىنداعى جاڭاتالاپ جەتىجىلدىق مەكتەبىن تامامداعاننان كەيىن تۇرىكستان پەدۋچيليششەسىندە ءبىلىم الىپ, مۇعالىم بولىپ ەڭبەك ەتكەن جاس مامان قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىعى بويىنشا ۇزدىك ءبىتىرىپ شىعادى. ودان كەيىنگى ەڭبەك جولىن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىندا اسپيرانت رەتىندە جالعاستىرۋى ۇلى عىلىم جولىنداعى العاشقى قادامى بولاتىن.
جيىرما جىلعا جۋىق ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىندا قىزمەت ىستەگەن اسىلى اليقىزى 1973 جىلى عا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور احمەدي ىسقاقوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانى بويىنشا «قازاق تىلىندەگى سينونيمدەس ەتىستىكتەردىڭ سەمانتيكا-ستيليستيكالىق قىزمەتى» تاقىرىبىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. «مەنىڭ عىلىمي جەتەكشىم, ءتىلشى-عالىمداردىڭ اراسىندا «كىشى احاڭ» اتالىپ كەتكەن احمەدي ىسقاقوۆ اعاي بىلىمدىلىگىمەن قاتار ۇلكەن جۇرەكتى, مەيىرىمدى ازامات ەدى. جەر اۋىپ كەلگەن ازەربايجاننىڭ قىزىن جاتسىنباي, ءوز پەرزەنتىندەي عىلىمعا باۋلىدى. قازاق ءتىلىن وسىنداي دارەجەدە ۇيرەنىپ, سويلەپ جۇرگەنىم, تىلگە دەگەن ەرەكشە قۇرمەتىم ينستيتۋتتا بىرگە ەڭبەك ەتكەن عالىمداردىڭ ماعان دەگەن قولداۋى مەن قامقورلىعىنىڭ ارقاسى. ال ءتىلدى عىلىمي تۇردە تەرەڭ مەڭگەرگەنىمدى «اباي جولى» رومانىنداعى اۋەزوۆتىڭ ءتىل قولدانىس ەرەكشەلىگىن تەرەڭ زەرتتەگەنىممەن بايلانىستىرامىن. سوندىقتان دا ابايدى, اۋەزوۆتى وقىماعان قازاق – قازاق ەمەس», – دەيدى ءتىلشى-عالىم. عالىمنىڭ سونى ىزدەنىستەرى ناتيجەسىندە جازىلعان ەڭبەكتەر تۇتاستاي ءتىل تاعدىرىنا ارنالدى. ء«تىل – تاۋەلسىز ەل بولاشاعى», «قازاعىم بار دا مەن بارمىن» دەگەن ماقالالار جيناعى سونىڭ دالەلىندەي. 200-دەن استام عىلىمي ماقالانىڭ اۆتورى. «قازاقشا-تۇرىكشە-ورىسشا ءتىلاشار» ەڭبەگى, ون تومدىق «قازاق ءتىلىنىڭ تۇسىندىرمە سوزدىگىن» (1974-1986 جىلدار) قۇراستىرۋشىلاردىڭ قاتارىنان تابىلۋى, عىلىمي جيناقتاردىڭ جارىققا شىعۋىنا اتسالىسۋى وسى جولدا توككەن تەردىڭ زايا كەتپەگەنىن كورسەتەدى.
ءتىلدى دامىتۋ ءىسىن عىلىم سالاسىندا جەتىك مەڭگەرگەن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قوعام قايراتكەرى اسىلى وسماننىڭ ءىس-تاجىريبەدەگى ەڭبەگى 1993 جىلدان مينيسترلەر كابينەتى جانىنداعى ءتىل كوميتەتىنىڭ ۇلت تىلدەرىن دامىتۋ باسقارماسىنىڭ, 1996 جىلدارى ۇلت ساياساتى جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ, تەرمينولوگيا جانە ونوماستيكا جۇمىسى جونىندەگى باس باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت ىستەگەن جىلداردا ايقىن كورىنىس بەردى. وسى تۇستا بيىك مىنبەرلەردەن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ, ءوز تۇعىرىنا قوندىرۋ ماسەلەسىن اشىنا ايتىپ, ءار سويلەمىن ءتىلدىڭ تاعدىرىمەن بايلانىستىرا قۇرايتىن اسىلى وسماننىڭ بۇل ىسىنە ءتانتى بولىپ, ءوز دارەجەسىندە كوزى تىرىسىندە باعا بەرىپ كەتكەن حالقىمىزدىڭ ماڭدايالدى تۇلعالارىنىڭ ەستەلىكتەرىن نازاردان تىس قالدىرا المايمىز.
حالىق قاھارمانى, جازۋشى قاسىم قايسەنوۆ «ونىڭ بارلىق ءىس-قيمىلىنا سىرتتاي ريزا بولىپ وتىرامىن, ال وسى قارىنداسىمنىڭ تەك مەملەكەتتىك تىلمەن ەمەس, ەل تاريحىنا قاتىستى, ونىڭ ىشىندە جەلتوقسان وقيعاسىنا قابىرعاسىنىڭ قايىساتىنىن سەزگەندە, ەرىكسىز كوزىمە جاس الدىم», – دەسە, اكادەميك رابيعا سىزدىق «...گازەت بەتتەرىن اشىپ قاراساڭ دا, راديو-تەلەديداردى قوسساڭ دا اسىلى سويلەپ وتىرادى. ول تەك قانا قازاق ءتىلى ەمەس, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ بارلىعىنا دا وتانشىلدىق رۋحپەن بەلسەنە كىرىسىپ, ءوز ويىن اشىق ءبىلدىرىپ جاتادى. اسىرەسە, قازاق تىلىنە قاتىستى پىكىرلەرىن باتىرا ايتادى. قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋدى باسشىلاردان باستاۋ كەرەك, مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيتىندەردى باسشىلىق قىزمەتكە تاعايىنداماۋ كەرەك, ۇلكەن مەملەكەتتىك مانگە يە جيىنداردىڭ بارلىعى دا قازاق تىلىندە ءجۇرۋ كەرەك» دەگەن ويلاردى ايتقان ۇستىنە ايتىپ, جازعان ۇسىنە جازىپ جۇرەتىن دە وسى اسىلى وسمان», – دەپ سيپاتتاۋى ءتىل جاناشىرىنىڭ ءتىل مايدانىنداعى كۇرەسىنىڭ جارقىن كورىنىسى.
ال اكادەميك سالىق زيمانوۆشا ايتقاندا: «اسىلى قارىنداسىمنىڭ اعىلعان, دالەلدى, شەشەن سوزدەرى, اسەم ادەبي تىلمەن جازىلعان تانىمدىق ماقالالارى ءباسپاسوز بەتتەرىندە ءجيى جارىق كورىپ تۇرادى. قازاق ءتىلىنىڭ ۇزدىك قامقورشىسى, ۇزدىك جارشىسى, ءارى مامانى بولۋى تاريحتا وتە سيرەك ۇشىراساتىن, ءتىپتى قازاق جەرىندە بۇرىن سوڭدى مۇنداي دارەجەدە كەزدەسپەگەن قۇبىلىس. ودان كەيىن قازاق ءتىلىن قولداپ, ءبىر عىلىمي ينستيتۋتتىڭ جۇمىسىن جالعىز ءوزى ىستەپ ءجۇر. ول قازاقتىڭ ءبىلىمى مەن عىلىمىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتەمىن دەپ ءجۇرىپ, ءوز باقىتىن قازاق مۇددەسى مەن تىلىنە سىيلاعان جان». وسى ورايدا اكادەميك شورا سارىباەۆتىڭ «...ۇلت دەگەن ماسەلەلەر ءسوز بولا قالسا, اسىلى وسمان بۇعىپ قالا المايدى. بۇدان باسقا انا تىلىنە قاتىستى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ, ءتۇرلى سۇحبات, كەڭەستەردە ءبىر ادامنىڭ باسىنان اسىپ توگىلەرلىك ۇلكەن قوعامدىق جۇك ارقالاپ جۇرگەنىن كورىپ ريزا بولاسىڭ» دەپ ايتقان سوزدەرى ەرىكسىز نازار اۋدارتادى.
«اسىلىنىڭ ناعىز ءتىل جاناشىرى ەكەندىگى ءتىل ماسەلەسى «مىلتىقسىز مايدانعا» شىققان 1990 جىلدارى ايقىن كورىندى. ول لاۋازىمدى قىزمەتتەردە جۇرسە دە, ءوزىنىڭ قامىن ويلاپ قويعان جوق, ۇلت مۇددەسى, قازاق ءتىلى دەپ جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي ەڭبەك ەتتى, داۋلى ورتالاردا تارتىنباي ايتىسقا ءتۇستى. ول ءتۇبى ءبىر تۇركى حالىقتارىنىڭ وكىلى رەتىندە ءتىل تازالىعىنا, ونىڭ بولاشاقتا وركەندەپ, كەلەر ۇرپاقتىڭ قاجەتىنە جاراۋى جولىندا ەشنارسەدەن تايىنبايدى, ءوزىنىڭ قايراتكەرلىك قاسيەتىن, ناعىز پاتريوت ەكەندىگىن كورسەتە ءبىلدى. بۇگىندە جاي عانا كۇيبەڭ تىرشىلىگىمەن كۇن كەشىپ, قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى مەن ەرتەڭى ءۇشىن اشىق ايقاستاردا ارىستانداي ارپالىسىپ جۇرگەن جانقيارلىق ەڭبەگى كەيبىرەۋىمىزدىڭ كوزىمىزگە ىلىنبەگەنىمەن, بولاشاق ۇرپاق مۇنىڭ ءمان ماڭىزىن جوعارى باعالارى ءسوزسىز», دەپ اكادەميك سۇلتان سارتاەۆ تەكتەن-تەك ايتپاسا كەرەك.
سالىستىرمالى تۇردە قاراعاندا, ءتىلدىڭ بۇگىنگى جاعدايىندا بۇرىنعىعا قاراعاندا ىلگەرى جىلجۋ بار. الايدا اسىلى وسمان قازاق تىلىنە دەگەن قۇرمەتكە ءالى دە بولسا كوڭىلى تولمايتىنىن ايتادى. بۇگىندە قازاقcتاندا قازاق ءتىلىنىڭ وركەندەۋىن ماقسات تۇتقان «مەملەكەتتىك تىلگە قۇرمەت» رەسپۋبليكالىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى قىزمەتىن قالتقىسىز اتقارىپ كەلەتىن ءتىل جاناشىرى كەز كەلگەن ەتنوس وكىلىنە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ءتۇسىندىرۋدى ماقسات ەتە وتىرىپ, «مەملەكەتتىك ءتىل – مەنىڭ ءتىلىم» دەپ رەسپۋبليكالىق راديو-تەلەديداردان جار سالۋىنىڭ ءمانى تەرەڭدە جاتىر. بولاشاعىن قازاقستانمەن بايلانىستىراتىن ءارى وسى ەلدە تۇراتىن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇرمەتىن ارتتىرۋ, وتانسۇيگىشتىك سەزىمىن وياتۋ باستى نازاردا تۇرعان كەزەڭدە اسىلى اليقىزى ء«تىل ورتاق بولماي, قوعام توپتاسپايدى. انا ءتىلى اركىمنىڭ ءوزى ءۇشىن كەرەك بولسا, مەملەكەتتىڭ ءتىلى – تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىندا اتاپ وتكەندەي, ەلىمىزدە تۇرىپ جاتقان بارلىق ۇلت وكىلدەرىنىڭ باسىن قوساتىن ۇيىستىرۋشى فاكتور. «اراب ءتىلى – باستى ءتىل, پارسى ءتىلى – ءتاتتى ءتىل, تۇرىكتىڭ ءتىلى – ونەرلى ءتىل, ال سول ونەرلى ءتىلدىڭ ىشىندەگى ەڭ شۇرايلىسى, ەڭ باي, قۇندى ءارى تازا ساقتالعانى – قازاقتىڭ ءتىلى». ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ سوزىمەن ايتساق, «بايتاق جەر دە, باي ءتىل دە – قازاقتىكى». سوندىقتان دا وسىناۋ بايتاق جەرىمىزدە قازاق حالقىنىڭ سانى ءوسىپ, باي ءتىلىن باياندى ەتسىن», – دەپ تىلەيدى. «وزگە ءتىلدى مەڭگەرۋ اركىمنىڭ ءوز قالاۋى. بىراق تاربيە – ۇلتتىق, ءبىلىم – الەمدىك بولۋ كەرەك. ال قازاقستانداعى قازاق ءتىلى بارشامىزعا ورتاق. سونى باياندى ەتۋ قولىمىزدان كەلمەي تۇر» دەگەن قىنجىلىسىن دا جاسىرمادى.
بۇگىندە قايراتكەرلىكتىڭ بيىگىنە كوتەرىلگەن, جانىن قازاقپەن عانا بايلانىستىرا قارايتىن ءتىل جاناشىرى «مەنىڭ ءناسىبىم دە, كاسىبىم دە – قازاق ءتىلى. سول قازاقتىڭ ءتىلىن مەڭگەرگەندىكتەن, قازاقتىڭ بارلىق ويىنداعى قاسيەتىن, بولمىسىن ۇعىپ, ءتۇسىنىپ, شىرىلداپ ايتاتىنىم دا سول», دەگەندى قايتالاپ ايتۋدان جالىقپايدى ءارى وسى رۋحتى سوزدەرىمەن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جىگەرىنە جىگەر قوسارى انىق. ول حالقىنىڭ مەيىرىمىنە مەيىرىممەن جاۋاپ بەرىپ, ءتىلدىڭ جوعىن تۇگەندەۋدەن جالىقپاق ەمەس.
وسى جىلداردا ول قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى جايلى وزەكتى ماسەلە كوتەرىپ, حالىقارالىق عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيالارعا, دوڭگەلەك ۇستەلدەرگە قاتىسىپ, راديو-تەلەديداردان حابارلار بەرىپ, گازەتتەرگە ۇزبەي ماقالا جازىپ, «قازاق ءتىلى» مەن «قازاقستان مۇسىلمان ايەلدەرى», «ادام قۇقىعىن قورعاۋ» قوعامدارىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە اتسالىستى. الماتى وبلىستىق ازەربايجان ەتنو-مادەني ورتالىعىنىڭ, «مەملەكەتتىك تىلگە قۇرمەت» بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى, «مەملەكەتتىك ءتىل» قوعامدىق قوزعالىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارىپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان «مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ قورىنىڭ» قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولدى.
ءوزى جانىنداي جاقسى كورەتىن قازاعى اسىلىداي ارداقتىسىن قوشەمەتتەپ, قۇرمەتتەي ءبىلدى. سونىڭ دالەلى رەتىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇلكىباس اۋدانىنىڭ جانە الماتى وبلىسىنىڭ «قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعىنا يە بولدى. «دوستىق» جانە «پاراسات» وردەندەرى, «قازاقستان كونستيتۋتسياسىنا 10 جىل», «استاناعا 10 جىل» مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان. «مادەنيەت قايراتكەرى» قۇرمەت بەلگىسىنىڭ يەگەرى. 2004 جىلى امەريكانىڭ ومىرباياندىق حالىقارالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ «الەمدەگى ەڭ تاڭداۋلى ايەلى» اتاعىن يەلەنگەن.
