پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەشە پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى بولدى. پالاتا وتىرىسىن ءسوز سويلەپ اشقان توراعا ەلباسىنىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنىڭ ماڭىزىنا ەرەكشە توقتالدى.
پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەشە پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى بولدى. پالاتا وتىرىسىن ءسوز سويلەپ اشقان توراعا ەلباسىنىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنىڭ ماڭىزىنا ەرەكشە توقتالدى.
– ءبىز ءبارىمىز ەل ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى ساياسي ءارى شىن مانىندەگى تاريحي وقيعا – ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ كۋاسى بولدىق, – دەدى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى. – بۇل جولداۋ 2050 جىلعا دەيىنگى ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيانى ورىنداۋعا باعىتتالعان كەشەندى باعدارلاما بولىپ تابىلادى. جولداۋ – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ سەرپىندى دامۋىنىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىن, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ورلەۋ جولىن جان-جاقتى ناقتىلايتىن تاريحي قۇجات. ەڭ باستىسى, پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ ورنىقتى دامۋىنا نەگىزدەلگەن ءىس جۇزىندەگى ۇلتتىق يدەيا جانە مەملەكەتتىك يدەولوگيا بولىپ تابىلاتىن ماڭگىلىك ەل تۇجىرىمداماسىن نەگىزدەپ بەردى. حالقىمىزدىڭ ارمان-مۇددەسىن ايشىقتاۋ, ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جانە كەلەر ۇرپاقتىڭ قامىن ويلاۋ – پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ستراتەگيالىق ساياساتىنىڭ التىن ارقاۋى. ولاي بولسا, پالاتا الدىندا ءتيىستى زاڭداردى ۋاقتىلى ءارى ساپالى قابىلداۋ مىندەتى تۇر. بەلگىلەنگەن ستراتەگيالىق ماقساتتار پارلامەنت پەن ۇكىمەتتەن بىرلەسىپ جوعارى جاۋاپكەرشىلىكپەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەۋدى تالاپ ەتەدى.
بۇدان كەيىن سەناتورلار كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى قارادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن شۆەيتساريا فەدەرالدىق كەڭەسى اراسىنداعى تابىس پەن كاپيتالعا قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋعا قاتىستى حاتتاماعا وزگەرىستەردى كوزدەيتىن زاڭ جوباسى قابىلداندى. حاتتاما 2010 جىلعى 3 قىركۇيەكتە استانا قالاسىندا جاسالعان. ەكى ەل زاڭنامالارىندا كوزدەلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس, حاتتامامەن «قازاقستان», «رەزيدەنت» دەگەن تەرميندەرگە, سونداي-اق, كونۆەنتسيانىڭ «ءوزارا كەلىسۋ راسىمدەرى», «اقپارات الماسۋ» دەگەن جەكەلەگەن باپتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. قارجى ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى رۋسلان دالەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل وزگەرىستەر ۋاعدالاسۋشى مەملەكەتتەردىڭ سالىق قىزمەتتەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە جانە سالىقتان جالتارۋدى بولدىرماۋعا ءارى وسى سالادا اقپارات الماسۋدى ءتيىمدى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قىزمەتىنە قاتىستى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قولداۋ تاپتى. كەلىسىمدە بانكتىڭ ەلىمىز اۋماعىندا پايدالاناتىن مارتەبەسى, يممۋنيتەتتەرى, ارتىقشىلىقتارى جانە الىپ قويۋلارىن راستاۋ جانە ايقىنداۋ ماقساتتارى قاراستىرىلادى. سونىمەن بىرگە, يممۋنيتەتتەردەن باس تارتۋ جانە بانكتى قۇرۋ تۋرالى وعان دەيىن بار ارتىقشىلىقتارعا قوسىمشا ارتىقشىلىقتار بەرۋ جاعدايلارىن ناقتىلايدى. مۇنداي ارتىقشىلىقتار مەن يممۋنيتەتتەرگە بانك مۇراعاتتارىنا جانە وعان تيەسىلى بارلىق قۇجاتتارعا نەمەسە ورنالاسقان جەرىنە, نىسانىنا قاراماستان, ءوزى ۇستاۋشى بولىپ تابىلاتىن قۇجاتتارعا قول سۇعىلماۋشىلىق جاتادى.
بۇل رەتتە بانك ءوزىنىڭ رەسمي قىزمەتىنىڭ شەگىندە قازاقستان اۋماعىندا سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ كەز كەلگەن نىسانىنان يممۋنيتەتكە يە بولاتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. بانك پەن ونىڭ اكتيۆتەرى, مۇلكى, تابىسى, مامىلەلەرى, وپەراتسيالارى مەن پايداسى تىكەلەي سالىق سالۋدان, كەز كەلگەن الىمدار مەن اۋدارىمداردان بوساتىلادى. اتالعان حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ جانە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى سالاسىنداعى, ۆاليۋتالىق شەكتەۋلەردەن بوساتۋ تۋرالى ارتىقشىلىقتاردى دا پايدالانا الادى. ايتسە دە, مۇنداي ارتىقشىلىقتار قازاقستان ازاماتى بولىپ تابىلاتىن بانك قىزمەتكەرلەرىنە جۇرمەيدى.
بۇدان باسقا, پالاتا كەشە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. زاڭ جوباسىنا باستاماشى بولعان ءبىر توپ دەپۋتاتتىڭ ءبىرى سەناتور ليۋدميلا پولتوراباتكو ەنگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەرگە تۇسىنىك بەرە كەتتى. جالپى, 2013 جىلى ەلىمىزدە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى 55 مىڭنان استام قورعاۋ تۋرالى ۇيعارىم شىعارىلسا, زاڭ كۇشىنە ەنگەلى بەرى ولاردىڭ سانى 143 مىڭنان اسقان. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى شارا قۇقىق بۇزۋشىلىق ارەكەتتەرىنە بايلانىستى ولاردى سوت قاۋلىسىمەن 3-تەن 12 ايعا دەيىنگى پروفيلاكتيكالىق ەسەپكە الۋ. بەلگىلى بولعانىنداي, سوڭعى 7 جىلدا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق سالاسىنداعى قىلمىستار سانى 1611-دەن 684-كە دەيىن تومەندەگەن. اسىرەسە, كىسى ءولىمى 588-دەن 218-گە دەيىن ازايعان. بايانداماشى مۇنىڭ ءالى دە جوعارى كورسەتكىش ەكەنىن اتادى.
زاڭ جوباسىندا سوتتاردىڭ شەشىمىن ادەيى ورىندامايتىندارعا جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلىپ وتىر. جاپا شەككەندەردى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن, قيىن جاعدايعا تاپ بولعاندار ساناتىنا جاتقىزۋ جاعى دا نازارعا الىنىپتى. بۇرىن قولدانىلىپ كەلگەن ايىپپۇلدىڭ ورنىنا اكىمشىلىك قاماۋ ۇسىنىلعان. زاڭدىق قۇجاتتا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاساعان ادام مەن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان جابىرلەنۋشىنىڭ ءبىر عيماراتتا بىرگە تۇرۋىنا تىيىم سالۋ دا كورىنىس تاپقان. بۇل رەتتە جابىرلەنۋشىنىڭ باسقا ۋاقىتشا بالاما تۇرعىن جايى بولۋى كەرەكتىگىنە باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر.
تالقىلاۋ بارىسىندا ءسوز العان سەناتور بىرعانىم ءايتىموۆا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ قۇرباندارى ەڭ ءبىرىنشى مەملەكەت تاراپىنان كومەك الۋى كەرەكتىگىن العا تارتتى. دەپۋتاتتىڭ پايىمىنشا, تالقىعا تۇسكەن زاڭ جوباسى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتاعى بارلىق پروبلەمالاردى شەشە المايدى. دەگەنمەن, مۇندا قوردالانعان پروبلەمالاردى تارقاتۋعا كەزەكتى قادام جاسالىپ وتىر. جاپا شەككەندەرگە جەرگىلىكتى كومەك كورسەتۋ ۇيىمدارى تاراپىنان قولداۋ جاساۋعا بولاتىنى, الايدا ونداي ۇيىمدار كەيبىر وڭىرلەردە مۇلدەم جوق ەكەنى جانە جەرگىلىكتى ورگاندار سەنىم تەلەفوندارىنىڭ ۇزدىكسىز قىزمەتىن شەشۋ كەرەكتىگى دە قاپەرگە سالىندى.
كۇن تارتىبىندەگى سوڭعى ماسەلە – سەناتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىن قايتا اتاۋ دا شەشىمىن تاپتى. ەندى بۇل كوميتەت «الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتى» دەپ اتالاتىن بولدى. كوميتەت توراعاسى اقان بيجانوۆ ونىڭ وزگەرتىلۋى ەلباسىنىڭ الەمنىڭ ەڭ دامىعان وتىز مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ تۋرالى مىندەتىمەن بايلانىستى دەپ ءتۇسىندىردى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
