ياعني مەملەكەتتىڭ ەڭ قىمبات قۇندىلىعى – ادام. دەمەك مەملەكەت جانە مەملەكەتتىك ورگاندار قاراپايىم ادامنىڭ قۇقىقتارى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋى كەرەك.
وسى قاعيداتتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاريالاعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت», ء«ادىل قوعام مەن ءتيىمدى مەملەكەت» تۇجىرىمدامالارىندا ىسكە اسىرىلۋدا. ولار دەموكراتيا, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ باسىمدىعى تۋرالى, يدەولوگيالىق جانە ساياسي سانالۋاندىق, بارلىعىنىڭ زاڭ مەن سوت الدىنداعى تەڭدىگى تۋرالى, ءادىل سوت ارقىلى قورعالۋ قۇقىعى, كەز كەلگەن نەگىزدەر بويىنشا كەمسىتۋشىلىككە تىيىم سالۋ تۋرالى, ازاماتتىڭ مەملەكەتتى باسقارۋداعى قۇقىعى, سايلاۋ جانە سايلانۋ قۇقىعى تۋرالى, قوعامدىق باقىلاۋ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى كونستيتۋتسيالىق پرينتسيپتەر مەن نورمالاردى ايقىن كورسەتەدى.
بيلىك پەن ازاماتتىق قوعامنىڭ تىكەلەي ديالوگىنىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتى – ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىن (ۇقسك) قۇرۋ مەملەكەتتىڭ دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارعا, قۇقىق ۇستەمدىگى جانە ادام قۇقىقتارى قاعيداتتارىنا باعىتتالعان پروگرەسسيۆتى قادام جانە ماڭىزدى وقيعا بولدى. ناق وسى الاڭدا مەملەكەت باسشىسى ساياسي رەفورمالاردىڭ ماڭىزدى ءارى قاجەتتى پاكەتتەرىن اتاپ ءوتتى. ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ باستامالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا 17 زاڭ, پرەزيدەنتتىڭ ءۇش جارلىعى, مينيسترلىكتەردىڭ 28 بۇيرىعى مەن ۇكىمەت قاۋلىلارى قىسقا مەرزىم ىشىندە قابىلداندى. وسىنىڭ بارلىعى پروگرەسسيۆتى دەموكراتيالىق مەملەكەتتى قۇرۋعا جانە ەڭ باستىسى كونستيتۋتسيا قاعيداتتارى مەن نورمالارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان.
وسىعان وراي, رەسپۋبليكالىق زاڭ كونسۋلتانتتارى القاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «بىلىكتى زاڭ كومەگىن الۋعا جانە سوت ارقىلى قورعالۋ قۇقىعىنا كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتاردى ىسكە اسىرۋ» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.
رەسپۋبليكالىق القا توراعاسى, پروفەسسور, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سەرىك اقىلباي قازاقستان حالقى رەفەرەندۋمدا قولدانىستاعى كونستيتۋتسياعا داۋىس بەرۋ ارقىلى ءوز تاڭداۋىن جاساعانىن اتاپ ءوتتى. كونستيتۋتسيانىڭ فيلوسوفياسى ونىڭ كىرىسپەسىندە بەينەلەنگەن, وندا ءبىزدىڭ الەمدەگى العا جىلجۋىمىزدىڭ قۇندىلىق باعدارلارى ناقتى كورسەتىلگەن: «بiز, ورتاق تاريحي تاعدىر بiرiكتiرگەن قازاقستان حالقى, بايىرعى قازاق جەرiندە مەملەكەتتiلiك قۇرا وتىرىپ, ءوزiمiزدi ەركiندiك, تەڭدiك جانە تاتۋلىق مۇراتتارىنا بەرiلگەن بەيبiتشiل ازاماتتىق قوعام دەپ ۇعىنا وتىرىپ, دۇنيەجۇزiلiك قوعامداستىقتا لايىقتى ورىن الۋدى تiلەي وتىرىپ, قازiرگi جانە بولاشاق ۇرپاقتار الدىنداعى جوعارى جاۋاپكەرشiلiگiمiزدi سەزiنە وتىرىپ, ءوزiمiزدiڭ ەگەمەندiك قۇقىعىمىزدى نەگiزگە الا وتىرىپ, وسى كونستيتۋتسيانى قابىلدايمىز. مۇنىڭ تەرەڭ ءمانى بار.
مەن, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور رەتىندە ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسى ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى بارلىق حالىقارالىق ستاندارتقا, ادام قۇقىقتارى تۋرالى بيللگە, ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىگە, ادام قۇقىقتارى مەن نەگىزگى بوستاندىقتارىن قورعاۋ تۋرالى ەۋروپالىق كونۆەنتسياعا سايكەس كەلەدى دەپ كورسەتكەن بولاتىنمىن. بۇل ەۋروپا كەڭەسىنىڭ ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ شەشىمدەرىندە ايتىلعان. بۇگىنگى كۇنى ادام قۇقىقتارى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق نورمالاردى ىسكە اسىرۋ, زاڭدار مەن زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەس كەلۋى, وعان ءتيىمدى كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ جۇزەگە اسىرىلۋى ءۇشىن تولىققاندى جانە ءتيىمدى زاڭ جوبالاۋ جۇمىسى ماڭىزدى بولىپ سانالادى. وسى باعىتتاعى ۇلكەن جۇمىس ءالى الدا».
قازاقستان زاڭگەرلەر وداعى نۇر-سۇلتان قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى سەرىك بەركامالوۆ كونستيتۋتسيانىڭ 13-بابى – «اركىم ءوز قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋعا قۇقىلى جانە بىلىكتى زاڭ كومەگىن الۋعا قۇقىلى» دەپ اتاپ ءوتتى. زاڭ كونسۋلتانتتارىنىڭ بىلىكتى زاڭ كومەگىن كورسەتۋىنىڭ مەملەكەتتىك, قوعامدىق, قۇقىقتىق ماڭىزى بار, سەبەبى بۇل جەكە ازاماتتارعا, ۇيىمدارعا جانە باسقا دا سۋبەكتىلەرگە قاجەت, سونىمەن قاتار مەملەكەتتىڭ وزىنە دە قاجەت. ول سونداي-اق بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق القا جانە وسى ينستيتۋت پەن اتالعان قۇقىقتىق قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق كەڭەس شەشىمىنىڭ ورىندىلىعىن اتاپ كورسەتتى.
نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتاسىنىڭ توراعاسى انۋاربەك سقاقوۆ زاڭ كومەگىن قاجەت ەتەتىن ادامداردىڭ توبىن كەڭەيتۋ كەرەك ەكەنىنە جانە Pro bono كومەگى مۇقتاجدىعىنا نازار اۋداردى. سونىمەن قاتار زاڭگەرلەردى ىرىكتەۋگە قاتاڭ تالاپتار قويۋ قاجەت, ويتكەنى الەمدە زاڭگەر ەليتالىق جانە جاۋاپتى ماماندىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.
دوڭگەلەك ۇستەلدە كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ەلىمىزدە جەتىسپەيتىن بىلىكتى زاڭ كومەگىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى. وعان ەلىمىزگە تانىمال زاڭگەرلەر, عىلىمي قىزمەتكەرلەر, ۇەۇ جانە باق وكىلدەرى قاتىستى.
قازىرگى تاڭدا مەملەكەت باسشىسى جۇرگىزىپ جاتقان بارلىق رەفورما – دەموكراتيالاندىرۋ, قوعامدىق قاتىناستاردى ىرىقتاندىرۋ, ازاماتتارىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا العا جىلجۋ ەكەنىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون.
مارات باشيموۆ,
ەۋروپالىق قۇقىق جانە ادام قۇقىقتارى ساراپتامالىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
