عۇمىر جولىنىڭ باسىم بولىگى مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋى, زاڭ شىعارۋ, زاڭ تالاپتارىنىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋىمەن تىعىز بايلانىستا بولعان پروفەسسور, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن زاڭگەرى اتا زاڭىمىزدىڭ قالاي جازىلعانى, 90-جىلداردىڭ باسىندا بولعان زاڭ شىعارۋ پروتسەسىندەگى قيىندىقتار جانە ەلىمىزدىڭ ادام قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋدەگى بۇگىنگى باستى مىندەتتەرى جايلى سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ بەرگەن ەدى.
– بيىلعى كونستيتۋتسيا كۇنىن ەل تəۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا اتاپ وتكەلى وتىرمىز. وسى ورايدا نەگىزگى زاڭىمىزدىڭ جاس مەملەكەتىمىزدى نىعايتۋداعى مəن-ماڭىزى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– ءاربىر مەملەكەت ءۇشىن قۇقىقتىق جۇيەنىڭ جاي-كۇيى – سول ەلدىڭ جالپى جاعدايى مەن دامۋىنىڭ ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى. ال قۇقىقتىق جۇيەنىڭ تابان تىرەيتىن نەگىزى كونستيتۋتسيا ەكەنى بەلگىلى. سەبەبى بۇل قۇجات – قوعام مەن مەملەكەتتىڭ نەگىزگى زاڭى. كونستيتۋتسيادا مەملەكەتتىك قۇرىلىس نىسانى, تىرشىلىك ەتۋشى قوعامنىڭ ساياسي نىسانى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇيەسى, ولاردى قۇرۋ ءتارتىبى مەن جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلى, ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى بەكىتىلگەن.
ەلىمىز ەگەمەندىگىن جاريالاپ, قازاقستان تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە العاشقى قادامدارىن جاساي باستاعان 90-جىلدارى قۇقىقتىڭ جاڭا جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ وتە وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولدى. سەبەبى ەسكىرگەن بۇرىنعى قۇقىقتىق بازا جاڭا قوعامدىق-ەكونوميكالىق جاعدايدا, باسقا مەملەكەتتىك جۇيەدە جۇمىس ىستەمەدى.
ەڭ الدىمەن, جاڭا مەملەكەتتىڭ كونستيتۋتسياسىن ازىرلەۋ قاجەت بولدى. بۇل تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەيتىن زاڭداردى قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەردى. ال كونستيتۋتسيا جوباسىن ازىرلەۋ كونستيتۋتسيالىق كوميسسياعا جۇكتەلدى. كوميسسيانىڭ قۇرامىنا دەپۋتاتتار, كورنەكتى عالىمدار, زاڭگەرلەر, ەكونوميستەر, ساياساتتانۋشىلار جانە قوعام وكىلدەرى ەندى. ءار تاراۋى, ءار بابى جان-جاقتى قاراستىرىلىپ, مۇقيات سۇزگىدەن وتكىزىلگەننەن كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ جوباسى 1993 جىلعى قاڭتاردا قابىلداندى.
ءدال وسى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىسىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالاپ بەرگەن قۇجات ەگەمەن قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىنىڭ, قوعامداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋدىڭ, بارلىق قوعامدىق پروتسەستى رەتتەۋدىڭ كۇردەلى كەزەڭىندە قۇقىقتىق جانە ساياسي اكت رەتىندە ءوز مىندەتىن تولىق اتقاردى دەپ سانايمىن. ويتكەنى 1993 جىلعى كونستيتۋتسيانىڭ قۇقىقتىق نورمالارى ەكونوميكالىق, ساياسي, الەۋمەتتىك, مادەني سالالارداعى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەيتىن العاشقى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋدىڭ جاڭا قۇقىقتىق بازاسىنىڭ نەگىزى بولىپ قالاندى.
– ءسىز – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ العاشقى (1993 جىلعى) جانە قازىرگى (1995 جىلعى) كونستيتۋتسيالارى قالاي جازىلعانىنا تىكەلەي كۋا بولعان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ءبىرىسىز. اراعا ەكى جىل سالىپ نەگىزگى زاڭنىڭ وزگەرتىلۋىنىڭ باستى سەبەپتەرى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– جاڭا مەملەكەت قالىپتاسۋىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر بولدى. سوندىقتان الدىمىزدا مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋدى, دەموكراتيانى دامىتۋدى جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن قالىپتاستىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا زاڭنامالىق بازا قۇرۋ مىندەتى تۇردى. قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ بىرقاتار ءپرينتسيپتى ماسەلەسى 1993 جىلعى كونستيتۋتسيادا شەشىلمەگەن ەدى. سوندىقتان ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ كونستيتۋتسيانىڭ جاڭا جوباسىن ازىرلەۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. وسى شەشىمنىڭ نەگىزىندە ءبىرىنشى كونستيتۋتسيانىڭ پروبلەمالارى مەن كەمشىلىكتەرى ەسكەرىلىپ, 1995 جىلعى 30 تامىزدا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى قابىلدانعانى بەلگىلى. بۇل قۇجات مەملەكەت دامۋىنىڭ كەيىنگى كەزەڭدەرىندە ونىڭ ءتيىمدى قۇقىقتىق جۇيەسىن قۇرۋدىڭ نەگىزى بولدى.
1995 جىلعى كونستيتۋتسيا نەگىزىندە قابىلدانعان العاشقى زاڭدار قوعامدىق بىرلەستىكتەر, ساياسي پارتيالار, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار, ميتينگىلەر مەن ەرەۋىلدەر جانە باسقالار تۋرالى بولعانىن اتاپ وتكەن ءجون. ولاردىڭ بارلىعى ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قوزعايتىن قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەۋگە باعىتتالدى. كونستيتۋتسيادا مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىرتۇتاستىعىن بەكىتۋ جانە ونى زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت تارماقتارىنا ءبولۋ جانە ولاردىڭ جەلىسى مەن تەپە-تەڭدىك جۇيەسىن پايدالانۋ ارقىلى ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ پرينتسيپىنە سايكەس جۇزەگە اسىرۋ ماڭىزدى بولدى. وتكەن جىلدار قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنىڭ پراكتيكالىق قىزمەتىندە وسى قاعيداتتاردىڭ ومىرشەڭدىگىن
دالەلدەدى. ەلىمىزدىڭ دامۋ جولىنداعى وقيعالارعا بايلانىستى كونستيتۋتسياعا بىرنەشە رەت وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. بۇل وزگەرىستەر ەل باسقارۋدىڭ ءتيىمدى, تۇراقتى, زاماناۋي جۇيەسىن قۇرۋعا باعىتتالعان بولاتىن. سوعان سايكەس مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەر قايتا ءبولىندى, ولاردىڭ مارتەبەسى بارىنشا ايقىندالدى. كوپتەگەن كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋ قازاقستاندىق قوعامداعى دەموكراتيالىق پروتسەستەردى ودان ءارى جەتىلدىرۋدى ماقسات تۇتتى.
وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنىڭ ءبىرىنشى جارتىسى سول كەزدە تاۋەلسىزدىك العان باسقا مەملەكەتتەر سياقتى, قازاقستان ءۇشىن دە ءتۇرلى ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا تولى بولدى. اتاپ ايتقاندا, ەكونوميكانى جاڭا نارىقتىق جاعدايعا بەيىمدەۋ, قوردالانعان الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ, قوعامداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ پروبلەمالارى كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. وتپەلى كەزەڭنىڭ بارلىق كۇردەلى مىندەتىن ءتيىمدى قۇقىقتىق رەتتەۋدى قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى ەدى. ءوز باسىم ەل باسشىلىعى, ەلباسى تاڭداپ العان, الەمدىك پراكتيكادا سىناقتان وتكەن تابىستى مەملەكەت قۇرۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى قاعيداتتارى وسى ايتىلعان پروبلەمالاردىڭ بارلىعىن وڭتايلى شەشۋدىڭ كەپىلى بولدى دەپ سانايمىن. جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەت قالىپتاسۋىنىڭ العاشقى كەزەڭىندە مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىمدىقتارى مەن نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالدى, سونىمەن قاتار حالىقارالىق تاجىريبە قازاقستانىڭ جاعدايىنا بەيىمدەلە وتىرىپ پايدالانىلدى. ارينە, جەتىستىكتەر دە, ساتسىزدىكتەر دە بولدى.
– ءسىز ەگەمەن ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى ىرگەلى رەفورمالار تۇسىندا لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقاردىڭىز. سول كەزدە قابىلدانعان تاريحي شەشىمدەر مەن زاڭداردىڭ قايسىسىنا ەرەكشە توقتالار ەدىڭىز؟
– 1995 جىلعى كونستيتۋتسيا قابىلدانعاننان كەيىن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ جونىندە بىرقاتار ماڭىزدى ساياسي جانە قۇقىقتىق شەشىم قابىلداندى. رەفورمالاردىڭ نەگىزگى باعىتتارى ەلباسىنىڭ, ەل ۇكىمەتىنىڭ تۇجىرىمدامالىق قۇجاتتارىندا ايقىندالدى. رەفورمانىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرى رەتىندە قىلمىسقا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىندەگى سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ كورسەتىلدى. ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ماڭىزدى قاعيداتى قىلمىستىق-قۇقىقتىق مەملەكەتتىك ساياساتتى ىزگىلەندىرۋ بولدى. وسى كەزەڭدە مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىندا قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ زاڭنامالىق بازاسىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلدى. قىلمىستىق, قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ, ازاماتتىق كودەكستەر, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس, باسقا دا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلداندى.
– باق-قا بەرگەن ءبىر سۇحباتىڭىزدا ء«بىز جۇمىستى ءسۇيىپ ىستەدىك, ەشتەڭەدەن قورىقپاي, جاڭا زاڭداردى قابىلداپ وتىردىق» دەگەن ەكەنسىز...
– سەبەبى زاڭ جوبالارىن دايىنداۋ, زاڭ شىعارۋ كەزىندە دەپۋتاتتارعا ەشقانداي قىسىم بولعان جوق. كەز كەلگەن حالىق قالاۋلىسى زاڭ شىعارۋ پروتسەسىندە قابىلداعان شەشىمىن ەركىن, ەشكىمگە جالتاقتاماي, ەشتەڭەدەن قورىقپاي ايتا الدى...
– قوعامدا زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جايلى ءجيى ايتىلادى. وسى ورايدا زاڭگەرلەر بيىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ كۇشىنە ەنگىزىلگەن اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكسكە جانە سوعان سايكەس قۇرىلعان اكىمشىلىك سوتتارعا ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ وتىر. وسى رەفورما تۋرالى ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزدى بىلگىمىز كەلەدى.
– 2021 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ كۇشىنە ەنگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكسى – ماڭىزدى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەيتىن ەرەكشە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكت. بۇل – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ىشكى اكىمشىلىك راسىمدەرىن, سونداي-اق اكىمشىلىك سوت ءىسىن جۇرگىزۋ ءتارتىبىن جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى قاتىناستار. كودەكستە جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ جاريا قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارى مەن مۇددەلەرىن تولىق ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ, جاريا-قۇقىقتىق قاتىناستاردا جەكە جانە قوعامدىق مۇددەلەردىڭ تەڭگەرىمىنە قول جەتكىزۋ, جاريا-قۇقىقتىق سالادا زاڭدىلىقتى نىعايتۋ اكىمشىلىك راسىمدەرىنىڭ مىندەتتەرى بەكىتىلگەن. اكىمشىلىك سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ مىندەتى – اكىمشىلىك ىستەردى ءادىل, بەيتاراپ جانە ۋاقتىلى شەشۋدى قامتاماسىز ەتۋ. دەمەك ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار, سوتتار وسى قۇقىقتىق نورمالاردى بۇلجىتپاي ساقتاعان جاعدايدا زاڭنىڭ ۇستەمدىك قۇرعانى تۋرالى تۇجىرىمداپ ايتۋعا بولادى. كودەكستە اكىمشىلىك پروتسەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ: تالاپكەردىڭ, جاۋاپكەردىڭ, مۇددەلى تۇلعانىڭ جانە پروكۋروردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى ەگجەي-تەگجەي اشىلىپ كورسەتىلگەن. اكىمشىلىك راسىمدەرگە قاتىسۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن ءساتتى ىسكە اسىرۋدا سۋديالارعا ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتا اكىمشىلىك ءىستى قاراۋ كەزىندە ۇلكەن ءرول بەرىلەدى. ويتكەنى سۋديا ىستەردى مەملەكەت اتىنان جەكە-دارا قارايدى, وعان ەرەكشە ماڭىز بەن جاۋاپكەرشىلىك بەرىلەدى. وسىلايشا, كودەكستە جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن, اكىمشىلىك ىستەردى قاراۋ كەزىندە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, سۋديالاردىڭ, لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن ماڭىزدى نورمالار بەكىتىلگەن.
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادام قۇقىعى سالاسىنداعى ءارى قاراي شارالارى تۋرالى» جارلىققا سايكەس ۇكىمەتكە ءتيىستى تاپسىرمالار بەرگەنى بەلگىلى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, ەلىمىزدىڭ ادام قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى باسىم مىندەتتەر قانداي؟
– «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادام قۇقىعى سالاسىنداعى ءارى قاراي شارالارى تۋرالى» ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىندا ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالدى. ەل ۇكىمەتىنە ناقتى ءىس-شارالار تىزبەسىن كوزدەيتىن ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى ءبىرىنشى كەزەكتەگى شارالار جوسپارىن بەكىتۋ تاپسىرىلدى. ادام قۇقىقتارى پروبلەماسىن كەشەندى تۇردە, ياعني قۇقىقتار, مىندەتتەر جانە مۇمكىندىكتەر دەپ قاراستىرعان ءجون. قۇقىقتاردى جاريالاۋ وڭاي, ال ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار مەن مۇمكىندىكتەر جاساۋ قيىنىراق. قازىرگى تاڭدا مەن ەل ۇكىمەتىنىڭ قوعامنىڭ جەكەلەگەن سالالارىندا ازاماتتاردىڭ بەلگىلى ءبىر ساناتتارىنىڭ زاڭدى قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ ءىس-شارالارىن ازىرلەۋ جايلى اڭگىمە قوزعالىپ وتىر دەپ ويلايمىن. ارينە, مۇگەدەكتەرگە بارىنشا قاجەتتى جاعدايلار مەن مۇمكىندىكتەردى جاساۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ءارتۇرلى ومىرلىك جاعدايلارىندا – ءبىلىم الۋ, جۇمىسقا ورنالاسۋ, قوعامدىق ورىنداردا ءجۇرىپ-تۇرۋى, دەمالۋ قۇقىقتارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولدان كەلگەن كومەكتى اياماعان ءجون. بۇگىنگى تاڭدا جۇمىسقا ورنالاسۋ, جالاقى تولەۋ, مانساپتىق ءوسۋ, بالالاردى قامقورلىعىنا نەمەسە اسىراپ الۋعا العان ايەلدەر ءۇشىن جاعداي جاساۋ كەزىندە ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ تەڭدىگى ماسەلەسى تولىق شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. مەملەكەتتىك ورگاندار ەلىمىزدەگى ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋعا ءتيىس. بۇل باعىتتا قوعامىمىزدى ودان ءارى دامىتۋدىڭ يگى ماقساتتارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ رەزەرۆتەرىن, جاس ۇرپاقتىڭ زياتكەرلىك مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ اسا ماڭىزدى. بۇل ولاردىڭ مەملەكەتتى باسقارۋداعى كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى. ادام قۇقىقتارى ءۇشىن قاجەتتى مۇمكىندىكتەر جاساۋ ماڭىزدى. الايدا ءاربىر ادامنىڭ قوعام ءومىرىنىڭ ءتۇرلى سالالارىندا ءوز قۇقىقتارىن تابىستى ىسكە اسىرۋى ءۇشىن جەكە جاۋاپكەرشىلىگى دە ماڭىزدى ەكەنىن ەستەن شىعارماعانىمىز ءجون.
– كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالارعا كوزقاراسىڭىز قالاي؟
– قوعامنىڭ ساياسي جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى ەل باسشىلىعى, ساياسي پارتيالار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ۇدايى باستى نازارىندا بولدى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى جىلدارىندا بۇل باعىتتا كوپتەگەن وڭ جۇمىس اتقارىلدى. قازىرگى تاڭدا الەۋمەتتىك پروتسەستەر وتە بەلسەندى. سول سەبەپتى دە ءبىز العا قويعان ماقساتتارىمىزعا جەتۋ جولىندا توقتاپ قالا المايمىز. كەيىنگى جىلدارداعى سىرتقى فاكتورلار دا قوعامداعى پروتسەستەرگە ۇلكەن اسەر ەتتى. پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى جانە جالپى الەمدەگى وقيعالار ەلدەگى جاعدايعا ءوز ىقپالىن تيگىزبەي قويمادى. مۇنداي سەرپىندى وزگەرىستەر مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىمدىقتارىن جەدەل وزگەرتۋدى, زاڭنامالىق بازانى جاڭارتۋدى, مەملەكەت پەن باسقا دا قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ كۇشتەرىن بىرىكتىرۋدى تالاپ ەتەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
بانۋ ءادىلجان,
«Egemen Qazaqstan»
