ادەبيەت • 20 تامىز, 2021

ات-لاۋ امان با؟

465 رەت
كورسەتىلدى
1 مين
وقۋ ءۇشىن

سوزدەردىڭ تۋى, ءومىر ءسۇرۋى, ءولۋى – وزىنشە ءبىر تسيكل. ءار ءداۋىردىڭ ءوز ءسوزى, سول زاماننىڭ سىنى مەن سيپاتىن اشاتىن, سانا اعىنى مەن كوڭىل كۇيىن بەرەتىن سوزدەر بولادى. بەلگىلى ءبىر سوزدەر ءوز كەزەڭىمەن بىرگە پايدا بولىپ, سول كەزەڭمەن بىرگە قۇمعا سىڭگەندەي, قۇردىمعا كەتكەندەي جوعالىپ جاتادى. جاڭا يدەيالار, جاڭا تەحنولوگيالار جاڭا ۇعىمداردى تۋدىرادى.

ات-لاۋ امان با؟

ءار سوزدەن سونى تۋدىرعان ءداۋىردىڭ ءۇنى ەستىلىپ تۇرا­تىنداي. ءار ءسوز ءوز ءداۋىرىنىڭ تاڭباسىنا اينالاتىنداي.

1879 جىلى پەتەربوردا جارىق كورگەن «كيرگيزى. يستوريچەسكي وچەرك ي نارودنىي حاراكتەر» دەگەن كىتاپتا سول زامانداعى قازاقتىڭ امانداسۋ, ەسەندىك سۇراسۋى دا جازىلادى. سوندا ەرەكشە ءبىر سوزگە ۇشىراستىق. ول – لاۋ (كولىك) ءسوزى. ارينە, بۇل ءسوز وتكەن عاسىرلاردا ء(حىح, حح) قولدانىستا بولدى, كوركەم ادەبيەتكە ەندى. مىسالى, «اباي جولىندا» «ارتىندا قالىپ, مايىرعا ەرگەن لاۋشىداي قاشانعى تەكىرەكتەيمىز» دەپ قولدانادى مۇحتار اۋەزوۆ. بىراق ءبىزدى قىزىقتىرعانى لاۋ ءسوزىنىڭ قوس ءسوزدىڭ قۇرامىنا ەنىپ, اماندىق سۇراسۋدا قولدانىلۋى ەدى. جوعارىداعى تاريحي وچەركتە قازاقتاردىڭ «مال-جان امان با؟», «بالا-شاعا امان با؟», «ات-لاۋ امان با؟» دەپ حال-جاعداي سۇراساتىنى جازىلادى. ءبىز بۇل ءسوزدى قازىر «ات-كولىك امان با؟» دەگەن فورمادا قولدانىپ ءجۇرمىز («ات-كولىك امان با؟ قايدان ءجۇرسىڭ؟» ء(سابيت مۇقانوۆ «بوتاگوز»).

ال لاۋ, ات-لاۋ سوزدەرىنىڭ كەڭەس وكىمەتىنىڭ العاشقى جىلدارىمەن بىرگە الىسقا ۇزاپ كەتكەنىن اڭعارامىز.

سوڭعى جاڭالىقتار