قوعام • 20 تامىز، 2021

وڭىرلەردەگى «يدەولوگ» ورىنباسارلار كىمدەر؟

592 رەت كورسەتىلدى

جولىمىز ءتۇسىپ، تۇركىستان وبلىسىن­داعى ارىستان باب كەسەنەسىنە ءتاۋ ەتە بارعان سايىن سول ارادا جەرلەنگەن كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى وزبەكالى جانىبەكوۆ مارقۇمنىڭ قابىرى باسىنا دا بارىپ، دۇعا باعىشتايمىز. كەشەگى كەڭەس زامانىندا ۇلتتىق مادەنيەتىمىز بەن ونەرىمىزدى ساقتاپ، وركەندەتۋگە ەلەۋلى ەڭبەك سىڭىرگەن ەرەن تۇلعانىڭ رۋحى الدىندا ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن ازاماتتار تاعزىم ەتىپ جۇرەدى ەكەن. اسىرەسە وزبەكالى اعامىز ءبىر كەزدە وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسى بولعان تورعاي ءوڭىرى تۇرعىندارىنىڭ وعان دەگەن قۇرمەتى مەن سۇيىسپەنشىلىگى ەرەكشە كورىنەدى.

 ونىڭ وزىندىك سەبەبى دە بار. 1970 جىلى قۇرىلعان بۇرىنعى تورعاي وبلىسىنىڭ يدەولوگيا سالاسىنا باسشىلىق جاساۋعا جىبەرىلگەن وزبەكالى اعامىز قايماعى بۇزىلماعان قازاقى ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ۇلتتىق رۋحىن كوتەرىپ، ارقالىق قالاسىندا پەداگوگيكالىق ينستيتۋت، وبلىستىق فيلارمونيا، قازاق مۋزىكا­لىق-دراما تەاترى، «شەرتەر» فولكلورلىق ءانسامبلى، تاريحي-ەتنوگرافيالىق مۋزەي، امان­­گەلدى يمانوۆ مۋزەيى سياقتى ماڭىزدى الەۋ­مەتتىك-مادەني وبەكتىلەردى اشۋعا ۇيىت­قى بولعان. ونەر ۇجىمدارى مەن دارىندى جاس­تارعا بارىنشا قامقورلىق جاساعان.

وزبەكالى اعامىزدىڭ ءومىربايانىنا ۇڭىلسەك، ول اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينس­تيتۋتىن 21 جاسىندا ءبىتىرىپ، ەڭبەك جولىن اۋىل مەكتەبىنىڭ مۇعالىمى بولىپ باستاعان ەكەن. ءۇش جىلدان كەيىن اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنە جۇمىسقا شاقىرىلعان. وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى، قازاقستان كومسومولى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى، ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانعان. وسىلايشا، وڭىردە – 9 جىل، ورتالىقتا دا 9 جىل قىزمەت اتقارىپ، ومىرلىك تاجىريبەسى ابدەن  تولىسقان، 39 جاسىندا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسى بولىپ سايلانعان.

ال قازىرگى وڭىرلەردەگى «يدەولوگتار» بولىپ سانالاتىن وبلىس اكىمدەرىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارلارى كىمدەر؟ ولاردىڭ اراسىندا  وزبەكالى اعامىز سياقتى ءوڭىردىڭ مادەني-رۋحاني سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە بىلەك سىبانا اتسالىسىپ، جاقسى اتى شىعىپ جۇرگەن ساياسي قىزمەتشىلەر بار ما؟

ويشا شولىپ قاراساق، ازىرگە وزبەكالى اعامىزداي كەسەك تۇلعا كوزگە تۇسپەي تۇرعان سياقتى ما، قالاي؟.. تەك وڭىردە دە، ورتالىقتا دا بىرنەشە جىل جاۋاپتى قىزمەتتەر ات­قارىپ، قايتادان وبلىس پەن رەسپۋبليكالىق ماڭىز­داعى قالا اكىمىنىڭ «يدەولوگ» ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالعان بىرەر ازاماتتان ۇكىلى ءۇمىت كۇتۋگە بولاتىن سياقتى. ال وزگەلەرى...

وسىدان بىرەر جىل قوستاناي وبلىسى اكىمىنىڭ بۇرىنعى «يدەولوگ» ورىنباسارى قازاق تىلىندە جازىلعان ءماتىندى دۇرىس وقي الماي، ابدەن «بۇلدىرگەنى» الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاراپ كەتىپ، ۇياتقا قالعانى بار. ءوز انا تىلىنە شىنداپ بەت بۇرماعان شەنەۋنىكتىڭ كەڭەس زامانىندا قازاعىنىڭ قاتارى سەلدىرەپ، ۇلتتىق قۇندىلىقتار ۇمىتىلۋعا اينالعان وڭىردە قوردالانىپ قالعان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە جان سالىپ، جارىتقانى دا شامالى سياقتى. ماسەلەن، وبلىستاعى بايىرعى جەر-سۋ اتاۋلارىن قايتارۋ ءىسى تاسباقانىڭ جۇرىسىندەي باياۋ جۇر­­گى­زىلىپ جاتقاندىعى سونىڭ ايعاعى بولسا كەرەك.

 كەيدە وڭىرلەر اكىمدەرىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارلارى بولىپ، ىشكى ساياسات، ءبىلىم، دەنساۋلىق ساقتاۋ، جۇمىسپەن قامتۋ، مادەنيەت سالالارىنان حابارى شامالى،  كەزدەيسوق بىرەۋلەر تاعايىندالىپ كەتكەندىگى دە بەلگىلى. گەندەرلىك ساياساتتىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ، اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارىن وبلىستىق باسقارمالار باسشىلارىنىڭ باستارىنان اتتاتىپ وتكىزىپ، وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەتىپ تاعايىنداۋ دا ۇشىراسىپ قالادى. «پيارىمدى» قاتىرىپ، جۇمىسىمدى باق پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە جارقىراتا كورسەتۋ وسىنىڭ عانا قولىنان كەلەر...» دەگەن نيەتپەن ءتىپتى وڭىرلىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالىن باسقارىپ تا كورمەگەن قاتارداعى جۋرناليست پەن ءباسپاسوز حاتشىسىن بىردەن ورىنباسار لاۋازىمىنا تاعايىنداعان وبلىس اكىمدەرى دە بار. تەك وندايلاردىڭ كەيبىرەۋىنىڭ «كوتەرە المايتىن شوقپاردى بەلىنە قىستىرعانى» ءبىلىنىپ قالىپ، ابىرويى ءتۇسىپ جاتقانى بولماسا... كەي وڭىردە ىشكى ساياسات، ءبىلىم، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا – ءبىر ورىنباسار، مادەنيەت، سپورت، جاستار ساياساتى سالالارىنا  ەكىنشى ورىنباسار جەتەكشىلىك جاسايتىندىعىن دا ءبىلىپ، «مۇندا قانداي قيسىن بار؟» دەگەن ويعا قالدىق.

تۇيىندەي ايتقاندا، مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى قولدانىستاعى زاڭناماعا سۇيەنىپ، وڭىرلەر اكىمدەرىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني سالالارعا جەتەكشىلىك جاسايتىن ورىنباسارلارى لاۋازىمىنان ۇمىتكەرلەرگە جوعارى بىلىكتىلىك تالاپتارىن بەلگىلەۋ قاجەت سياقتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

نار نارىمبەتوۆ ەدى...

قازاقستان • كەشە

«وميكرون» شتامى وقشاۋلايدى

كوروناۆيرۋس • كەشە

پورترەتتەگى پاراسات

ەلباسى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار