مەديتسيناداعى وزىق ەمنىڭ ەلوردادا ىسكە اسۋى
ءومىردى ارمانشىل, ماقساتتى جاندار العا سۇيرەپ وتىرادى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى سەرىك اقشولاقوۆ – سونداي جاننىڭ قاتارىنان. ءار كەزدەسكەن سايىن ءوز سالاسىن ىلگەرىلەتۋگە دەگەن ءبىر ارمانىن ايتىپ قالاتىن سەرىك قۋاندىق ۇلىنىڭ ساۋلەلى ەمنىڭ مىقتىسى – گامما-پىشاقتى ارمانداپ, ايتىپ جۇرگەنىنە ءبىراز بولعان-دى.
جالپى, اشىلعاننان بەرى بۇرىن ەلىمىزدە جوق 70-تەن اسا جاڭا تەحنولوگيا ەندىرىلگەن ورتالىقتىڭ باسشىسى, ناۋقاستاردىڭ ءومىرىن ۇزارتۋدا تىنباي ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن ۇلكەن وردانىڭ دەم بەرۋشىسى س.اقشولاقوۆقا «كوپتەن ويلاعان ماقساتقا جەتىپ, تاعى ءبىر ارمان ىسكە استى. گامما-پىشاق ەمىن كۇتكەن جاندار ءۇشىن بۇدان اسقان قۋانىش جوق شىعار؟» دەگەنبىز اڭگىمەگە تارتىپ.
«راس ايتاسىز, ورناتامىز دەگەن ماقساتپەن الدىمەن ماماندارىمىزدى شەتەلدەردە دايارلادىق, ۇكىمەتتىڭ قارجى بولۋىمەن قىمبات قوندىرعىنى ساتىپ الدىق. بالكىم, بىلتىر دا اشار ما ەدىك, وعان پاندەميا كەدەرگىسىن جاسادى. بىراق شۇكىر, بيىل جاز وسى اپپاراتتى كۇتىپ جۇرگەن جاندارمەن بىرگە قۋانىپ, گامما-پىشاق بۇگىنگى تاڭدا 83 ادامدى ەمدەۋدەن وتكىزدى. قوندىرعى تمد-دا ءۇش-اق ەلدە رەسەي مەن بەلارۋستا, سوسىن ورتا ازيادا ەڭ العاشقى بولىپ ءبىزدىڭ ورتالىقتا اشىلىپ وتىر. وسىنىڭ ءوزى مەملەكەتتىڭ مەديتسيناعا قانشالىقتى ءمان بەرەتىنىن ايقىنداي تۇسەدى», دەدى دارىگەر اعىنان جارىلىپ.
س.قۋاندىق ۇلى ايتسا ايتقانداي, ورتا ازيا مەن رەسەيدىڭ بىزبەن شەكتەسەتىن ايماقتارى ءۇشىن ەڭ جاقىن ورنالاسقان, قالاسا مەديتسينالىق تۋريزممەن كەلىپ ەمدەلە الاتىن اسا ءتيىمدى گامما-پىشاقتى كورۋگە اسىقتىق.
جالپى, بۇل ورتالىقتا نەيروحيرۋرگتەر باستىڭ ىشىندەگى قاتپارلاردىڭ قويناۋىنا تەرەڭدەپ, ونداعى قان تامىرلاردى دا ءينۆازيۆتى, ەندوۆاسكۋليارلى ەمدەۋلەر جولعا قويىلدى. جارامسىز ومىرتقالاردى اۋىستىراتىن 3D ارقىلى ومىرتقا جاسالىپ, ونى ءار پاتسيەنتتىڭ ەرەكشەلىگىنە لايىقتاپ شىعارۋ بۇگىنگى وتاندىق عالىمدارمەن بىرلەسە اتقارىلۋى دا – سونىڭ ءبىر ايعاعى.
قازاق ءانىن تىڭداپ
جاتىپ ەم الۋ دا –
ءبىر باقىت
گامما-پىشاق ورنالاسقان بولىكتەگى العاشقى پاتسيەنتتەردى ەمگە دايارلاۋ بولمەسىنىڭ ەسىگىن اشقاندا, شىرايلى جۇزىندە ەرەكشە جىلىلىعى جاراسقان مەيىرگەر ءاليا بەكينا ەگدە تارتىپ قالعان اپايعا قازىر نە ىستەلەتىنىن تاپتىشتەپ ءتۇسىندىرىپ جاتىر ەكەن. مۇقيات تىڭداپ وتىرعان ناۋقاستىڭ كوڭىلى دە قالىپتى كورىندى. ء«سىز ءسال دەمالىپ وتىرا تۇرىڭىز», دەپ پاتسيەنتتى جايعاستىرىپ بولىپ, بىزگە موينىن بۇرعان.
«ورتالىقتا اشىلعان كۇننەن بەرى ىستەيمىن. ال بۇل جۇمىسىم وزىمە كەرەمەت ۇنايدى, سەبەبى كوماندامىز مىقتى, ءبىر وتباسى مۇشەسى ءتارىزدىمىز. الدىمەن ماسكەۋدەگى بۋردەنكو اتىنداعى ينستيتۋتتا گامما-پىشاقپەن قالاي جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنۋگە باردىم. وسىنداي عاجايىپ مۇمكىندىگى بار اپپارات ءبىزدىڭ ۇلتتىق ورتالىقتا بولىپ, سوندا پاتسيەنتتەر ەمدەلەدى-اۋ دەگەن ويدىڭ وزىنەن كوزىم جانىپ, ەرەكشە قۇلشىنىسپەن ۇيرەندىم. ءوزىمنىڭ وسى ەمگە قاتىستىلىعىمدى ماقتان تۇتامىن, باقىتتى سەزىنەمىن. نەگىزى مەديتسينالىق مەيىرگەر پاتسيەنتتەرمەن كوپ ۋاقىتىن وتكىزەدى عوي. مۇندا دا سولاي سىرقات جاندى مرت, كت زەرتتەۋلەرىنەن وتكىزگەندە, بارلىق دايارلاۋ كەزىندە, ودان كۇتۋ بولمەسىندە جانىندا بولىپ, ەم الاردا جاتقىزىپ, باستى قوزعالمايتىنداي بەكىتىپ ودان شىققان سوڭ دا جانىندا جۇرەمىن. ەم وتە دىبىسسىز, ەش جەرى اۋىرتپاي وتەدى, سوسىن ءتىپتى جايلى بولسىن دەپ مۋزىكا قويىپ قويامىز. پاتسيەنتتەر قازاق اندەرىن تىڭداعاندى جاقسى كورەتىن بولعاندىقتان, نەبىر اۋەزدى اندەر مەن كۇيلەردى جيناقتاپ قويدىق. ەمدى سونداي جانعا جايلى ەتىپ الۋدىڭ ءوزى نەگە تۇرادى», دەيدى ءا.بەكينا.
«التىن ستاندارت» دەپ تەككە اتالماعان
نەيروحيرۋرگ نۇرزات سىعايدىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەمدى نەيروحيرۋرگيادا «التىن ستاندارت» دەيتىن كورىنەدى. سەبەبى مۇندا ءاربىر وپەراتسيادان سوڭ نەيروحيرۋرگتەر قورقاتىن ءتۇرلى اسقىنۋلارعا ورىن جوق. ەكىنشىدەن, انشەيىندە وپەراتسياعا دايىندىقتا پاتسيەنتتىڭ شاشىن الۋ قاجەت, تاڭەرتەڭ تاماق ىشپەۋى كەرەك دەيتىن بولسا, مۇندا ءتىپتى ءداستۇرلى حيرۋرگياداعىداي اۋرۋدى رەابيليتاتسيادان وتكىزۋدىڭ دە قاجەتى جوق. تاڭعى اسىن ءىشىپ الىپ, وسىندا كەلىپ ەمىن العان سوڭ-اق ۇيىنە بارىپ, ەگەر جۇمىستا جۇرسە ونىسىن جالعاستىرا بەرەدى.
«پاتسيەنتتەگى پاتولوگيا انىقتالىپ, ونىڭ قاتەرلى مە, قاتەرسىز ىسىك پە ەكەنى ايقىندالعان سوڭ, سوعان سايكەس گامما ساۋلەنىڭ دوزاسىن بەرەمىز. ەگەر ىسىك قاتەرلى بولسا, وندا كوبىرەك دوزا جىبەرىلەدى, ويتكەنى قاتەرلى ىسىكتىڭ ءارى قاراي ورىستەمەۋىنىڭ جولىن كەسەتىندەي مولشەردە بولماسا, ەمنىڭ تيىمدىلىگى كەميدى. ەڭ ۇزاق ەم 5,6 ساعات ءجۇردى, ال ەڭ قىسقاسى 14 مينۋتتىڭ ىشىندە ءوتتى. 5 جارىم ساعات ەم جاساعاندا ءبىر مەزەتتە 16 وشاققا دوزا جىبەردىك. سونىڭ وزىندە ناۋقاس اۋرۋ باساتىن ءدارىنى ءبىر رەت قانا ءىشتى دە, ەرتەسىنە ۇيىنە كەتتى. اۋرۋدىڭ وزىنە دە جايلى, جالپى ەمدەۋدە دە وسىنداي ارتىقشىلىقتارى مول بولعاندىقتان, بۇل مانيپۋلياتسيانى «نەيروحيرۋرگيانىڭ التىن ستاندارتى» دەپ اتايدى», دەيدى ن.سىعاي ۇلى.
گامما-پىشاقتىڭ نەيروحيرۋرگياداعى وزىق ۇلگىنىڭ ءبىرى ەكەنىنە داۋ جوق. قازىرگى ۋاقىتتا ماماندار باستا ىسىك بولعان جاعدايدا بۇرىنعىداي راديكالدى, باستى ترەپاناتسيالاپ, سۇيەكتى اشىپ وپەراتسيا جاساۋدان گورى قان شىعارماي, ميدىڭ ىشىنە ءۇڭىلىپ, ەم جاسايتىن وسى ءادىستى قولايلى سانايدى. كەي جاعدايدا ىسىكتىڭ ءىرى كولەمىن ءداستۇرلى تۇردە الىپ تاستاپ, ال تەرەڭدە, وتە قيىندا جاتقاندارىن وسى ساۋلە ارقىلى ەمدەۋدىڭ تيىمدىلىگىنە دەن قويۋدا.
«پاتسيەنتتەردى بۇل ەم-شارا ءۇشىن ىرىكتەۋ قالاي جۇرگىزىلەدى؟» دەپ سۇراق قويدىق مامانعا.
«ونىڭ ەكى جولى بار. العاشقىسى, كوزبە-كوز كونسۋلتاتسيادا ناۋقاستى قاراپ, اۋرۋ تاريحىمەن, زەرتتەۋ قورىتىندىلارىمەن تانىسامىز. ەگەر گامما-پىشاق كورسەتكىشى بولسا, وعان اتاۋلى ءبىر كۇنگە شاقىرتۋ قاعازىن بەرەمىز. ال ەكىنشى جول بويىنشا, ەگەر پاتسيەنت ەلوردادان الىستاعى, شالعاي مەكەننىڭ تۇرعىنى بولسا, ەلەكتروندى پوشتا ارقىلى جىبەرگەندەرىن كورىپ, قاشىقتان ونلاين كەڭەس بەرىپ, قاي ۋاقىتقا, قانداي زەرتتەۋلەرمەن كەلۋى تيىستىگىن ايتىپ, شاقىرتۋ جىبەرەمىز. گامما-پىشاقتان ەم الۋدىڭ ەرەكشەلىگىنىڭ ءبىرى, ءبىز اۋرۋدا بىردەن قانداي وزگەرىس بولعانىن كورە المايمىز. ەگەر ىسىك قاتەرسىز بولسا, جازىلعانىن كورۋگە ءبىر جىل كۇتۋگە تۋرا كەلەدى, ال قاتەرلىلەردە تەزىرەك بايقالادى. سوسىن ءبىر ايتا كەتەرلىگى, سىرقاتتىڭ باستان وزگە ءسۇت بەزى, وكپە وبىرى ءتارىزدى اۋرۋىنان باس ميعا تۇيىرشىكتەر اتقىلاپ ىسىك وشاقتارى پايدا بولسا, وندا ولاردىڭ قاتارى كوبەيمەۋ ءۇشىن تەزىرەك ەمگە شاقىرۋعا تىرىسامىز. سانىنا, كولەمىنە سايكەس قاراپ, تىم كوپ بولسا ەمدى بىرنەشە كەزەڭمەن جۇرگىزەمىز. العاشقىسىندا ون شاقتىسىن, ودان كەيىن تاعى ءبىر شوعىرىن ەمدەيمىز. وتكەندە سونداي ەكى-ءۇش ناۋقاستى اراسىنا ءۇش اپتا سالىپ قايتالاپ وتكىزگەندە الدىڭعى ىسىكتەردىڭ كولەمىنىڭ كىشىرەيگەنىن كورىپ, قۋانىشىمىزدا شەك بولمادى», دەيدى نەيروحيرۋرگ.
جاقسىدان قالعان تۇياقتىڭ جاقسىلىعى
اڭگىمەنىڭ باسىندا مەيىربيكە ايتقانداي, گامما-پىشاقپەن جۇمىستى تۇتاس كوماندا جۇرگىزەدى ەكەن. مەديتسينالىق فيزيك رۋسلان سارسەنوۆ, نەيروحيرۋرگ نۇرزات سىعاي, مەيىربيكە ءاليا بەكينا ءار پاتسيەنت بويىنشا اتقارىلعان ىسكە باعا بەرىپ, قاجەت كەزىندە سىندارلى ەسكەرتۋىن جاساپ, اسا ءبىر شىعارماشىلىقپەن قوسا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك موينىنا تۇسكەنىن سەزىنىپ, بىرلەسە قيمىلدايدى.
«ويتكەنى ءبىز قازاقستاندا تۇڭعىش قولعا الىنعان ءىستىڭ ەڭ باستاۋىندا تۇرمىز. قازاق «الدىڭعى اربا قالاي جۇرسە, سوڭعى اربا سولاي جۇرەدى» دەپ بەكەر ايتپاعان. سوندىقتان وزىمىزدەن كەيىنگى جاس بۋىن وكىلدەرىن وسى جۇمىسقا تارتىپ, ۇيرەتىپ شىعارماقپىز. ءارى جاقسىلاپ جولعا قويىلسا, جەتىستىگىمىز جالپىعا جاريا ەتىلسە, وزگە ەلدەردەن كەلىپ تە ەمدەلەدى. ول ءبىزدىڭ وتاندىق مەديتسيناداعى ءتۋريزمدى دامىتۋعا دا قوساتىن ۇلەسىمىز بولادى», دەگەن نۇرزات دارىگەر بار قازاققا تانىمال, ەل قۇرمەتتەگەن مارقۇم اشىربەك سىعايدىڭ بالاسى ەكەن.
وعان «بۇل جولدى قالاي تاڭدادىڭىز؟» دەگەندە: «مادەنيەت سالاسىندا اكەمنىڭ جولى وتە بيىك, ال ول جەتكەن شىڭدارعا جەتۋ – ەكىتالاي نارسە. «بالا اكەدەن ءبىر مىسقال كەم تۋادى», دەيدى حالقىمىز. بۇل – بىرىنشىدەن. ەكىنشىدەن, بالا كەزىمنەن بيولوگيا, اناتومياعا قىزىعۋشىلىعىم كوپ بولدى. جانە دارىگەرلىكتىڭ ءبىر ارتىقشىلىعى, ادامعا جاساعان كومەگىڭنىڭ اسەرى كوز الدىڭدا وتەدى. ال ساياساتكەرلەر مەن ونەر سالاسىنداعىلاردىڭ جاساعاندارىنىڭ اسەرى قانشالىقتى بولدى, ونى باعامداۋعا جىلداردىڭ ءوزى ازدىق ەتەتىندەي كورىنەدى. ارينە, ونىڭ پايداسى بار, الايدا ءبىر مەزەتتە اڭعارا المايسىڭ, ال مۇندا العان ءبىلىمىڭنىڭ, جيعان تاجىريبەڭنىڭ, ءوز ساۋساعىڭمەن ىستەگەنىڭنىڭ ناتيجەسىن تەز ارادا كورەسىڭ. كومەگىڭدى جاساپ, كاسىبىڭنىڭ ءناسىبىن كورىپ, مارقاياسىڭ. نەيروحيرۋرگيانى تاڭداۋىما كەلسەك, بۇل ەرەكشە سەزىمتالدىقپەن استاسقان, وتە ءبىر قيىن دا, نازىك سالا. ادامنىڭ باسى, ونىڭ ميى وتە كۇردەلى, سوندىقتان وسى قيىن ماماندىقتى تاڭدادىم», دەيدى دارىگەر.
جاقسىدان قالعان تۇياقتىڭ جاقسى مامان اتانىپ, وتاندا تۇڭعىش رەت قولعا الىنعان جاقسى ءىستىڭ باستاۋىندا بولۋىن ءبىز دە جاقسىلىققا جورىدىق.
