قانشا بانك نارىقتان كەتتى؟
قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى قيىن ەپيدەميالىق جاعداي جانە كارانتين شەكتەۋلەرىنىڭ قايتا ورناۋى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى تومەندەتىپ, قارجى رەسۋرستارىنا, نەسيە تولەمىنە دەگەن سۇرانىسقا تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن. «مۇنداي نەگاتيۆتى احۋالدان ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ نەسيە ساياساتى دا تىس قالمايدى», دەيدى قاۋىمداستىق ساراپشىلارى.
ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, ينفلياتسيانىڭ ايتارلىقتاي ءوسىم كورسەتۋى اقشا-نەسيە ساياساتىن ودان ءارى قاتاڭداتا ءتۇسۋدى تالاپ ەتەدى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە نەسيە رەسۋرستارىنىڭ نارىقتىق قۇنىنا تەرىس اسەرىن تيگىزبەك. ياعني نەسيە پايىزى قىمباتتايدى. ال بۇل جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قالتالارىنا سالماق سالادى. يپوتەكا سەگمەنتىندەگى سۇرانىس (+10 پايىز) پەن تۇتىنۋشىلىق نەسيەنىڭ (+14 پايىز) ارتۋىنا بايلانىستى بولشەك زايمدار كولەمى وسكەن.
كوپتەن بەرى اڭگىمە بولىپ كەلە جاتقان اتفبانك اقىرى نارىقتان كەتىپ تىندى. بيىل
16 ناۋرىزدا Jusan Bank پەن اتفبانك اكتسيونەرلەرىنىڭ جيىنىندا قوس قارجى ۇيىمىن بىرىكتىرۋ شەشىمى قابىلدانعان ەدى. ەندى 6 قىركۇيەكتەن باستاپ اتفبانك-ءتىڭ بارلىق كليەنتتەرىنە Jusan Bank قىزمەت كورسەتپەك. ال جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا AsiaCredit Bank پەن Capital Bank Kazakhstan ليتسەنزياسىنان ايىرىلدى. ەكەۋى دە پرۋدەنتسيالىق تالاپتاردى جانە وزگە دە مىندەتتەمەلەردى ورىنداماعانى سەبەپتى نارىقتان شەتتەتىلدى. ال پاكىستان ۇلتتىق بانكىنىڭ ەنشىلەس بانكى ءوز ەركىمەن نارىقتان شىقتى. بۇرىن ForteBank-كە تيەسىلى بولعان بانك Kassa Nova اقپان ايىندا «فريدوم فينانس» اق-عا ساتىلىپ, «فريدوم فينانس قازاقستان بانكى» دەپ قايتا اتالدى. نارىقتان كەتكەن بانكتەردى تۇگەلدەپ بولساق, وزگە دە جاڭالىقتارعا كەزەك بەرە وتەلىك.
تسيفرلىق تەڭگە قاشان ەنگىزىلەدى؟
جىل باسىندا ۇلتتىق بانك تسيفرلى تەڭگەنى ەنگىزۋ ماسەلەسىنە توقتالعان ەدى. كەيىنىرەك ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ «تسيفرلى تەڭگەنى ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى شەشىم ىقتيمال ارتىقشىلىقتار مەن تاۋەكەلدەردى, اقشا-نەسيە ساياساتى مەن قارجىلىق تۇراقتىلىققا اسەر ەتۋدى, ۇلتتىق تولەم جۇيەسىنە اسەر ەتۋدى كەشەندى زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا قابىلدانادى», دەدى. ءسويتىپ, بۇل ماسەلە جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا شەشىمىن تابا جاتار دەگەندى مەڭزەگەن. ۇب مالىمدەۋىنشە, بۇل بيتكويننىڭ انالوگى نە بولماسا كريپتوۆاليۋتا ەمەس. تسيفرلى تەڭگە – زاڭدى تولەم قۇرالى, قۇن ولشەمى جانە جيناق قۇرالى.
«ەگەر شەشىم قابىلدانسا, تسيفرلى تەڭگە بىرەگەي تسيفرلى رەتتىلىك (جەتوندار) نەمەسە ارنايى ەلەكتروندى ءاميانداردا ساقتالاتىن ەلەكتروندىق جازبالار تۇرىندە شىعارىلادى. ول زاڭدى تولەم قۇرالى رەتىندە كەڭىنەن قابىلدانادى جانە كلاسسيكالىق اقشانىڭ بارلىق فۋنكتسياسىن ورىندايدى. ەكونوميكانىڭ بارلىق سۋبەكتىلەرى تسيفرلى تەڭگەگە قول جەتكىزەدى. تسيفرلى تەڭگەنى بارلىق ءداستۇرلى تولەم مەحانيزمدەرىنىڭ كومەگىمەن تولەۋگە جانە ءبىر-بىرىمەن قولما-قول اقشا سياقتى ايىرباستاۋعا بولادى. باسقاشا ايتقاندا, تولەم ينتەرنەتكە قوسىلۋسىز قولجەتىمدى بولادى. سونىمەن قاتار تسيفرلى تەڭگەنى ونلاين تولەمدەر ءۇشىن دە پايدالانۋعا بولادى», دەلىنگەن ۇب مالىمدەمەسىندە.
تسيفرلى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەنگىزىلۋىمەن بانك شوتتارىنا جاسالاتىن ونلاين-اۋدارىمدار بۇرىنعىدان دا قولجەتىمدى بولا تۇسپەك. كوميسسيالىق الىمدار ازايىپ, ترانزاكتسيا جەدەل جۇزەگە اسا باستايدى. ساراپشى اندرەي چەبوتارەۆتىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلى ۆاليۋتانىڭ ەنگىزىلۋى ءىرى كومپانيالار ءۇشىن اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتەدى. اقشانىڭ قايدان جانە قاشان اۋدارىلعانىن انىقتاۋ قيىنعا تۇسپەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قولما-قول تولەم ارقىلى ساۋدا جاساپ, كولەڭكەلى ەكونوميكانى «وركەندەتىپ» جۇرگەندەر ءۇشىن, البەتتە, اسا جاعىمدى اقپارات ەمەس.
بانك اكتيۆتەرى ءوستى مە؟
شىلدە ايىنداعى جاعداي بويىنشا بانك سەكتورىنىڭ جيىنتىق اكتيۆتەرى 34,8 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. قازاقستان قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, مۇنىڭ شوتتارداعى قولما-قول اقشا قالدىقتارى جانە باعالى قاعازدار پورتفەلىنىڭ 6 پايىزعا ءوسۋى (464 ملرد تەڭگەگە), تازارتىلعان قىمبات مەتالدار مەن كوررەسپوندەنتتىك شوتتارداعى قالدىقتاردىڭ 6,8 پايىزعا (259 ملرد تەڭگەگە) ۇلعايۋىمەن بايلانىستى ەكەنى ايتىلعان.
«ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە وتىمدىلىگى جوعارى اكتيۆتەردىڭ قورى 12,4 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل – جالپى اكتيۆتەردىڭ 35,9 پايىزى. دەپوزيتتەر ەسەبىنەن ەركىن وتىمدىلىكتىڭ ءوسۋى بانكتەرگە ءوز مىندەتتەمەلەرىن تولىق كولەمدە ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەلىنگەن اگەنتتىك حابارلاماسىندا.
اگەنتتىك دەرەگىنشە, ماۋسىم ايىندا بانك سەكتورىنىڭ جيىنتىق مىندەتتەمەسى 2,2 پايىزعا (665 ملرد تەڭگەگە) وسكەن. قازىرگى كەزدە بانكتەردىڭ كاپيتال قورى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە. التى اي قورىتىندىسى بويىنشا 659,7 ملرد تەڭگە كولەمىندە تازا تابىس تۇسكەن. بۇل 2020 جىلدىڭ التى ايىمەن سالىستىرعاندا 76,6 پايىزعا جوعارى ەكەن. ايتپاقشى, ءتورتىنشى توقساننان باستاپ قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى جەكەلەگەن بانكتەر بويىنشا قاناتقاقتى رەجىمدە سترەسس-تەستىلەۋ وتكىزە باستايدى.
بيزنەسكە قانشا جەڭىلدىك جاسالدى؟
پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن بيىل دا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە نەسيە تولەمىن كەيىنگە شەگەرۋ كومەگى ۇسىنىلدى. بۇل شارا 1 ءساۋىر مەن 1 شىلدە ارالىعىندا جۇزەگە استى. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا بۇل ماقساتتا بيۋدجەتتەن قوسىمشا 18,4 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن دە ايتقان ەدى. ءساۋىر-شىلدە ارالىعىندا 547 شوب نىسانى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە راسىمدەگەن نەسيەسى بويىنشا جالپى سوماسى 9,3 ملرد تەڭگەگە كەيىنگە شەگەرۋ كومەگىن الىپتى.
«2021 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندەگى جاعداي بويىنشا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە 592 شوب زاەمشى-سۋبەكتىسىنىڭ زايمدارى بويىنشا كەيىنگە شەگەرۋ تۋرالى ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن. سولاردىڭ 547-ءسى 9,3 ملرد تەڭگەگە تولەمدى كەيىنگە شەگەرە الدى. تاعى 129 شوب سۋبەكتىسى ميكروقارجى ۇيىمدارىنا ءوتىنىش بەرىپ, سونىڭ 95-سىنە 102,1 ملن تەڭگەگە ماقۇلداۋ بەرىلدى», دەيدى اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ولەگ سمولياكوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگە شەگەرۋ مەرزىمى كەزەڭىندە تالاپ قويۋ جۇمىستارى, مەرزىمى وتكەن بەرەشەكتى وتەۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى حابارلاما, سونداي-اق كرەديتوردىڭ كوميسسيالىق جانە باسقا دا تولەمدەردى الۋى توقتاتىلعان.
وسىعان دەيىن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ تە بيزنەسكە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ۇسىنۋ تۋرالى ايتىپ, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ وزىندە وسى ماقساتقا 1 ترلن تەڭگە جۇمسالعانىن جاريا ەتىپ ەدى. بۇل سومانى 31 مىڭنان اسا كاسىپكەر پايدالانعان. ەسكە سالساق, مۇنداي نەسيە تولەمىن كەيىنگە شەگەرۋ كومەگى بىلتىر 16 ناۋرىز – 1 قازان ارالىعىندا ۇسىنىلدى. ونى 12,5 مىڭ شوب سۋبەكتىسى پايدالانىپ, ناتيجەسىندە 209 ملرد تەڭگەنى تولەۋ كەيىنگە شەگەرىلدى.
بانكتەر جاعدايى
قازىرگى احۋالدىڭ قاي دەڭگەيدە ەكەنىن ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن, دەگەنمەن نارىقتاعى وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋگە تىرىسىپ جاتىرمىز», دەيدى بانك باسشىلارى.
«كوۆيد كەزەڭىندە تۋىنداعان قيىندىقتارعا قاراماستان ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 4,3 ملرد تەڭگە تازا تابىس ءتۇستى. 2020-نىڭ التى ايىمەن سالىستىرعاندا 47 پايىزعا كوپ. بۇل بيزنەس-پروتسەستەردى ترانسفورماتسيالاۋ شارالارىنىڭ دەر كەزىندە ءارى ءساتتى جۇرگىزىلگەنىن ايعاقتايدى. ءبىز سول كەزدە ساتۋ مودەلىن وزگەرتىپ, كوپتەگەن ىشكى-سىرتقى سەرۆيستەردى اۆتوماتتاندىردىق», دەيدى ۆتب بانك (قازاقستان) توراعاسى دميتري زابەللو.
Eurasian Bank باسقارما توراعاسى ۆالەنتين موروزوۆ «پاندەميا بانكتەردەگى تسيفرلاندىرۋ قارقىنىن تىم جەدەلدەتىپ جىبەردى», دەگەن پىكىردە.
«ەگەر ءبىر جىل بۇرىن تسيفرلاندىرۋ كەز كەلگەن بانكتىڭ كۇن تارتىبىندە ءبىرىنشى ورىندا تۇرادى دەسە, ويىنشىلاردىڭ ەشبىرى سەنبەگەن بولار ەدى. پاندەميا ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا, ونىڭ ىشىندە قارجى سەكتورىندا دا تسيفرلاندىرۋ قارقىنىن جىلدامداتتى. تسيفرلى بانك دەگەنىمىزدىڭ ءدال بۇگىنگى كۇن ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن ءبارى دە ءتۇسىندى. ءبىزدىڭ بانكتە دە بىرقاتار تەحنولوگيالىق وزگەرىس ورىن الدى. IT-پلاتفورمانى جەتىلدىرىپ, كليەنتتەر مەن نارىق تالاپتارىنا جىلدام بەيىمدەلە الاتىنداي ەتىپ كۇشەيتتىك. شاعىن بيزنەستە دە, بولشەك ساۋدا دا جاڭا تسيفرلى ونىمدەر ۇسىندىق, ءموبيلدى قوسىمشامىزدى شىعاردىق جانە «الليۋر اۆتومەن» بىرىگە وتىرىپ اۆتوموبيلدەردى ونلاين-نەسيەلەيتىن جوبانى ىسكە قوستىق. ازاماتتار كولىكتى 10 مينۋت ىشىندە ونلاين راسىمدەي الادى», دەيدى ۆالەنتين موروزوۆ.
جاقىندا Fitch Ratings حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگى ءبىزدىڭ ەلدىڭ تاۋەلسىز كرەديت رەيتينگىن «ۆۆۆ» دەڭگەيىندە راستادى. Fitch Ratings ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, كوروناۆيرۋس پاندەمياسى مەن مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋ ساتىندە ۇلتتىق قورداعى اكتيۆتەر مەن ۇلتتىق بانكتەگى رەزەرۆتەردىڭ ايتارلىقتاي كولەمى قازاقستان ەكونوميكاسىنا تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. ساراپشىلار سان الۋان ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماستان مەملەكەتتىڭ سىرتقى رەزەرۆتەرىنىڭ تۇراقتى دەڭگەيدە ساقتالۋىن سىرتقى رەزەرۆتەردى ءتيىمدى ينۆەستيتسيالاۋمەن جانە التىن باعاسىنىڭ جوعارىلاۋىمەن بايلانىستىرعان.
