تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتى بارشا قازاقستاندىقتارمەن بىرگە قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ تۇرعىندارى دا ايرىقشا قادىرلەپ, ماقتان تۇتادى. تۋعان وتانىمىز – قازاقستاننىڭ داڭقىن اسىرعان ەلباسىمىزعا دەگەن حالىقتىڭ شىنايى سۇيىسپەنشىلىگى, ىستىق ىقىلاسى بارشاعا ءمالىم. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەل ىشىندەگى ابىروي-بەدەلى دە, الەمدەگى مارتەبە-مەرەيى دە ۋاقىت وتكەن سايىن ۇدايى ارتا تۇسۋدە.
بۇگىنگى اعا ۇرپاق جانە ءبىز – ورتا بۋىن وكىلدەرى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ۇلكەن ساياسات الاڭىنا جۇلدىزى ەرەكشە جارقىراپ شىققانىن جاقسى بىلەمىز. ەلباسىمىز ەلىمىزدىڭ ءالى ازاتتىق الماعان, كوممۋنيستىك جۇيەگە باعىنىشتى بولعان كەزىنىڭ وزىندە-اق كەڭەس وداعىنا كەڭىنەن تانىمال ساياسي قايراتكەر رەتىندە ەرەكشەلەنگەنى جادىمىزدا. ال كەڭەس وداعى ىدىراپ, بارلىق وداقتاس رەسپۋبليكالار ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان تۇستا قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى بولىپ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قالۋى ەلىمىزدىڭ كوپەتنوستى حالقىنىڭ ءوزىن ەجەلدەن ىنتىماق-بىرلىككە شاقىرىپ كەلە جاتقان كۇمانسىز كوشباسشىسىنىڭ ءتوڭىرەگىنە مىقتاپ توپتاسۋىنا ۇيىتقى بولىپ, ەرتەڭگى كۇنىنە ەرەكشە سەنىم بەرگەن اسا ماڭىزدى فاكتور بولعاندىعى داۋسىز. بۇرىنعى وداق تاراعان سوڭ ودان ءبولىنىپ شىققان كوپتەگەن ەلدەردە بۇرق ەتە تۇسكەن, قانتوگىستى ۇلتارالىق جانجالدار مەن ازاماتتىق قاقتىعىستاردان ءبىزدىڭ قازاقستانىمىزدىڭ امان بولۋىنىڭ ءبىر نەگىزگى سەبەبى دە وسىندا ەكەندىگى اقيقات. “بەرەكە باسى – بىرلىكتە” دەگەن حالىق دانالىعىن سان مارتە ەسىمىزگە سالىپ, ەلىمىزدەگى تىنىشتىقتى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا ۇندەگەن ەلباسىمىزدىڭ كوپ ۇزاماي قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋداعى باستى ماقساتى دا وسى ەدى.
“اۋەلى – ەكونوميكا, سوسىن – ساياسات” دەگەن بەرىك ۇستانىمىنان اينىماي, ەڭ الدىمەن, ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرىپ, نارىقتىق قاتىناستارعا جول اشىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ, تۇرمىسىن جاقسارتۋعا باسا ءمان بەرگەن, سونىمەن قاتار قوعامىمىزدى بىرتىندەپ دەموكراتيالاندىرۋ شارالارىن دا دايەكتىلىكپەن قولعا العان پرەزيدەنتىمىزدىڭ دانالىعىن ارادا وتكەن ۋاقىت, بۇگىنگى ءومىر شىندىعى ايعاقتاپ بەردى. كەڭ بايتاق قازاق دالاسىنا اجال ۋىن شاشقان سەمەي پوليگونىن ءبىرجولا جاۋىپ, الەمدىك يادرولىق قاۋىپسىزدىككە زور ۇلەس قوسىپ, تەڭدەسسىز ونەگە كورسەتكەن, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرىن وتكىزۋگە باستاماشىلىق ەتكەن, ەل ەكونوميكاسىن ءوركەندەتىپ, حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ۇدايى جاقسارتۋعا قول جەتكىزىپ, دەموكراتيالىق وزگەرىستەر باعىتىنان تايماي كەلە جاتقان جاس مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرى اراسىندا العاشقى بولىپ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ توراعالىعىنا سايلانۋى – ەلباسىمىزدىڭ كورەگەندىك ساياساتىنىڭ جەمىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اقش-تا بيىل وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميت ءمىنبەرىنەن ءسوز سويلەپ, “شىعىس-باتىس” ينستيتۋتىنىڭ بەيبىتشىلىك جانە الدىن الۋ ديپلوماتياسى سىيلىعىمەن ماراپاتتالۋى – ەلباسىمىزدىڭ دا, ەلىمىزدىڭ دە مەرەيىن تاسىتقان تاريحي وقيعا. پرەزيدەنتىمىزدىڭ كورشىلەس, تۋىستاس قىرعىزستانداعى ادامدار قانى توگىلگەن مەملەكەتتىك توڭكەرىستىڭ اياعى ازامات سوعىسىنا ۇلاسىپ كەتپەۋى ءۇشىن تىكەلەي كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, تۋىستاس ەلدىڭ باسىنا تونگەن قاۋىپتىڭ الدىن الا ءبىلگەندىگى دە ەقىۇ-نى باسقارىپ وتىرعان قازاقستانىمىز ءۇشىن ۇلكەن ابىروي بولدى. ەلباسىمىزعا وسى ارااعايىندىق كومەگى ءۇشىن شەكسىز العىستارىن جولداعان قىرعىز حالقى وكىلدەرىنىڭ اراسىندا قىزىلجارعا قونىس اۋدارىپ, بەيبىت تە بەرەكەلى تىرلىك كەشىپ جاتقان باۋىرلاس اعايىنداردىڭ “ماناس- پەتروپاۆل” قىرعىز مادەني ورتالىعىنىڭ باسشىلارى دا بار.
ەلباسىمىزدىڭ كەلەشەكتى بولجاي بىلەتىن كورەگەندىگىنە كەيىنگى الەمدىك قارجى داعدارىسى كوزىمىزدى تاعى ءبىر جەتكىزگەنى كامىل. ءالى ەسىمىزدە, پرەزيدەنتىمىز 2001 جىلى ۇلتتىق قوردى قۇرماق نيەتىن جاريالاعاندا ەلىمىزدەگى كەيبىر وپپوزيتسيالىق پارتيالاردىڭ وكىلدەرى: “مۇناي مەن شيكىزاتتى ساتۋدان تۇسكەن تابىستى قازاقستانداعى ءار وتباسىعا تەڭ مولشەردە ءبولىپ بەرۋ كەرەك”, دەپ اشىق قارسىلىق ءبىلدىرگەن-ءدى. بىراق, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جۇرت الدىندا, اسىرەسە, پرەزيدەنت جانە پارلامەنت سايلاۋلارى قارساڭىندا ساياسي ۇپاي جيناۋدى ماقسات تۇتقان سىنامپازداردىڭ سىڭارجاق پىكىرىنە سالماقتى ءۋاج كەلتىرىپ: “الدىمىزدا ءالى تالاي سىن كەزەڭدەر بولادى. بۇل قارجى سونداي قيلى زاماندا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن قيىندىقتاردان قۇتقارىپ, حالقىمىزدىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا, تاۋەلسىزدىگىمىزدى ساقتاپ قالۋعا جۇمسالاتىن بولادى”, دەپ كەسىپ ايتقان ەدى. ۇلى ابايدىڭ “كوپ شۋىلداق نە تابار, بيلەمەسە ءبىر كەمەل؟!” دەگەن عۇلامالىق ءسوزىن عيبرات تۇتاتىن حالقىمىز بولسا ءوزىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە دەگەن سەنىمىنە ەشقاشان سەلكەۋ تۇسىرمەي, ءاردايىم قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانى ءمالىم. ال ەڭ باستى تورەشى – ۋاقىت دەسەك, ول ەلباسى ۇستانىمىنىڭ دۇرىستىعىنا ەش كۇمان قالدىرماي, تولىق دالەلدەپ بەردى. ۇلتتىق قوردان بولىنگەن مول قارجىنىڭ ارقاسىندا عانا الەمدىك قارجى داعدارىسىنان زارداپ شەككەن ەلىمىزدىڭ بانك جۇيەسىندەگى جاعداي تۇزەلىپ, توقتاپ قالعان تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىنا قايتادان جان ءبىتىپ, مىڭداعان ۇلەسكەرلەردىڭ مۇقتاجدىقتارى شەشىلدى, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قۋاتتى قولداۋ كورسەتىلدى, “جول كارتاسى” باعدارلاماسى بويىنشا اۋىلدار مەن قالالارداعى كوپتەگەن الەۋمەتتىك نىساندار جاڭارتىلىپ, جولدار ءجوندەلدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” جولداۋىنا سايكەس ەلىمىز جەدەل يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىنا ءتۇسىپ, اسقارالى دا ايقىن مىندەتتەردى العا قويىپ وتىر.
ەلباسىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىمەن, دانا باسشىلىعىمەن ەڭسەلەنگەن ەلىمىزبەن بىرگە ءبىزدىڭ قىزىلجار ءوڭىرى دە جىلدان-جىلعا كوركەيىپ, ءوسىپ-ورلەۋ ۇستىندە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىن وبلىسىمىزدىڭ بارشا تۇرعىندارى اسا زور ىنتا-ىقىلاسپەن, ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن نىق سەنىممەن قابىل الىپ, جاسامپازدىق ىستەرگە جۇمىلا اتسالىسىپ كەلەدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ دايەكتى دە دانا ساياساتىنىڭ, وراسان زور مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ, ءبىر جاعادان – باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارعان ىنتىماق-بىرلىكتىڭ ارقاسىندا ءوڭىر ەكونوميكاسىن وركەندەتىپ, الەۋمەتتىك-مادەني سالانى دامىتۋدا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە يە بولدىق. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا جاساعان جۇمىس بابىنداعى ساپارلارى بارىسىندا ءوڭىرىمىزدەگى وڭ وزگەرىستەرگە كوز جەتكىزىپ, ءادىل باعا بەرۋمەن قاتار, جاڭا مىندەتتەر, ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەپ, جاسامپازدىق ىستەرگە جىگەرلەندىرە تۇسەدى.
وسىنداي شىنايى قامقورلىقتىڭ ناتيجەسىندە وبلىسىمىز بۇگىندە قۋاتتى دامىعان, ءىرى اگرارلىق-يندۋستريالىق ءوڭىرلەردىڭ بىرىنە اينالدى. وتكەن جىلى قىزىلجارلىق ديقاندار بۇرىن-سوڭدى بولماعان رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزىپ, ءداندى داقىلداردان 6,4 ميلليون توننا ءونىم جينادى. گەكتار بەرەكەسى 16,6 تسەنتنەردى قۇرادى. بۇل تسيفرلاردىڭ سىرتىندا ماڭدايتەرمەن اتقارىلعان ۇلان-عايىر جۇمىس تۇر: قازىر توقسانىنشى جىلدارداعى ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ كەزىندە يەسىز, كۇتىمسىز قالىپ, جۋسان باسىپ كەتكەن مىڭداعان گەكتار ەگىستىك القاپتار جاڭا دا جاناشىر قوجايىندارىن تاۋىپ, قايتادان اينالىمعا ەنگىزىلىپ, ءونىم بەرە باستادى. كوكتەمگى جەر وڭدەۋ, تۇقىم سەبۋدەن باستاپ ءوسكىندەرگە كۇتىم جاساۋ, ەگىن جيناۋ جۇمىستارى, نەگىزىنەن, ونىمدىلىگى جوعارى ءارى ەش ىسىراپقا جول بەرمەيتىن جاڭا تەحنيكالاردىڭ كومەگىمەن ساپالى اتقارىلادى. باياعىداي ەمەس, وراق ناۋقانىنا سىرتتان ەشقانداي كومەك شاقىرتىلماي, ەگىن ورۋ, استىق تاسۋ سياقتى قاۋىرت شارۋالاردىڭ ءبارى وبلىستىڭ ءوز كۇشىمەن تىندىرىلادى. ديقاندارىمىز قازىر نارىق تالابىن ءتۇسىنىپ, مايلى داقىلدار ەگىستىگى كولەمىن دە جىلدان-جىلعا ۇلعايتۋدا.
وڭىرىمىزدە ەگىنشىلىكپەن قاتار مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە, ونىڭ ونىمدەرىن ۇقساتۋ ءىسىن دامىتۋعا دا باسا نازار اۋدارىلىپ, ايتارلىقتاي بەتبۇرىس جاسالىپ وتىر. قىزىلجار اۋدانىنداعى قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى گەننادي يۆانوۆيچ زەنچەنكو باسقاراتىن “زەنچەنكو جانە ك” كوممانديتتىك سەرىكتەستىگىندە قاناتقاقتى جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, كانادادان اكەلىنگەن 800 باس سيىرعا ارنالعان ءسۇت كەشەنى ىسكە قوسىلدى. وتكەن جىلى مۇنداعى ءار سيىردان 7 مىڭ ليتردەي ءسۇت ساۋىلدى. بۇل كەشەندى قىزىلجارعا جۇمىس ساپارى بارىسىندا ەلباسى ارالاپ كورىپ, تىڭ باستامانىڭ تابىستى ىسكە اسىرىلعانىنا ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن بولاتىن. وسىنداي وزىق ءسۇت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن تايىنشا اۋدانىنداعى “تايىنشا-استىق” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى دە قولعا الىپ, اياقتاپ قالدى. وسى اۋدانداعى بيووتىن وندىرەتىن “بيوحيم” وندىرىستىك كەشەنىن پرەزيدەنتىمىز 2006 جىلدىڭ كۇزىندە ءوز قولىمەن اشىپ, ونى “دالا عاجايىبى” دەپ اتاعان ەدى. ەلىمىزدەگى العاشقى كلاستەرلىك ءوندىرىستەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن وسى كاسىپورىننىڭ كەلەشەگىنەن كۇتەتىن ءۇمىتىمىز زور. ونىڭ جانىنان سالىنىپ جاتقان ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى بيىلعى جازدا اياقتالۋعا ءتيىستى.
بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ قورعانىس ونەركاسىبىنىڭ پەتروپاۆل قالاسىندا ورنالاسقان ءىرى زاۋىتتارى توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا تاپسىرىس كۇرت ازايتىلعاندىقتان, جابىلۋعا شاق قالىپ, مىڭداعان ەڭبەككەرلەرى قىسقارتۋعا ىلىنگەن ەدى. “ورنىندا بار وڭالار” دەمەكشى, قازىر ولاردىڭ دا جاعدايلارى تۇزەلدى. جاس مەملەكەتىمىزدىڭ جان-جاقتى قولداۋىمەن قارۋدىڭ ورنىنا بەيبىت ونىمدەر شىعارۋعا قايتا بەيىمدەلگەن بۇل كاسىپورىندار دا تىرەلگەن تىعىرىقتان شىعىپ, وندىرىستەرىن جىلدان-جىلعا كەڭەيتىپ, ايتارلىقتاي تابىستارعا جەتۋدە. ولاردىڭ ىشىندە, ءاسىرەسە, “زيكستو” اكتسيونەرلىك قوعامى جاڭاشىلدىق تانىتىپ, ءوتكەن جىلى “قازاقستان تەمىر جولى” ۇلتتىق كومپانياسى ءۇشىن العاش رەت 250 ۆاگون جاساپ شىعاردى. بۇل تاپسىرىس كولەمى بيىل ەكى ەسەدەن ارتىق ۇلعايتىلىپ, 600 ۆاگون بولىپ بەلگىلەندى. زاۋىت ۇستىمىزدەگى جىلى ەلىمىزدەگى مول سۇرانىستى ەسكەرىپ, استىق تاسىمالدايتىن جابىق ۆاگون-حوپپەرلەر شىعارۋدى دا قولعا الدى. ال “كيروۆ اتىنداعى زاۋىت” اكتسيونەرلىك قوعامى شەتەلدىك سەرىكتەستەرىمەن بىرلەسىپ, ساندىق تەلەديدار جابدىقتارىن جاساۋعا كىرىستى.
كەيىنگى جىلدارى ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىنا سايكەس مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردى ورىنداۋدا قازاقستاندىق ۇلەستى كوبەيتۋگە باعىتتالعان ۇتىمدى شارالار وتاندىق وندىرىستەرىمىزدى كوتەرۋگە وڭتايلى مۇمكىندىك تۋعىزعانىن جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارىنىڭ ءبارى دە سۇيىنىشپەن ايتادى. ءوڭىرىمىزدىڭ ونەركاسىپ سالاسىنىڭ ودان ءارى ءوركەندەۋىنە پرەزيدەنتىمىز ەلىمىز بويىنشا جاريالاعان جەدەل يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ بەسجىلدىعى ۇلكەن ىقپالىن تيگىزەتىنىنە سەنىمىمىز زور. بيىلعى جىلدىڭ وزىندە وبلىسىمىزدا بىرقاتار ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىرىلماقشى.
ەلباسىمىزدىڭ قازاقستاننىڭ ءسولتۇستىك قاقپاسى سانالاتىن قىزىلجار ءوڭىرىندەگى ساياسي تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ, دەموگرافيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ, مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ, ۇلتتىق مادەنيەتىمىز بەن ونەرىمىزدى ءوركەندەتۋ ماسەلەلەرىنە دە ۇدايى كوڭىل ءبولىپ, ۇزبەي قامقورلىق جاساپ كەلە جاتقانىن قىزىلجارلىقتار جاقسى بىلەدى. 1997 جىلى كوكشەتاۋ جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ بىرىكتىرىلۋى وسى يگى ماقساتتان تۋىنداعان تۇبەگەيلى شەشىم بولعاندىعى بۇگىندە ەش تالاس تۋدىرمايدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ۇلتتىق قۇرامىنداعى قازاعىمىزدىڭ ۇلەسى ەداۋىر كوبەيىپ, وتىز پايىزدان استى, مۇنىڭ ءوزى ءتول مادەنيەتىمىز بەن ونەرىمىزدىڭ, انا ءتىلىمىزدىڭ, اتا سالت-داستۇرلەرىمىزدىڭ ءورىسىن ءالدەقايدا كەڭەيتىپ, ەلدىك رۋحىمىزدى كوتەرۋگە قولايلى جاعداي تۋعىزدى. ءاسىرەسە, پەتروپاۆل قالاسىنا كوكشەتاۋدان ۇلتتىق كادرلاردىڭ ۇلكەن ءبىر توبى قىزمەت بابىمەن كوشىپ كەلىپ, ولاردىڭ جاۋاپتى لاۋازىمدارعا ورنالاستىرىلۋى وبلىستىڭ بارلىق سالالارىنا جاڭا قان جۇگىرتىپ, تىڭ لەپ بەرگەنى ايان.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ تۋعان ءوڭىرىمىزدىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت وبلىستىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىن جەرگىلىكتى ۇلتتان تاعايىنداي باستاعاندىعى دا كەڭەس بيلىگى كەزىندە قوردالانىپ قالعان, اسا كوكەيكەستى ماسەلەلەرىمىزدى سوزباققا سالماي, جەدەلدەتە شەشۋگە جاردەمىن تيگىزدى. ايتالىق, پەتروپاۆل قالاسىندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن جالعىز-اق قازاق مەكتەپ-ينتەرناتى جۇمىس ىستەگەن بولسا, قازىر بالالاردى مەملەكەتتىك تىلىمىزدە وقىتاتىن ورتا ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ سانى التىعا جەتتى. بۇعان قوسا, بوس ورىندار بار ورىس مەكتەپتەرىنىڭ جاندارىنان قازاق سىنىپتارى مەن شاعىن ورتالىقتاردى جاپپاي اشقىزا باستادىق. وسىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قازىرگى تاڭدا وبلىستاعى قازاق بالالارىنىڭ 57 پايىزى ءوز انا تىلدەرىندە ءبىلىم الىپ ءجۇر. ال بۇدان جيىرما جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش نەبارى 30 پايىزدى قۇراعان ەدى.
قۇرىلعانىنا بيىل ون جىل تولعان ءسابيت مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق سازدى-دراما تەاترى دا وڭىرىمىزدەگى ۇلتتىق ونەرىمىزدى جاڭا بيىككە كوتەرىپ, ءتىلىمىز بەن ءدىلىمىزدى, اسىل ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىمىزدى دارىپتەيتىن قاسيەتتى قاراشاڭىراعىمىزعا اينالدى. بۇل ونەر ورداسىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىنە ۇلى جازۋشىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنايى كەلگەن پرەزيدەنتىمىز قاتىسىپ, كوك لەنتاسىن قيعانىن تەاتر ۇجىمى ورىندى ماقتانىش تۇتادى.
قىزىلجاردىڭ ەسكى دە تار مەشىتىنە ءدىني مەيرامداردا سىيماي, قىنجىلىس ءبىلدىرىپ جۇرگەن جەرگىلىكتى مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ كوپتەن بەرگى ارمانى – جاڭا عيباداتحانانىڭ اشىلۋىنا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءتىكەلەي جاردەم بەرىپ, ءدىندار جاماعاتتىڭ جۇرەكجاردى العىسىنا بولەنگەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. وسىدان بەس جىلداي بۇرىن اشىلىپ, قالامىزدىڭ قاق ورتاسىندا كوك كۇمبەزى كۇنگە شاعىلىسقان كەڭ دە ساۋلەتتى ورتالىق مەشىتىمىز بۇگىندە يماندىلىق ورداسىنا اينالىپ, توڭىرەككە ىزگى نۇرىن شاشىپ تۇر. ونىڭ ماڭدايشاسىندا: “قىزىلجار ورتالىق مەشىتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ جانە ساۋد ارابياسى كورولدىگىنىڭ تاق مۇراگەرى حانزادا سۇلتان بەن ابدەل ازيز بولگەن قاراجاتقا سالىندى. قاراشا. 2005 جىل” دەگەن جازۋ بار.
2008 جىلعى 21 تامىزدا قىزىلجاردا بۇكىل ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى ايتۋلى مادەني وقيعا بولدى. وسى كۇنى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وبلىسىمىزعا قىزمەت بابىنداعى ساپارمەن كەلىپ, ءوزىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن رەسپۋبليكالىق “مادەني مۇرا” باعدارلاماسى بويىنشا قىرۋار قارجى بولگىزىپ, قالپىنا كەلتىرتكەن “ابىلايدىڭ اق ءۇيى” مۇراجاي كەشەنىن اشىپ, جينالعان جۇرتشىلىق الدىندا تەبىرەنە ءسوز سويلەدى. ء“بىز ءبۇگىندە ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن باتىرلارىمىز بەن تاريحتا اتى قالعان تۇلعالارعا ارناپ ەسكەرتكىشتەر سالىپ كەلەمىز. سولاردىڭ ىشىندەگى بىرەگەيى, ارينە, ابىلاي حان رەزيدەنتسياسى ەكەنى داۋسىز. قىزىلجاردىڭ تاماشا جەرىندە ورنالاسقان مۇراجاي كەشەنى تۇرعىنداردىڭ كوزايىمىنا اينالارى ءسوزسىز”, دەدى ەلباسىمىز. قازىر ابىلايدىڭ اق ءۇيى تەك قىزىلجارلىقتار عانا ەمەس, رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنان, سونداي-اق تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردەن اعىلىپ كەلىپ جاتاتىن قادىرلى قوناقتار دا ىزدەپ بارىپ, تاعزىم ەتەتىن كيەلى ورىن سانالادى.
ەلباسىمىز بەلگىلەگەن كۆوتا بويىنشا ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ سانىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا شەتەلدەردەن اتاجۇرتقا ورالعان اعايىنداردى كوبىرەك قابىلداپ, جايلى قونىستارعا ورنالاستىرۋعا بارىنشا كۇش سالۋدامىز. الايدا, تابيعاتى كوركەم, جەرى شۇرايلى بولعانىمەن, قىسى ۇزاق تا سۋىق ولكەمىزدى جەرسىنگەن باۋىرلار سانى كوڭىلدەگىدەي ەمەس. سوعان وراي ورالمانداردى قابىلداۋدىڭ وڭىرلىك باعدارلاماسىن جاساپ, ولارعا قاجەتتى تۇرعىن ۇيلەردى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن سالۋدى قولعا الدىق. مۇنداي باسپاناعا يە بولعان وتانداستارىمىز كۆوتا بويىنشا العان قارجىلارىن باسقا مۇقتاجدىقتارىنا جۇمسايدى. وبلىس ورتالىعىنا جاقىن جەردە الىستان كەلگەن اعايىندارعا ارنالعان جاڭا ءبايتەرەك اۋىلى بوي كوتەردى. مۇندا پرەزيدەنتىمىز بەكىتكەن “نۇرلى كوش” باعدارلاماسى بويىنشا بيىلعى جىلى 140 تۇرعىن ءۇي سالىپ, اتامەكەنگە بەت بۇرعان وتانداستار يگىلىگىنە بەرمەكپىز. وسى رەتتە بيىلدان باستاپ, ءبىزدىڭ تۇرعىندار سيرەك قونىستانعان سولتۇستىك وڭىرگە شەتەلدەردەن كوشىپ كەلەتىن اعايىندارعا پرەزيدەنت كۆوتاسى بويىنشا تولەنەتىن كوتەرمەاقى مولشەرى ەكى ەسە ۇلعايتىلعاندىعى وتە ورىندى شەشىم ەكەندىگىن ايتا كەتكەن ابزال. كوشىنىڭ باسىن قىزىلجارعا بۇراتىن ورالماندار قاتارى ەندى قالىڭداي تۇسەر دەگەن ۇمىتتەمىز.
ءوز باسىم, ەلباسىمىزدىڭ تاڭداۋى ماعان ءتۇسىپ, زور سەنىم ارتىپ, وبلىس اكىمدىگىنە تاعايىنداعانىن ومىرىمدەگى جۇلدىزىم ەڭ بيىك جارقىراي جانعان, باقىتتى ءساتىم دەپ سانايمىن. 2007 جىلعى كۇزدە مەنى وسى قىزمەتكە قابىلداردا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى:
– قىزىلجار وڭىرىنەن شىققان ازاماتتاردىڭ ىشىنەن سەنى ءبىرىنشى رەت ءوز وبلىسىڭنىڭ اكىمى ەتىپ تاعايىنداعالى وتىرمىن. تۋعان جەرىڭە سەنىڭ جانىڭ اشىماسا, كىمنىڭ جانى اشيدى؟ وسىنى ۇمىتپا! – دەگەن ەدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ وسى اماناتىن كۇنبە-كۇنگى قىزمەتىمدە ەش جادىمنان شىعارماي, تۋىپ-وسكەن ءوڭىرىمنىڭ, بارشا جەرلەستەرىمنىڭ ەڭ وزەكتى پروبلەمالارىن ءبىرىنشى كەزەكتە شەشۋگە بار كۇش-جىگەرىمدى سالىپ كەلەمىن. ارينە, اتقارعان ىستەرىمنىڭ باعاسىن وبلىس تۇرعىندارىنىڭ وزدەرى بەرەرى حاق.
تۇيىندەي ايتقاندا, اتا-بابالارىمىز عاسىرلار بويى ارمانداپ-اڭساعان تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدى ءوز قولىمەن قۇرىپ, دۇنيە جۇزىنە كەڭىنەن تانىتقان ۇلتىمىزدىڭ كوشباسشىسى – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ سەنىمىنە يە بولۋ – ەرەكشە باقىت, ال ونى اقتاپ, قازىرگى تاريحي كەزەڭدە ەلباسىمىز موينىمىزعا جۇكتەگەن اسا جاۋاپتى ءمىندەتتەردى بۇلجىتپاي جۇزەگە اسىرۋ – قاسيەتتى پارىزىمىز جانە ازاماتتىعىمىزعا سەرت دەپ بىلەمىن.
سەرىك ءبىلالوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى.
بۇگىنگى اعا ۇرپاق جانە ءبىز – ورتا بۋىن وكىلدەرى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ۇلكەن ساياسات الاڭىنا جۇلدىزى ەرەكشە جارقىراپ شىققانىن جاقسى بىلەمىز. ەلباسىمىز ەلىمىزدىڭ ءالى ازاتتىق الماعان, كوممۋنيستىك جۇيەگە باعىنىشتى بولعان كەزىنىڭ وزىندە-اق كەڭەس وداعىنا كەڭىنەن تانىمال ساياسي قايراتكەر رەتىندە ەرەكشەلەنگەنى جادىمىزدا. ال كەڭەس وداعى ىدىراپ, بارلىق وداقتاس رەسپۋبليكالار ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان تۇستا قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى بولىپ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قالۋى ەلىمىزدىڭ كوپەتنوستى حالقىنىڭ ءوزىن ەجەلدەن ىنتىماق-بىرلىككە شاقىرىپ كەلە جاتقان كۇمانسىز كوشباسشىسىنىڭ ءتوڭىرەگىنە مىقتاپ توپتاسۋىنا ۇيىتقى بولىپ, ەرتەڭگى كۇنىنە ەرەكشە سەنىم بەرگەن اسا ماڭىزدى فاكتور بولعاندىعى داۋسىز. بۇرىنعى وداق تاراعان سوڭ ودان ءبولىنىپ شىققان كوپتەگەن ەلدەردە بۇرق ەتە تۇسكەن, قانتوگىستى ۇلتارالىق جانجالدار مەن ازاماتتىق قاقتىعىستاردان ءبىزدىڭ قازاقستانىمىزدىڭ امان بولۋىنىڭ ءبىر نەگىزگى سەبەبى دە وسىندا ەكەندىگى اقيقات. “بەرەكە باسى – بىرلىكتە” دەگەن حالىق دانالىعىن سان مارتە ەسىمىزگە سالىپ, ەلىمىزدەگى تىنىشتىقتى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا ۇندەگەن ەلباسىمىزدىڭ كوپ ۇزاماي قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋداعى باستى ماقساتى دا وسى ەدى.
“اۋەلى – ەكونوميكا, سوسىن – ساياسات” دەگەن بەرىك ۇستانىمىنان اينىماي, ەڭ الدىمەن, ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرىپ, نارىقتىق قاتىناستارعا جول اشىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ, تۇرمىسىن جاقسارتۋعا باسا ءمان بەرگەن, سونىمەن قاتار قوعامىمىزدى بىرتىندەپ دەموكراتيالاندىرۋ شارالارىن دا دايەكتىلىكپەن قولعا العان پرەزيدەنتىمىزدىڭ دانالىعىن ارادا وتكەن ۋاقىت, بۇگىنگى ءومىر شىندىعى ايعاقتاپ بەردى. كەڭ بايتاق قازاق دالاسىنا اجال ۋىن شاشقان سەمەي پوليگونىن ءبىرجولا جاۋىپ, الەمدىك يادرولىق قاۋىپسىزدىككە زور ۇلەس قوسىپ, تەڭدەسسىز ونەگە كورسەتكەن, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرىن وتكىزۋگە باستاماشىلىق ەتكەن, ەل ەكونوميكاسىن ءوركەندەتىپ, حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ۇدايى جاقسارتۋعا قول جەتكىزىپ, دەموكراتيالىق وزگەرىستەر باعىتىنان تايماي كەلە جاتقان جاس مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرى اراسىندا العاشقى بولىپ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ توراعالىعىنا سايلانۋى – ەلباسىمىزدىڭ كورەگەندىك ساياساتىنىڭ جەمىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اقش-تا بيىل وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميت ءمىنبەرىنەن ءسوز سويلەپ, “شىعىس-باتىس” ينستيتۋتىنىڭ بەيبىتشىلىك جانە الدىن الۋ ديپلوماتياسى سىيلىعىمەن ماراپاتتالۋى – ەلباسىمىزدىڭ دا, ەلىمىزدىڭ دە مەرەيىن تاسىتقان تاريحي وقيعا. پرەزيدەنتىمىزدىڭ كورشىلەس, تۋىستاس قىرعىزستانداعى ادامدار قانى توگىلگەن مەملەكەتتىك توڭكەرىستىڭ اياعى ازامات سوعىسىنا ۇلاسىپ كەتپەۋى ءۇشىن تىكەلەي كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, تۋىستاس ەلدىڭ باسىنا تونگەن قاۋىپتىڭ الدىن الا ءبىلگەندىگى دە ەقىۇ-نى باسقارىپ وتىرعان قازاقستانىمىز ءۇشىن ۇلكەن ابىروي بولدى. ەلباسىمىزعا وسى ارااعايىندىق كومەگى ءۇشىن شەكسىز العىستارىن جولداعان قىرعىز حالقى وكىلدەرىنىڭ اراسىندا قىزىلجارعا قونىس اۋدارىپ, بەيبىت تە بەرەكەلى تىرلىك كەشىپ جاتقان باۋىرلاس اعايىنداردىڭ “ماناس- پەتروپاۆل” قىرعىز مادەني ورتالىعىنىڭ باسشىلارى دا بار.
ەلباسىمىزدىڭ كەلەشەكتى بولجاي بىلەتىن كورەگەندىگىنە كەيىنگى الەمدىك قارجى داعدارىسى كوزىمىزدى تاعى ءبىر جەتكىزگەنى كامىل. ءالى ەسىمىزدە, پرەزيدەنتىمىز 2001 جىلى ۇلتتىق قوردى قۇرماق نيەتىن جاريالاعاندا ەلىمىزدەگى كەيبىر وپپوزيتسيالىق پارتيالاردىڭ وكىلدەرى: “مۇناي مەن شيكىزاتتى ساتۋدان تۇسكەن تابىستى قازاقستانداعى ءار وتباسىعا تەڭ مولشەردە ءبولىپ بەرۋ كەرەك”, دەپ اشىق قارسىلىق ءبىلدىرگەن-ءدى. بىراق, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جۇرت الدىندا, اسىرەسە, پرەزيدەنت جانە پارلامەنت سايلاۋلارى قارساڭىندا ساياسي ۇپاي جيناۋدى ماقسات تۇتقان سىنامپازداردىڭ سىڭارجاق پىكىرىنە سالماقتى ءۋاج كەلتىرىپ: “الدىمىزدا ءالى تالاي سىن كەزەڭدەر بولادى. بۇل قارجى سونداي قيلى زاماندا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن قيىندىقتاردان قۇتقارىپ, حالقىمىزدىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا, تاۋەلسىزدىگىمىزدى ساقتاپ قالۋعا جۇمسالاتىن بولادى”, دەپ كەسىپ ايتقان ەدى. ۇلى ابايدىڭ “كوپ شۋىلداق نە تابار, بيلەمەسە ءبىر كەمەل؟!” دەگەن عۇلامالىق ءسوزىن عيبرات تۇتاتىن حالقىمىز بولسا ءوزىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە دەگەن سەنىمىنە ەشقاشان سەلكەۋ تۇسىرمەي, ءاردايىم قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانى ءمالىم. ال ەڭ باستى تورەشى – ۋاقىت دەسەك, ول ەلباسى ۇستانىمىنىڭ دۇرىستىعىنا ەش كۇمان قالدىرماي, تولىق دالەلدەپ بەردى. ۇلتتىق قوردان بولىنگەن مول قارجىنىڭ ارقاسىندا عانا الەمدىك قارجى داعدارىسىنان زارداپ شەككەن ەلىمىزدىڭ بانك جۇيەسىندەگى جاعداي تۇزەلىپ, توقتاپ قالعان تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىنا قايتادان جان ءبىتىپ, مىڭداعان ۇلەسكەرلەردىڭ مۇقتاجدىقتارى شەشىلدى, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قۋاتتى قولداۋ كورسەتىلدى, “جول كارتاسى” باعدارلاماسى بويىنشا اۋىلدار مەن قالالارداعى كوپتەگەن الەۋمەتتىك نىساندار جاڭارتىلىپ, جولدار ءجوندەلدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” جولداۋىنا سايكەس ەلىمىز جەدەل يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىنا ءتۇسىپ, اسقارالى دا ايقىن مىندەتتەردى العا قويىپ وتىر.
ەلباسىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىمەن, دانا باسشىلىعىمەن ەڭسەلەنگەن ەلىمىزبەن بىرگە ءبىزدىڭ قىزىلجار ءوڭىرى دە جىلدان-جىلعا كوركەيىپ, ءوسىپ-ورلەۋ ۇستىندە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىن وبلىسىمىزدىڭ بارشا تۇرعىندارى اسا زور ىنتا-ىقىلاسپەن, ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن نىق سەنىممەن قابىل الىپ, جاسامپازدىق ىستەرگە جۇمىلا اتسالىسىپ كەلەدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ دايەكتى دە دانا ساياساتىنىڭ, وراسان زور مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ, ءبىر جاعادان – باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارعان ىنتىماق-بىرلىكتىڭ ارقاسىندا ءوڭىر ەكونوميكاسىن وركەندەتىپ, الەۋمەتتىك-مادەني سالانى دامىتۋدا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە يە بولدىق. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا جاساعان جۇمىس بابىنداعى ساپارلارى بارىسىندا ءوڭىرىمىزدەگى وڭ وزگەرىستەرگە كوز جەتكىزىپ, ءادىل باعا بەرۋمەن قاتار, جاڭا مىندەتتەر, ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەپ, جاسامپازدىق ىستەرگە جىگەرلەندىرە تۇسەدى.
وسىنداي شىنايى قامقورلىقتىڭ ناتيجەسىندە وبلىسىمىز بۇگىندە قۋاتتى دامىعان, ءىرى اگرارلىق-يندۋستريالىق ءوڭىرلەردىڭ بىرىنە اينالدى. وتكەن جىلى قىزىلجارلىق ديقاندار بۇرىن-سوڭدى بولماعان رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزىپ, ءداندى داقىلداردان 6,4 ميلليون توننا ءونىم جينادى. گەكتار بەرەكەسى 16,6 تسەنتنەردى قۇرادى. بۇل تسيفرلاردىڭ سىرتىندا ماڭدايتەرمەن اتقارىلعان ۇلان-عايىر جۇمىس تۇر: قازىر توقسانىنشى جىلدارداعى ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ كەزىندە يەسىز, كۇتىمسىز قالىپ, جۋسان باسىپ كەتكەن مىڭداعان گەكتار ەگىستىك القاپتار جاڭا دا جاناشىر قوجايىندارىن تاۋىپ, قايتادان اينالىمعا ەنگىزىلىپ, ءونىم بەرە باستادى. كوكتەمگى جەر وڭدەۋ, تۇقىم سەبۋدەن باستاپ ءوسكىندەرگە كۇتىم جاساۋ, ەگىن جيناۋ جۇمىستارى, نەگىزىنەن, ونىمدىلىگى جوعارى ءارى ەش ىسىراپقا جول بەرمەيتىن جاڭا تەحنيكالاردىڭ كومەگىمەن ساپالى اتقارىلادى. باياعىداي ەمەس, وراق ناۋقانىنا سىرتتان ەشقانداي كومەك شاقىرتىلماي, ەگىن ورۋ, استىق تاسۋ سياقتى قاۋىرت شارۋالاردىڭ ءبارى وبلىستىڭ ءوز كۇشىمەن تىندىرىلادى. ديقاندارىمىز قازىر نارىق تالابىن ءتۇسىنىپ, مايلى داقىلدار ەگىستىگى كولەمىن دە جىلدان-جىلعا ۇلعايتۋدا.
وڭىرىمىزدە ەگىنشىلىكپەن قاتار مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە, ونىڭ ونىمدەرىن ۇقساتۋ ءىسىن دامىتۋعا دا باسا نازار اۋدارىلىپ, ايتارلىقتاي بەتبۇرىس جاسالىپ وتىر. قىزىلجار اۋدانىنداعى قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى گەننادي يۆانوۆيچ زەنچەنكو باسقاراتىن “زەنچەنكو جانە ك” كوممانديتتىك سەرىكتەستىگىندە قاناتقاقتى جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, كانادادان اكەلىنگەن 800 باس سيىرعا ارنالعان ءسۇت كەشەنى ىسكە قوسىلدى. وتكەن جىلى مۇنداعى ءار سيىردان 7 مىڭ ليتردەي ءسۇت ساۋىلدى. بۇل كەشەندى قىزىلجارعا جۇمىس ساپارى بارىسىندا ەلباسى ارالاپ كورىپ, تىڭ باستامانىڭ تابىستى ىسكە اسىرىلعانىنا ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن بولاتىن. وسىنداي وزىق ءسۇت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن تايىنشا اۋدانىنداعى “تايىنشا-استىق” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى دە قولعا الىپ, اياقتاپ قالدى. وسى اۋدانداعى بيووتىن وندىرەتىن “بيوحيم” وندىرىستىك كەشەنىن پرەزيدەنتىمىز 2006 جىلدىڭ كۇزىندە ءوز قولىمەن اشىپ, ونى “دالا عاجايىبى” دەپ اتاعان ەدى. ەلىمىزدەگى العاشقى كلاستەرلىك ءوندىرىستەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن وسى كاسىپورىننىڭ كەلەشەگىنەن كۇتەتىن ءۇمىتىمىز زور. ونىڭ جانىنان سالىنىپ جاتقان ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى بيىلعى جازدا اياقتالۋعا ءتيىستى.
بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ قورعانىس ونەركاسىبىنىڭ پەتروپاۆل قالاسىندا ورنالاسقان ءىرى زاۋىتتارى توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا تاپسىرىس كۇرت ازايتىلعاندىقتان, جابىلۋعا شاق قالىپ, مىڭداعان ەڭبەككەرلەرى قىسقارتۋعا ىلىنگەن ەدى. “ورنىندا بار وڭالار” دەمەكشى, قازىر ولاردىڭ دا جاعدايلارى تۇزەلدى. جاس مەملەكەتىمىزدىڭ جان-جاقتى قولداۋىمەن قارۋدىڭ ورنىنا بەيبىت ونىمدەر شىعارۋعا قايتا بەيىمدەلگەن بۇل كاسىپورىندار دا تىرەلگەن تىعىرىقتان شىعىپ, وندىرىستەرىن جىلدان-جىلعا كەڭەيتىپ, ايتارلىقتاي تابىستارعا جەتۋدە. ولاردىڭ ىشىندە, ءاسىرەسە, “زيكستو” اكتسيونەرلىك قوعامى جاڭاشىلدىق تانىتىپ, ءوتكەن جىلى “قازاقستان تەمىر جولى” ۇلتتىق كومپانياسى ءۇشىن العاش رەت 250 ۆاگون جاساپ شىعاردى. بۇل تاپسىرىس كولەمى بيىل ەكى ەسەدەن ارتىق ۇلعايتىلىپ, 600 ۆاگون بولىپ بەلگىلەندى. زاۋىت ۇستىمىزدەگى جىلى ەلىمىزدەگى مول سۇرانىستى ەسكەرىپ, استىق تاسىمالدايتىن جابىق ۆاگون-حوپپەرلەر شىعارۋدى دا قولعا الدى. ال “كيروۆ اتىنداعى زاۋىت” اكتسيونەرلىك قوعامى شەتەلدىك سەرىكتەستەرىمەن بىرلەسىپ, ساندىق تەلەديدار جابدىقتارىن جاساۋعا كىرىستى.
كەيىنگى جىلدارى ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىنا سايكەس مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردى ورىنداۋدا قازاقستاندىق ۇلەستى كوبەيتۋگە باعىتتالعان ۇتىمدى شارالار وتاندىق وندىرىستەرىمىزدى كوتەرۋگە وڭتايلى مۇمكىندىك تۋعىزعانىن جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارىنىڭ ءبارى دە سۇيىنىشپەن ايتادى. ءوڭىرىمىزدىڭ ونەركاسىپ سالاسىنىڭ ودان ءارى ءوركەندەۋىنە پرەزيدەنتىمىز ەلىمىز بويىنشا جاريالاعان جەدەل يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ بەسجىلدىعى ۇلكەن ىقپالىن تيگىزەتىنىنە سەنىمىمىز زور. بيىلعى جىلدىڭ وزىندە وبلىسىمىزدا بىرقاتار ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىرىلماقشى.
ەلباسىمىزدىڭ قازاقستاننىڭ ءسولتۇستىك قاقپاسى سانالاتىن قىزىلجار ءوڭىرىندەگى ساياسي تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ, دەموگرافيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ, مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ, ۇلتتىق مادەنيەتىمىز بەن ونەرىمىزدى ءوركەندەتۋ ماسەلەلەرىنە دە ۇدايى كوڭىل ءبولىپ, ۇزبەي قامقورلىق جاساپ كەلە جاتقانىن قىزىلجارلىقتار جاقسى بىلەدى. 1997 جىلى كوكشەتاۋ جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ بىرىكتىرىلۋى وسى يگى ماقساتتان تۋىنداعان تۇبەگەيلى شەشىم بولعاندىعى بۇگىندە ەش تالاس تۋدىرمايدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ۇلتتىق قۇرامىنداعى قازاعىمىزدىڭ ۇلەسى ەداۋىر كوبەيىپ, وتىز پايىزدان استى, مۇنىڭ ءوزى ءتول مادەنيەتىمىز بەن ونەرىمىزدىڭ, انا ءتىلىمىزدىڭ, اتا سالت-داستۇرلەرىمىزدىڭ ءورىسىن ءالدەقايدا كەڭەيتىپ, ەلدىك رۋحىمىزدى كوتەرۋگە قولايلى جاعداي تۋعىزدى. ءاسىرەسە, پەتروپاۆل قالاسىنا كوكشەتاۋدان ۇلتتىق كادرلاردىڭ ۇلكەن ءبىر توبى قىزمەت بابىمەن كوشىپ كەلىپ, ولاردىڭ جاۋاپتى لاۋازىمدارعا ورنالاستىرىلۋى وبلىستىڭ بارلىق سالالارىنا جاڭا قان جۇگىرتىپ, تىڭ لەپ بەرگەنى ايان.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ تۋعان ءوڭىرىمىزدىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت وبلىستىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىن جەرگىلىكتى ۇلتتان تاعايىنداي باستاعاندىعى دا كەڭەس بيلىگى كەزىندە قوردالانىپ قالعان, اسا كوكەيكەستى ماسەلەلەرىمىزدى سوزباققا سالماي, جەدەلدەتە شەشۋگە جاردەمىن تيگىزدى. ايتالىق, پەتروپاۆل قالاسىندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن جالعىز-اق قازاق مەكتەپ-ينتەرناتى جۇمىس ىستەگەن بولسا, قازىر بالالاردى مەملەكەتتىك تىلىمىزدە وقىتاتىن ورتا ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ سانى التىعا جەتتى. بۇعان قوسا, بوس ورىندار بار ورىس مەكتەپتەرىنىڭ جاندارىنان قازاق سىنىپتارى مەن شاعىن ورتالىقتاردى جاپپاي اشقىزا باستادىق. وسىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قازىرگى تاڭدا وبلىستاعى قازاق بالالارىنىڭ 57 پايىزى ءوز انا تىلدەرىندە ءبىلىم الىپ ءجۇر. ال بۇدان جيىرما جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش نەبارى 30 پايىزدى قۇراعان ەدى.
قۇرىلعانىنا بيىل ون جىل تولعان ءسابيت مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق سازدى-دراما تەاترى دا وڭىرىمىزدەگى ۇلتتىق ونەرىمىزدى جاڭا بيىككە كوتەرىپ, ءتىلىمىز بەن ءدىلىمىزدى, اسىل ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىمىزدى دارىپتەيتىن قاسيەتتى قاراشاڭىراعىمىزعا اينالدى. بۇل ونەر ورداسىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىنە ۇلى جازۋشىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنايى كەلگەن پرەزيدەنتىمىز قاتىسىپ, كوك لەنتاسىن قيعانىن تەاتر ۇجىمى ورىندى ماقتانىش تۇتادى.
قىزىلجاردىڭ ەسكى دە تار مەشىتىنە ءدىني مەيرامداردا سىيماي, قىنجىلىس ءبىلدىرىپ جۇرگەن جەرگىلىكتى مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ كوپتەن بەرگى ارمانى – جاڭا عيباداتحانانىڭ اشىلۋىنا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءتىكەلەي جاردەم بەرىپ, ءدىندار جاماعاتتىڭ جۇرەكجاردى العىسىنا بولەنگەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. وسىدان بەس جىلداي بۇرىن اشىلىپ, قالامىزدىڭ قاق ورتاسىندا كوك كۇمبەزى كۇنگە شاعىلىسقان كەڭ دە ساۋلەتتى ورتالىق مەشىتىمىز بۇگىندە يماندىلىق ورداسىنا اينالىپ, توڭىرەككە ىزگى نۇرىن شاشىپ تۇر. ونىڭ ماڭدايشاسىندا: “قىزىلجار ورتالىق مەشىتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ جانە ساۋد ارابياسى كورولدىگىنىڭ تاق مۇراگەرى حانزادا سۇلتان بەن ابدەل ازيز بولگەن قاراجاتقا سالىندى. قاراشا. 2005 جىل” دەگەن جازۋ بار.
2008 جىلعى 21 تامىزدا قىزىلجاردا بۇكىل ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى ايتۋلى مادەني وقيعا بولدى. وسى كۇنى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وبلىسىمىزعا قىزمەت بابىنداعى ساپارمەن كەلىپ, ءوزىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن رەسپۋبليكالىق “مادەني مۇرا” باعدارلاماسى بويىنشا قىرۋار قارجى بولگىزىپ, قالپىنا كەلتىرتكەن “ابىلايدىڭ اق ءۇيى” مۇراجاي كەشەنىن اشىپ, جينالعان جۇرتشىلىق الدىندا تەبىرەنە ءسوز سويلەدى. ء“بىز ءبۇگىندە ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن باتىرلارىمىز بەن تاريحتا اتى قالعان تۇلعالارعا ارناپ ەسكەرتكىشتەر سالىپ كەلەمىز. سولاردىڭ ىشىندەگى بىرەگەيى, ارينە, ابىلاي حان رەزيدەنتسياسى ەكەنى داۋسىز. قىزىلجاردىڭ تاماشا جەرىندە ورنالاسقان مۇراجاي كەشەنى تۇرعىنداردىڭ كوزايىمىنا اينالارى ءسوزسىز”, دەدى ەلباسىمىز. قازىر ابىلايدىڭ اق ءۇيى تەك قىزىلجارلىقتار عانا ەمەس, رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنان, سونداي-اق تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردەن اعىلىپ كەلىپ جاتاتىن قادىرلى قوناقتار دا ىزدەپ بارىپ, تاعزىم ەتەتىن كيەلى ورىن سانالادى.
ەلباسىمىز بەلگىلەگەن كۆوتا بويىنشا ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ سانىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا شەتەلدەردەن اتاجۇرتقا ورالعان اعايىنداردى كوبىرەك قابىلداپ, جايلى قونىستارعا ورنالاستىرۋعا بارىنشا كۇش سالۋدامىز. الايدا, تابيعاتى كوركەم, جەرى شۇرايلى بولعانىمەن, قىسى ۇزاق تا سۋىق ولكەمىزدى جەرسىنگەن باۋىرلار سانى كوڭىلدەگىدەي ەمەس. سوعان وراي ورالمانداردى قابىلداۋدىڭ وڭىرلىك باعدارلاماسىن جاساپ, ولارعا قاجەتتى تۇرعىن ۇيلەردى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن سالۋدى قولعا الدىق. مۇنداي باسپاناعا يە بولعان وتانداستارىمىز كۆوتا بويىنشا العان قارجىلارىن باسقا مۇقتاجدىقتارىنا جۇمسايدى. وبلىس ورتالىعىنا جاقىن جەردە الىستان كەلگەن اعايىندارعا ارنالعان جاڭا ءبايتەرەك اۋىلى بوي كوتەردى. مۇندا پرەزيدەنتىمىز بەكىتكەن “نۇرلى كوش” باعدارلاماسى بويىنشا بيىلعى جىلى 140 تۇرعىن ءۇي سالىپ, اتامەكەنگە بەت بۇرعان وتانداستار يگىلىگىنە بەرمەكپىز. وسى رەتتە بيىلدان باستاپ, ءبىزدىڭ تۇرعىندار سيرەك قونىستانعان سولتۇستىك وڭىرگە شەتەلدەردەن كوشىپ كەلەتىن اعايىندارعا پرەزيدەنت كۆوتاسى بويىنشا تولەنەتىن كوتەرمەاقى مولشەرى ەكى ەسە ۇلعايتىلعاندىعى وتە ورىندى شەشىم ەكەندىگىن ايتا كەتكەن ابزال. كوشىنىڭ باسىن قىزىلجارعا بۇراتىن ورالماندار قاتارى ەندى قالىڭداي تۇسەر دەگەن ۇمىتتەمىز.
ءوز باسىم, ەلباسىمىزدىڭ تاڭداۋى ماعان ءتۇسىپ, زور سەنىم ارتىپ, وبلىس اكىمدىگىنە تاعايىنداعانىن ومىرىمدەگى جۇلدىزىم ەڭ بيىك جارقىراي جانعان, باقىتتى ءساتىم دەپ سانايمىن. 2007 جىلعى كۇزدە مەنى وسى قىزمەتكە قابىلداردا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى:
– قىزىلجار وڭىرىنەن شىققان ازاماتتاردىڭ ىشىنەن سەنى ءبىرىنشى رەت ءوز وبلىسىڭنىڭ اكىمى ەتىپ تاعايىنداعالى وتىرمىن. تۋعان جەرىڭە سەنىڭ جانىڭ اشىماسا, كىمنىڭ جانى اشيدى؟ وسىنى ۇمىتپا! – دەگەن ەدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ وسى اماناتىن كۇنبە-كۇنگى قىزمەتىمدە ەش جادىمنان شىعارماي, تۋىپ-وسكەن ءوڭىرىمنىڭ, بارشا جەرلەستەرىمنىڭ ەڭ وزەكتى پروبلەمالارىن ءبىرىنشى كەزەكتە شەشۋگە بار كۇش-جىگەرىمدى سالىپ كەلەمىن. ارينە, اتقارعان ىستەرىمنىڭ باعاسىن وبلىس تۇرعىندارىنىڭ وزدەرى بەرەرى حاق.
تۇيىندەي ايتقاندا, اتا-بابالارىمىز عاسىرلار بويى ارمانداپ-اڭساعان تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدى ءوز قولىمەن قۇرىپ, دۇنيە جۇزىنە كەڭىنەن تانىتقان ۇلتىمىزدىڭ كوشباسشىسى – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ سەنىمىنە يە بولۋ – ەرەكشە باقىت, ال ونى اقتاپ, قازىرگى تاريحي كەزەڭدە ەلباسىمىز موينىمىزعا جۇكتەگەن اسا جاۋاپتى ءمىندەتتەردى بۇلجىتپاي جۇزەگە اسىرۋ – قاسيەتتى پارىزىمىز جانە ازاماتتىعىمىزعا سەرت دەپ بىلەمىن.
سەرىك ءبىلالوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى.
