بۇگىن, 17 قاڭتار كۇنى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ءداستۇرلى جولداۋىنان كەيىن باس پروكۋراتۋرانىڭ كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسى بولىپ ءوتتى. بۇل تۋرالى باس پروكۋراتۋرانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.
ماجىلىستە باس پروكۋرور اسحات داۋىلباەۆ مەملەكەتتىك اپپارات پەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ الدىنا پرەزيدەنت قويعان ستراتەگيالىق مىندەتتەردى جەتكىزدى. ول بارلىق جەكە قۇرامعا باعدارلامالىق قۇجاتتىڭ ەرەجەلەرىن مۇقيات زەردەلەۋدى, جولداۋدا كورسەتىلگەن تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەۋ بويىنشا جۇمىس توبىن قۇرۋدى تاپسىردى.
جينالىستا پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ وتكەن جىلعى جۇمىس قورىتىندىلارى تالقىلاندى, پرەزيدەنت بەرگەن تاپسىرمالاردى ەسەپكە الا وتىرىپ, قىزمەتتىڭ الداعى كەزەڭگە ارنالعان نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالدى.
القا جۇمىسىنا پرەزيدەنتتىڭ كومەكشىسى – قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى قايرات قوجامجاروۆ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى, باس پروكۋراتۋرا ورتالىق اپپاراتىنىڭ, قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ, باس اسكەري جانە باس كولىك پروكۋراتۋرالارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, وبلىستىق جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن پروكۋرورلار, بەينەكونفەرەنتسيالىق بايلانىس رەجيمىندە وبلىستىق, قالالىق جانە اۋداندىق دەڭگەيدەگى پروكۋراتۋرالار قىزمەتكەرلەرى قاتىستى.
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى قايرات قوجامجاروۆ ءوز سوزىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تيىمدىلىگىن, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ دەڭگەيىن ودان ءارى ارتتىرۋ, شيەلەنىستى جاعدايلاردى ەسكەرتۋ جانە ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە توسقاۋىل قويۋدىڭ ۇتىمدى تەتىكتەرىن ازىرلەۋ جونىندەگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋداعى پروكۋراتۋرانىڭ ۇيلەستىرۋشىلىك ءرولىن اتاپ كورسەتە وتىرىپ, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ ماعىناسىنداعى قاداعالاۋ ورگاندارى جۇمىسىنىڭ باسىم باعىتتارىن بەلگىلەدى.
ءماجىلىس بارىسىندا زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيىنىڭ جانە پروكۋرورلىق قاداعالاۋدىڭ ءارتۇرلى قىرلارى ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلاندى, شەشىمىن تابۋى ءتيىس پروبلەمالىق ماسەلەلەر كوتەرىلدى, الداعى كەزەڭگە ارنالعان باسىم باعىتتار ايقىندالدى.
وتكەن جىلى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن, سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ 2013 جىلعى قاڭتاردا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن وتكىزگەن جينالىستا بەرگەن تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ پروكۋراتۋرا ورگاندارى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى وزەگىنە اينالدى. ماقساتقا باعىتتالعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە بەرىلگەن تاپسىرمالاردىڭ تولىقتاي جانە بەلگىلەنگەن مەرزىمىندە ورىندالۋىنا قول جەتكىزىلدى.
قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزدى باعىتتارى بويىنشا جەمىستى زاڭنامالىق جۇمىس جىلدىڭ باستى قورىتىندىلارىنىڭ ءبىرى بولدى. جاڭا قىلمىستىق جانە قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكستەرىمەن جۇمىس اياقتالدى, ولار پارلامەنتكە ەنگىزىلدى. قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ, ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىلدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالارى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كادر ساياساتى تۇجىرىمداماسى, قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنىڭ پرەزيدەنتتىك رەزەرۆىن قالىپتاستىرۋ ەرەجەسى دايىندالدى جانە ولاردى پرەزيدەنت بەكىتتى. وزگە دە وزەكتى قۇقىقتىق اكتىلەر بويىنشا جۇمىس جالعاسۋدا.
قاداعالاۋ قىزمەتىنىڭ اياسىندا پروكۋرورلاردىڭ باستى كۇش-جىگەرى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز جىكتەرىنىڭ, كاسىپكەرلەردىڭ جانە مەملەكەتتىڭ زاڭدى قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ پروبلەمالارىنا شوعىرلاندىرىلدى. سىبايلاس جەمقورلىق جانە ەكسترەميستىك كورىنىستەرىنە قارسى تۇرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلدى.
ەسەپتى كەزەڭدە 450 مىڭنان استام زاڭدىلىقتىڭ بۇزىلۋى انىقتالىپ, جويىلدى. 32 مىڭنان استام زاڭسىز قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ كۇشى جويىلدى. 735 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. 670 مىڭ ازاماتتىڭ قۇقىقتارى قالپىنا كەلتىرىلدى, ولاردىڭ اراسىندا 155 مىڭ كامەلەتكە جاسى تولماعاندار, 14,5 مىڭ مۇگەدەكتەر مەن قارتتار ۇيلەرىندەگى ادامدار بار. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن بۇزعاندارى ءۇشىن 11 مىڭعا جۋىق لاۋازىمدى تۇلعا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. پروكۋرورلىق قاداعالاۋ اكتىلەرى بويىنشا بارلىعى 60 مىڭنان استام قۇقىق بۇزۋشىلار ءارتۇرلى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
مەملەكەتتىڭ ماتەريالدىق مۇددەسىن قورعاۋ ماسەلەلەرى تۇراقتى باقىلاۋدا بولدى. پروكۋرورلاردىڭ كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەت كىرىسىنە 41 ميللياردتان استام تەڭگە ءوندىرىلدى. قۇنى 5,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن م ۇلىك, سونىڭ ىشىندە قۇنى 173 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 188 جەر ۋچاسكەسى مەملەكەتكە قايتارىلدى. سوتتار پروكۋرورلاردىڭ 28,5 ملرد. تەڭگە سوماسىنداعى شاعىمدارىن قولدادى.
پروكۋرورلار قابىلداعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 7 ميللياردتان استام تەڭگە سوماسىنداعى جالاقى بويىنشا مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن قارىزدار تولەندى. وسىلايشا 130 مىڭ جۇمىسشىنىڭ ەڭبەك قۇقىقتارى قورعالدى. پروكۋرورلار 13 مىڭنان استام كاسىپكەردىڭ قۇقىقتارىن ولاردىڭ قىزمەتىنە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ زاڭسىز ارالاسۋىنان قورعادى. پروكۋرورلار پايدالانۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن 100-دەن استام ۇشاقتىڭ پايدالانىلۋىن توقتاتتى.
پروكۋرورلىق تەكسەرىستەر ۇزاق ۋاقىت بويىنا ارەكەت ەتىپ كەلگەن كەن ورىندارىنان مۇناي ۇرلاۋدىڭ, ورال-جايىق باسسەينىندەگى براكونەرلىكتىڭ قىلمىستىق سحەمالارىنىڭ جولىن كەسۋگە مۇمكىندىك بەردى.
راديكالدىق ءدىني يدەولوگيانى تاراتۋدىڭ جولىنا توسقاۋىل قويۋ بويىنشا ماقساتقا باعىتتالعان جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە پروكۋرورلاردىڭ ارىزدارى نەگىزىندە سوتتاردىڭ شەشىمىمەن تەرروريزم جانە ەكسترەميزم يدەيالارىن ناسيحاتتاۋشى 596 دەسترۋكتيۆتى ينتەرنەت-رەسۋرسقا كىرۋ توقتاتىلدى.
كەزەكشى پروكۋرورلار ينستيتۋتىنىڭ جەمىستى قىزمەت ەتۋى ناتيجەسىندە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتتىك بولمەلەرىنەن زاڭسىز ۇستالىپ وتىرعان 2 مىڭعا جۋىق ازامات بوساتىلدى. نەگىزسىز جۇرگىزىلىپ كەلگەن 672 جەدەل-ىزدەستىرۋ ءىس-شارالارى توقتاتىلدى.
ارنايى پروكۋرورلار 437 كۇردەلى, سىلكىنىس تۋعىزعان قىلمىستىق ىستەرگە تەرگەۋ جۇرگىزدى, ولاردىڭ 176-سى سوتقا جولداندى. پروكۋرورلاردىڭ نارازىلىعى بويىنشا 1432 تۇلعاعا قاتىستى 1142 سوت اكتىلەرى زاڭعا سايكەس كەلتىرىلدى.
قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارىنىڭ 2,5 مىڭنان استام لاۋازىمدى تۇلعالارى ەسەپكە الۋ-تىركەۋ ءتارتىبىن بۇزۋ جانە قىلمىستى جاسىرۋ فاكتىلەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
پروكۋرورلاردىڭ ارالاسۋىنان كەيىن مەملەكەتتىڭ كىرىسىنە 8 ميللياردقا جۋىق تەڭگەنى, ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ پايداسىنا 14 ميلليارد تەڭگەنى ءوندىرۋ تۋرالى سوت اكتىلەرى ورىندالدى. پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا 279 مىڭعا جۋىق ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالار كومەككە جۇگىندى. 13 مىڭعا جۋىق ءوتىنىش قاناعاتتاندىرىلدى. 63 مىڭنان استام ءوتىنىش ءمانى بويىنشا قاراۋ ءۇشىن قۇزىرەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا باقىلاۋمەن جولداندى. وزگەلەرى بويىنشا زاڭعا سايكەس ءتۇسىندىرۋ جۇرگىزىلدى.
حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق سالاسىندا وڭ وزگەرىستەر ورىن الدى. وتكەن جىلى باس پروكۋراتۋرا يتاليا, يسپانيا, چەحيا, تۇركيا جانە وزگە دە ەلدەرمەن قۇقىقتىق كومەك, سوتتالعانداردى ۇستاپ بەرۋ تۋرالى كەلىسىم-شارتتار جاساستى.
ازاماتتىق قوعاممەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى جانداندىرۋ قاداعالاۋ ورگاندارى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالدى. باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى جاڭارتىلعان قۇرامداعى زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى قوعامدىق كەڭەس ەلىمىزدەگى زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى نىعايتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن, قوعامدى تولعاندىراتىن كوكەيكەستى پروبلەمالاردى تالقىلاۋعا بەلسەندى اتسالىسادى.
القا جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا باس پروكۋرور وڭىرلىك پروكۋرورلارعا قاداعالاۋ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ودان ءارى ارتتىرۋ, ەل پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋىنداعى تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جاۋاپتى مىندەتتەر قويدى. ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە توسقاۋىل قويۋ, سىبايلاس جەمقورلىقپەن, ۇيىمداسقان قىلمىسپەن كۇرەس, ازاماتتاردىڭ, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى باسىم باعىتتار رەتىندە انىقتالدى.
ساكەن مايلىباي.
دەرەككوز: قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋراتۋراسىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
فوتو: قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋراتۋراسىنىڭ سايتى.
