نەگىزى ەمشىنىڭ ەل ىشىندە ءجۇرىپ, حالىققا شيپاسىن تيگىزگەنى قۇپتارلىق دۇنيە. بىراق, وسىناۋ اسىل قاسيەتتىڭ قادىرىن كەتىرىپ جۇرگەندەردى ەستىپ, كورگەندە كەيىمەسكە امالىڭ قالمايدى. «زامانىڭ تۇلكى بولسا, تازى بولىپ شال» دەگەن ءسوزدى ىشتەي ۇستانىپ العان سول «ەمشىلەر» قيت ەتسە ءتۇرلى ۇيىمداردىڭ ءمورىن بادىرايتا باستىرىپ العان قاعازدارىن كولدەنەڭ تارتادى.
نەگىزى ەمشىنىڭ ەل ىشىندە ءجۇرىپ, حالىققا شيپاسىن تيگىزگەنى قۇپتارلىق دۇنيە. بىراق, وسىناۋ اسىل قاسيەتتىڭ قادىرىن كەتىرىپ جۇرگەندەردى ەستىپ, كورگەندە كەيىمەسكە امالىڭ قالمايدى. «زامانىڭ تۇلكى بولسا, تازى بولىپ شال» دەگەن ءسوزدى ىشتەي ۇستانىپ العان سول «ەمشىلەر» قيت ەتسە ءتۇرلى ۇيىمداردىڭ ءمورىن بادىرايتا باستىرىپ العان قاعازدارىن كولدەنەڭ تارتادى. امال نەشىك. بىلە بىلسەك, ەمشىلىك ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلماعان قاسيەت. ۋاقىت وتكەن سايىن شىن ەمشىنىڭ قۇنى ارتا تۇسەرى حاق. زەردەلەپ وتىرساڭىز ەمشىلىك ءار ادامعا ءارتۇرلى جاعدايدا بەرىلەدى. شىنى كەرەك, كەڭەستىك داۋىردە كىم حالىق ەمشىسىمىن دەپ اشىق ايتا الدى؟ تەك ىشكى تۇيسىگىنە سەنىم ارتقان جاندار عانا تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, ەش دابىراسىز اللانىڭ ءامىرىن ورىنداپ ءجۇردى. ونى حالىق ۇعىنعاندىقتان قادىرلەدى. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ دە حالىق ەمشىسى دەگەن اتى كەڭەستىك ءداۋىر دۇرىلدەپ تۇرعان كەزىندە ەل اۋزىنا ءىلىنىپ, «سىمسىز تەلەفون» ارقىلى قازاقستانمەن شەكارالاس جاتقان رەسپۋبليكالاردى ايتپاعاندا بالتىق جاعالاۋىنداعى ەلدەرگە جەتىپ, ءبىرلى-جارىم بولسا دا دەندەگەن اۋرۋى شاراسىز حالگە تۇسىرگەن ادامدار ارنايى كەلىپ, ەمدەلىپ, العاۋسىز العىستارىن اعىتقانىنا كۋامىز. اسقاربەك راحيموۆتىڭ ۇيىنەن ءومىرى كىسى ءۇزىلمەگەنىن كورىپ وستىك. وسى ەمشىلىك قاسيەت سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىقسا دا ءالى تىڭ اسقاربەك راحيموۆقا قالاي قوندى؟
...ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى جىلدار. كۇنى بويى تىنىمسىز جۇمىس ىستەپ, كەشقۇرىم تەڭ-تۇستارىمەن استىق جاباتىن كەنەپتى بۇركەنە ۇيىقتاپ قالعان بالا اسقاربەكتى تاڭەرتەڭ «زيل» ماركالى اۆتوكولىك تۋرا بەلىنەن باسىپ, جامباس سۇيەگىن سىندىرىپ وتە شىعادى. اۋرۋحانادا ۇزاق جاتىپ جارىق دۇنيەگە قايتا ورالعان ول اياعىن نىق باسا الماي جامباس پەن بەلومىرتقا زاردابىن ەكى جىل تارتادى. ۇزدىكسىز جاتتىعۋ, بولاشاققا سەنىم ارتىپ, ءۇمىت ۇزبەۋ, ەڭبەكتەنۋ, تالاپتانۋ ارقاسىندا ورنىنان تۇرىپ, ەكى اياعىن تەڭ باسىپ ەل قاتارىنا قوسىلادى.
ءاسىلى, قاندا بار قاسيەتتىڭ ايتەۋىر ءبىر شىعاتىنىنا اسقاربەك راحيموۆتىڭ كوزى وسى وقيعادان كەيىن جەتتى. كەڭەستىك مەديتسينا تۇرعاندا حالىق ەمشىلىگىن ويلاۋ ەسكىلىككە جۇگىنۋ, اڭساۋ, قوعامعا جات قىلىق بولىپ بۇرمالاناتىن. ونىڭ ارتىندا كومۋنيستەر جازاسى دا دايىن تۇراتىنى بەلگىلى ەدى. سونىڭ ءبارىن اجەسى ءتابيا جيىپ قويىپ, ادامنىڭ بىلەك تامىرىن, ساۋساقتارىنىڭ ۇشىن ۇستاپ وتىرىپ سىرقاتىنىڭ سىرىن اشىپ, قازاقى ەم-دومىن جاسايتىن ەدى. قالاي ەكەنى اجەسىنىڭ ەمەۋرىنى مەن ىشكى الەمىندەگى ءبىر كۇش ونىڭ دا جان دۇنيەسىنەن ۇيلەسىم تاۋىپ, حالىقتىق مەديتسيناعا دەن قويدى. سوسىن, قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن دارىلىك كۇشى بار شوپتەردى زەرتتەۋمەن اينالىسىپ, حالىقتىق فيتوتەراپيانى بىرتىندەپ زەردەلەي كەلە ءتۇرلى اۋرۋعا رەتسەپت بەرە باستادى. ىلە الاتاۋى بوكتەرىنەن, ءحانتاڭىرى, تيان-شان تاۋلارىنان, شالكودە, قارقارا, اسى جايلاۋلارىنان, شۇبارتاۋ, زايسان مەن تارباعاتاي وڭىرلەرىنەن, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تاۋلارىنان ەمدىك شوپتەر جيناپ, كەپتىرىپ, تازالاپ ءدارى, بالزام جاساپ, اۋەلى ءوزى ءىشىپ كورەدى. جەتىلدىرە كەلە, ءشوپ تامىرىنان «بالزام №1» جاسالىپ تۇماۋدى ەمدەپ, سىنىققا, ىسىككە, باسقا دا جۇقپالى اۋرۋلارعا قولدانادى. سىرقاتتىڭ قۇلانتازا جازىلۋىنا كومەگى تيەدى. بالزامدى الماتى فارماتسەۆتيكا زەرتحاناسىندا تەكسەرتەدى. ولار پايدالى دەگەن ارنايى كۋالىك بەرەدى. ءارى ءبىرنەشە اۋرۋعا شيپا بولاتىنى دا انىقتالىنادى. بۇل قادام وعان قۋات بەرىپ «بالزام № 2» جاسايدى. ەمدىك قاسيەتى بار بۇل دارىلەرگە مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, فارماتسەۆت كەڭەسباي ۇشباەۆ پەن رەسەيلىك اكادەميك ا.نيكونوۆ تاراپىنان وڭ باعا بەرىلدى.
ىشكى ەرىك-جىگەرى مىقتى ادامنىڭ جەڭبەيتىن قيىندىعى, اسپايتىن اسۋى جوق ەكەنىن اسقاربەك راحيموۆ ءوز ومىرىندە سان مارتە دالەلدەدى. ومىرتقاعا زاقىم كەلىپ, جامباس سۇيەگى سىنىپ ەكى جىل توسەك تارتىپ جاتقان جىگىت ءوزى سۇرانىپ اسكەرگە بارعان. كۇندىز-ءتۇنى جاتتىعۋ جاساپ, ەركىن كۇرەستەن سپورت شەبەرى اتانادى. وسى سپورت سالاسىنان 16 رەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ چەمپيونى بولىپ التىن مەدال جەڭىپ العانى كەزىندە مەرزىمدى باسىلىمدار جارىسا جازعان. بۇگىندە شاڭ باسقان مۇراعاتتاردا جاتقان قۇندى دەرەكتەردى وسى ماقالا اۆتورى دا راستايدى.
اسقاربەك راحيموۆتىڭ ەمشىلىك قاسيەتى تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا, مەديتسينا اتى جامان اۋرۋ دەپ ەمدەۋدەن باس تارتقان دەرتتى ەمدەپ, اۋرۋىنان قۇلانتازا ايىقتىرىپ جىبەرگەن فاكتىلەردى تىزبەلەپ شىعارۋعا بولادى. باسقاسىن ىركە تۇرىپ مەديتسيناسى عالامات دامىعان دەپ سانالاتىن ەۋروپا دارىگەرلەرى ءوز قانداستارىنىڭ ميىنداعى ىسىكتى ەمدەۋگە دارمەنسىزدىك تانىتقاندا, نەمىس ايەلى بالتىق جاعالاۋىنان جەتىسۋعا اسقاربەك راحيموۆتى ىزدەپ كەلەدى. ەمدەلىپ جازىلعان سوڭ ونى ءوز ەلىنە شاقىرىپ زاڭ شەڭبەرىندە ريگا قالاسىنان جەكە ەمحانا سالىپ بەرىپ, بارلىق قاجەتتىلىگىن وتەمەك بولادى. بىراق جەكە باس پايداسى ءۇشىن ەلىن, جەرىن تاستاپ كەتە المايتىندىعىن اسقاربەك اشىق ايتىپتى. بۇگىندە وتە قاتەرلى دەرت بولىپ سانالاتىن قان قىسىمىنىڭ كۇرت كوتەرىلۋى, ميدا پايدا بولعان ىسىك, جۇيكە جۇيەسى, جۇرەك, بۇيرەك, باۋىر, كوك باۋىر, ىشتەگى قاتەرلى ىسىك, تروفيكالىق ۋىتتى ويىق جارا دەپ تىزبەلەنەتىن اۋرۋلاردى ەمدەپ جازعانىن جۇرتتان ەستۋ ءوز الدىنا, الماتى قالاسىنداعى جانە گەرمانياداعى ديوگنوستيكالىق ورتالىقتاردىڭ رەسمي تۇردە تىركەگەنى راستاي تۇسەدى.
سۇڭعىلا جان الدىنا كەلگەن ادامعا ەش ۋاقىتتا «جوق» دەمەيدى. بىلەگىن, ساۋساقتارىنىڭ ۇشتارىن ۇزاق ۋاقىت ۇستاپ وتىرىپ, ءۇمىت وتىن جاعادى. ادام كوڭىلىنە مۇنان ارتىق قانداي دەمەۋ كەرەك. جۇگىنىپ كەلگەن ناۋقاسقا بىرنەشە دياگنوز قويعاندا ابدىراعان جان ەمشىدەن شىعا سالىپ دياگنوستيكالىق ورتالىقتارعا بارىپ ءتۇرلى اپپاراتتارعا ءتۇسىپ تەكسەرىلىپ, ۇلكەن, كىشى دارەتتەرى مەن قان قىسىمىن, ءتىپتى, قۇرامىن تەكسەرتە وتىرىپ دارىگەردىڭ الدىنا توقتاعاندا قورىتىندى ءسوز اسقاربەك راحيموۆتىڭ ايتقانىمەن ءدال كەلىپ جاتادى. اسقاربەك راحيموۆتىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى بەرگەن دارىلەرىن ۋاقىتىندا ىشسەڭىز اۋىرعان جەرگە بىردەن اسەر ەتەدى. ول دارىلەر حيميالىق زاتتاردان ەمەس, تابيعي شوپتەن جاسالعانىن ايتۋ پارىز. بۇل ومىردەن العان اقيقات. قانداي دا ءبىر اۋرۋدان ءوزىڭدى الىپ شىعاتىن كۇش ادامنىڭ سەنىمى, قاجىر-قايراتى. ءبىز بۇل ارادا اسقاربەكتىڭ تەك ەمشىلىك جولىن ايتتىق. ال ونىڭ شىققان بيىگى, العان ماراپاتى, مويىندالعان تۇستارىن ءتۇزۋ شاعىن ماقالانىڭ ەنشىسىنە تيمەسە كەرەك.
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.
