ناۋىرزىم اۋدانىندا بيىل الپىس كۇننەن ارتىق جاڭبىر جاۋمادى. تابيعاتى بىردە ءشول, بىردە كول بولا قالاتىن بۇل وڭىردە ءدان ەگىپ, ديقانشىلىقپەن اينالىسۋ ۇلكەن تاۋەكەلدى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان بۇل ماڭايداعى شارۋالار جىل ون ەكى اي كۇن قاباعىن باعىپ, تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىمەن اڭدىسىپ ادەتتەنگەن. كوكتەمدە ءساۋىردىڭ سوڭىنا قاراي كۇن كۇرت ىسىپ, جەر ىلعالى جىڭىشكەرە باستاعاندا-اق تاجىريبەلى شارۋالاردىڭ ءبىرازى شيراق قيمىلداپ, تۇقىمىنىڭ ءبىراز بولىگىن ەرتە سەۋىپ تاستادى. ويتكەنى ىلعال كەتىپ قالسا قۇرعاق توپىراققا تۇسكەن ءدان قاۋىزىن ارشىپ ونە الماي سول كۇيى جەر استىندا قالىپ قويادى. ەگىسكە ەرتە تۇسكەندەردىڭ ەگىنى ەرتە ءپىستى. ەگىن دەگەن اتى بولماسا, بيىلعى استىق كوتەرىلمەي قالدى. سوندىقتان ءونىمى دە ماردىمسىز. ءتىپتى كەيبىر شاعىن شارۋاشىلىقتار ءۇشىن كوكتەمدە جەرگە تۇسكەن ءداندى قايتارىپ الۋدىڭ ءوزى قيىن بولىپ تۇرعان سىڭايلى.
– شارۋالار تۇقىمدى ۋاقىتىندا ەكتى, ەگىستىكتەر تازا, ارام ءشوپ جوق, بىراق جاڭبىر بولمادى. وتكەندە مينيسترلىكتەن, وبلىستان ارنايى كوميسسيا كەلىپ, القاپتاردى ارالاپ, جاعدايدى كوزبەن كورىپ كەتتى. جالپى, بيىل اۋدان بويىنشا ءار گەكتاردان ورتاشا ەسەپتەگەندە 3 تسەنتنەردەن ءونىم الامىز با دەگەن وي بار. ءالى دە بولسا جاڭبىر كۇتىپ وتىرمىز. ويتكەنى مامىردىڭ اياعىندا تۇقىمدى كەشىرەك سەپكەن شارۋاشىلىقتار بار. ولاردىڭ استىعى ءالى كوكتەۋ, ءپىسىپ ۇلگەرگەن جوق. ونىڭ ماساعى تولىسۋ ءۇشىن جاڭبىر كەرەك. قازىردىڭ وزىندە كۇن 34-35, كەيدە 38 گرادۋسقا دەيىن ىستىق بولىپ تۇر. ءبىراز القاپ كۇيىپ كەتتى. وعان ەندى بيىل كومباين كىرمەيدى. مۇنداي القاپتارعا اكت جاسايمىز. ەندى كوميسسيا كەلىپ كەتتى, ءونىم الا الماعان شارۋاشىلىقتارعا قانداي كومەك كورسەتىلەدى, ول جاعىن كەيىن شەشەدى عوي. قازىر ديقانداردىڭ ءبىرازى ارپاسىن ورىپ جاتىر. «راسسۆەت» جشس سياقتى تۇقىمىن ءساۋىردىڭ اياعىندا ەككەن شارۋاشىلىقتار بيداي جيناۋعا كىرىسىپ كەتتى. قازىر ءبىر گەكتاردان 4 تسەنتنەردەن الىپ جاتىر. بيىلعى اۋا رايىنىڭ اسا قولايسىز بولعانىن ەسكەرسەك, 4 تسەنتنەر جامان كورسەتكىش ەمەس, – دەدى ناۋىرزىم اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى قابيدوللا وماروۆ.
ناۋىرزىم اۋدانىنا قاراستى رازدولنىي اۋىلىنداعى جەكە شارۋا نيكولاي كرەديچ ەككەن ەگىنىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى الا جازداي جاڭبىر بولماعاندىقتان شىقپاي قالعانىن ايتادى. سوندىقتان القابى الا-قۇلا.
– بيدايىمنىڭ ءبىرازىن كەشىرەك ەكتىم. توپىراقتا ىلعال قالماعاندىقتان جارتىسى شىعىپ, جارتىسى شىقپاي قالىپ وتىر. كەيبىر جەرلەردە بيداي ساباعىنىڭ اراسى ءبىر مەترگە دەيىن جەتەدى. الايدا تۇك جوق دەۋگە بولمايدى, القاپتىڭ ءبىر بولىگى قازىرشە ورۋعا ەرتەرەك. بيىل جالپى اۋدان بويىنشا جاعداي ءماز ەمەس. جىلدا جاقسى ءونىم الاتىن شارۋاشىلىقتاردىڭ ءوزى بيىل قىسىلىپ وتىر, – دەدى شارۋا.
ال ولەڭدى اۋىلىنىڭ ديقانى دميتري يساەۆ بيىل كوكتەمدە مىڭنان اسا گەكتار جەرگە ءدان سىڭىرگەن. بيىل جاز بويى القابىنىڭ ءبىراز جەرىنە كوكتەن ءبىر تامشى تۇسپەپتى. قازىر ارپاسىن ورىپ جاتىر.
– كەشە 80 گەكتاردان 12 توننا ارپا اكەلىپ توكتىك. ءونىم ءار گەكتارعا شاققاندا ءارى كەتكەندە ءبىر جارىم تسەنتنەردەن كەلىپ تۇر. ياعني وسىعان جۇمساعان جانارمايىمدى دا اقتامايدى. بيداي ورۋ جۇمىستارىن دا باستادىق. كەش ەككەن جەرلەرگە تۇك شىقپاي قالدى. كەيبىر كلەتكالار تاپ-تاقىر. ەرتە ەككەن جەرلەردە بيداي بار بولعانىمەن, ساپاسى وتە تومەن. ماساقتاعى ءدان ەكى-ۇشەۋدەن عانا, كەيدە تورتەۋدەن كەزدەسىپ قالادى. بيدايدىڭ ساباعى قىلتيىپ شىققان سوڭ, ماساقتىڭ استىڭعى بولىگىندەگى 3-4 ءدان توپىراقتىڭ استىنداعى ىلعالدان ءنار الىپ ۇلگەرەدى, قالعانى جاڭبىرمەن كوگەرەدى. بيىل ماساقتىڭ تۇبىندەگى 3-4 ءداندى عانا جيناپ جاتىرمىز, قالعانى اپتاپ ىستىقتا كۇيىپ كەتتى. ماساقتىڭ كوبىنىڭ ىشىندە ءدان جوق, قۋىس قاۋىزى عانا تۇر. ءارى كەتكەندە 3 تسەنتنەردەن ءونىم الاتىن شىعارمىز. بۇل كوكتەمدە العان نەسيەنى جابۋعا جەتپەيدى. سوندىقتان جوعارىداعى باسشىلار جاعدايدى ەسكەرىپ, مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىسىپ جاتقان شارۋالارعا بيىلشا نەسيە وتەمىن شەگەرە تۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداسا دۇرىس بولار ەدى. بيىل وتە ىڭعايسىز جىل بولدى. مامىر ايىنان بەرى جاڭبىر جاۋماي قويدى. قارامەڭدىگە جاۋادى دا, بىزگە جەتە بەرگەندە بۇلت اۋىپ كەتەدى. ءشوپ تە از, ساپاسىز. قۇرعاقشىلىقتىڭ زاردابى وڭاي تيمەيىن دەپ تۇر. سۋ قويمالارى كەۋىپ جاتىر. ولەڭدىدە قۇدىقتاعى سۋدىڭ دەڭگەيى تومەن ءتۇسىپ كەتتى. قايتىپ قىستاپ شىعارىمىز بەلگىسىز, – دەيدى شارۋا.
بيىل ناۋىرزىم وڭىرىندەگى ەگىن القاپتارىندا سابان دا بولمايتىن سياقتى. ويتكەنى ابدەن كەۋىپ قالعان بيداي ساباعى اپ-الاسا, بيىكتىگى شامامەن 30 سم عانا بولادى. سوندىقتان كومبايننىڭ ارتىندا سابان ەمەس, قيقىم ارالاس شاڭ قالىپ جاتىر.
جالپى, وبلىستىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىنداعى تۇرعىندار سانى جىل وتكەن سايىن سەلدىرەپ, ازايىپ بارا جاتقانى اقيقات. سوڭعى كەزدە جابىلىپ جاتقان مەكتەپتەر مەن يەسىز قاڭىراپ قالعان ۇيلەردىڭ دە دەنى – وسى اۋدانداردا. وڭتۇستىكتەن كوپبالالى وتباسىلاردى شاقىرىپ, تەگىن ءۇي دايىن تۇر, الدىڭا مال سالىپ, جۇمىس تاۋىپ بەرەمىز دەپ جار سالىپ جاتقان دا – وسى وڭىرلەردە جارتىلاي قاڭىراپ تۇرعان اۋىلدار. بۇل وڭىردەگى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ءبىرازى قاراپايىم جۇرتقا لايىقتى جۇمىس تاۋىپ بەرىپ, ەلدىڭ جاعدايىنا قاراسپاق تۇگىل, بانكتەن بانككە بورىشكەر بولىپ, ءوز كۇنىن ءوزى ارەڭ كورىپ وتىر.
جالپى, وبلىس قامباسىنا قۇيىلاتىن ءداننىڭ توقسان پايىزعا جۋىعى توپىراعى قۇنارلى, بونيتەتى جوعارى سولتۇستىك اۋداندارداعى استىق القاپتارىنان جينالادى. بۇل وڭىردەگى ديقانداردىڭ ايتۋىنشا, بيىل استىق ءتۇسىمى جامان بولمايدى. ويتكەنى شىلدەنىڭ ونىنان بەرى قاراي ءجيى جاۋا باستاعان جاڭبىردان كەيىن ەكى اي اپتاپقا قاقتالعان استىقتى القاپ تا قايتا كوگەرىپ, جايقالا باستاعان.
قوستاناي وبلىسى
