قازاقستان • 05 تامىز، 2021

«شەنەۋنىككە وبال بولدى»، دەيدى جۇرت...

767 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ءاربىر ازامات ابدەن تاجىريبە جيناقتاپ، بىلىكتى مامان دەڭگەيىنە كوتەرىلگەنشە التى-جەتى جىلداي ۋاقىت كەتەدى ەكەن. جانە جاس مامان باس مامان بولىپ قالىپتاسقانعا دەيىن مەملەكەت وعان قىرۋار قارجى جۇمسايدى. الايدا وكىنىشكە قاراي، بىلىكتىلىگى ارتىپ، تاجىريبەسى تولىسىپ، ەندى عانا جاۋاپتى لاۋازىمعا قولى جەتكەن شەنەۋنىكتەردىڭ ءبىرازى اياق استىنان ءىستى بولىپ، سوتتالىپ كەتىپ جاتىر.

ارينە، ولاردىڭ ءبارىن بىردەي اقتاۋدان اۋلاقپىز. بىراق ءتۇرلى سەبەپپەن زاڭ قۇرىعىنا ىلىككەن شەنەۋنىكتەردىڭ اراسىندا سوت ۇكى­مى­مەن كەلىسپەيتىنىن ايتىپ، ادىل­دىك ىزدەپ شىرقىراپ جۇر­گەن ازاماتتار دا كەزدەسەدى. سولاردىڭ ءبىرى – بيىل ءساۋىر ايىندا سوت ۇكىمىمەن  بەس جارىم جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان قوستاناي اۋدانى اكى­مىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى رۋستام سادىقوۆ. بۇگىندە تەمىر تور­دىڭ ارعى جاعىندا وتىرعان شە­نەۋنىك وزىنە تاعىلعان ايىپتى مو­يىنداعان جوق. 

ءسىبىر جاراسىنان باستالعان سارساڭ

ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىناداي. قوستانايدىڭ ىرگەسىندەگى زارەچ­نىي اۋىلىنىڭ شەتىندە ءسىبىر جاراسى كومىلگەن ورىن بار. ونىڭ اينالاسى سانيتارلىق اۋماق رەتىندە بەلگىلەنىپ، جەر قازۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە زاڭ­مەن تىيىم سالىنعان. وسىنىڭ كەسىرىنەن قازىر اۋىل شەتىندەگى 28 ءۇي بيىلعى جازعا دەيىن گاز قۇ­بىرىن تارتا الماي وتىردى. الايدا ءبىر كاسىپكەر ءدال وسى جەردەن قۇم قازباق بولعان.

بىلتىر جازدا اۋىل شەتىن­دە پايدا بولعان ۆاگونشا مەن قۇم تيەگىش تراكتوردى باي­قاعان تۇر­عىندار پوليتسيا شاقىر­تىپ، قاۋىپتى اۋماقتاعى قازۋ جۇ­مىستارىن توقتاتۋدى تالاپ ەتەدى. بىراق كاسىپكەر ليتسەنزيام بار دە­گەندى ايتىپ، جۇمىستى توقتا­تا­تىن سىڭاي تانىتا قويمايدى. ارتىنشا بۇل داۋعا اۋىل اكىمى نۇرعيسا يسماعامبەتوۆ پەن ­اۋدان ­اكىمىنىڭ ورىنباسارى رۋستام سادىقوۆ كەلىپ ارالاسادى. 

«28 وتباسى اكىمدىكتەن زاڭدى تۇردە العان جەرىنە ءۇي سالىپ، ەندى سوعان نە گاز، نە سۋ، نە جارىق تارتا الماي وتىر. ءسىبىر جاراسى كومىلگەن جەردى قازۋعا بولمايدى دەپ اكىمدىك رۇقسات بەرمەيدى. ال وسى قاۋىپتى اۋماقتا جاتقان قۇمدى قازۋعا كىم رۇقسات بەردى؟ ءبىز بۇعان جول بەرمەيمىز! ادىلدىك ءۇشىن پرەزيدەنتكە دەيىن بارۋعا دايىنبىز»، دەگەن تۇرعىندارعا اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى: «اۋەلى اۋدان اكىمىنىڭ اتىنا شا­عىم جازىڭىزدار. بۇل ماسەلەنى شەشەمىز»، دەپ باسۋ ايتادى. مۇنىڭ ارتىنان «قىزمەتىن اسىرا پايدالانىپ، بيزنەسكە كەدەرگى جاسادى» دەگەن اۋىر ايىپ ارقالاپ، تەمىر توردىڭ ارعى جاعىنان ءبىر-اق شىعاتىنىن شەنەۋنىك ءدال سول كەزدە قايدان ءبىلسىن؟! جۇمىسى – وسى: ءبىر جاعىنان مەملەكەت تاپسىرماسىن مۇلتىكسىز ورىنداۋ كەرەك، ەكىن­شى جاعىنان حالىقتىڭ ورىندى-ورىنسىز تالابىنا قۇلاق ءتۇرىپ وتىرۋ قاجەت، ۇنەمى ەكى وتتىڭ ورتاسىندا جۇرەدى. ءسال جازا باسساڭ، ەكەۋى دە ايامايدى.         

كاسىپكەر راشيد سارسەكەنوۆ اۋداندىق جەر كوميسسياسىنا ءتورت رەت ارىز بەرگەن. بىرىنشىسىندە كوميسسيادان داۋلى اۋماقتى 48 جىلعا جالعا بەرۋدى سۇراپتى، بىراق ليتسەنزياسىنىڭ مەرزىمى ءۇش جىل بولعاندىقتان، رۇقسات الا الماعان. ەكىنشىسىندە تاعى رۇقسات بەرىلمەيدى. بۇل جولى ليتسەنزيادا كورسەتىلگەن جەردىڭ سانيتارلىق اۋماقتا جاتقانى انىقتالادى.  جەر كوميسسياسىنىڭ  ءۇشىنشى وتىرىسى كاسىپكەرگە بەلگىلى ءبىر شارت-تالاپتار قويىپ، سولار ورىندالعاننان كەيىن جەردى پاي­دالانۋعا بولادى دەگەن شە­شىم قابىلدايدى. كوميسسيا كاسىپ­كەر­دەن ءوزى جالعا الاتىن جەردىڭ اينالاسىن قورشاپ، قۇم قازۋ جۇمىستارىن باستاماس بۇرىن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ رۇقساتىن الۋ تۋرالى تالاپ قويادى. الايدا بۇل تالاپتاردىڭ ەشقايسىسى ورىندالمايدى. اقىرى 2020 جىلدىڭ شىلدە ايىندا جەر كوميسسياسى ءتورتىنشى رەت باس قوسىپ، كاسىپكەرگە جەر تەلىمىن جالعا بەرۋ جونىندە ءوزى شىعارعان شەشىمنىڭ كۇشىن جويۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدايدى.

ۇزاققا سوزىلعان ءارى جۇيكەنى توزدىرعان اۋرە-سارساڭنىڭ سوڭى ساتسىزدىككە ۇشىراعاننان كەيىن اشۋعا بۋلىققان كاسىپكەر سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىز­­مەتكە ارىز جازادى. ودان كەيىن جاسىرىن داۋىس جازاتىن قۇ­رىل­عى قىستىرىپ، رۋستام سا­دى­قوۆتىڭ كابينەتىنە كەلەدى. سوتقا جۇگىنۋ تۋرالى كەڭەس بەرگەن شەنەۋنىك كاسىپكەر: «سىزدەر رۇقسات بەرۋ ءۇشىن نە ىستەۋىم كەرەك؟» دەپ وتىرىپ العان سوڭ: «ەگەر سىزگە ءبىز بۇل تەلىمدى بەرسەك، سىبايلاس جەمقورلىقپەن ايىپتالامىز. ماعان ەشتەڭە كەرەك ەمەس، جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەلىسىڭىز. حالىق قازىر گازسىز وتىر...»، دەيدى.

وسىلايشا، كاسىپكەر اۋىل اكىمىمەن بىرگە زارەچنىي تۇر­عىن­دا­رىمەن كەزدەسىپ، گاز قۇبىرىن تارتۋعا دەمەۋشىلىك جاسايمىن دەگەن ۋادە بەرەدى. حالىق ءوز كەزەگىندە گاز تارتاتىن مەكەمەگە قارجى تۇسكەن كۇنى قۇمدى قازۋعا رۇقساتىمىزدى بەرەمىز دەگەن ءۋاج ايتادى. بىلتىر 20 تامىزدا تۇرعىندار اراسىنان قۇرىلعان باستاماشى توپ گاز قۇبىرىن وتكىزەتىن مەكەمەنىڭ كاسساسىنا 10 ملن 800 مىڭ تەڭگە كولەمىندەگى اقشانى اۋدارۋ ۇدەرىسىنە كۋا رەتىندە قاتىسۋى كەرەك ەدى. بىراق ۋادەلى كۇن قارساڭىندا كەشكىلىك اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى مەن اۋىل اكىمى ۇستالىپتى دەگەن سۋىت حابار جەتەدى.

تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، راشيد سارسەكەنوۆ اۋىلعا گاز قۇبىرىن تارتاتىن GAS QURV VYS جشس فيليالىنىڭ باسشىسىنا قوڭىراۋ شالىپ، ۋا­دە­لى اقشانى ەرتەرەك اكەپ بەر­گى­سى كەلەتىنىن ايتقان. بىراق كا­سىپ­كەر اكەلگەن اقشا الدىن الا تاڭ­با­لانىپ قويىلعان ەدى، جاساندى ميلليونداردى قابىلداپ جات­قا­نىن گاز وتكىزۋشى دە سەزبەي قا­لا­دى. ويتكەنى ىشكە سىرتقى ەسىكتى سىندىرىپ جىبەرەردەي سوققان قىزمەتكەرلەر ەنگەن ەدى.       

ۇكىم

سويتسەك، الماتىلىق كاسىپكەر راشيد سارسەكەنوۆ اۋداندىق جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى وزىنەن 3 مىڭ دوللار پارا تالاپ ەتتى دەپ  وبلىستىق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل قىزمەتىنە شاعىم تۇسىرگەن ەكەن. شاعىمدا زارەچنىي اۋىلى­­­نىڭ اكىمى مەن اۋدان اكى­مى­نىڭ ورىنباسارى رۋستام سادى­قوۆتىڭ دا اتى-ءجونى اتالادى. بىراق شەنەۋ­نىكتەردىڭ پارا بوپ­سا­­لا­عا­نى دا­لەلسىز بولىپ شى­عىپ، تەرگەۋ «بيلىكتى نەمەسە قىز­­­­مەت­تىك وكىلەتتىكتى اسىرا پاي­­­­­دا­لا­نۋ» بابى بويىنشا ءارى قا­­­­راي جال­عا­سادى. بۇل جولى، ەڭ باستىسى، كۇدىكتىلەردىڭ ورىندارى وزگە­رە­دى. ەندى «پارا تالاپ ەتكەن» ءبولىم باسشىسى ەمەس، اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى رۋستام سادىقوۆ نەگىزگى كۇدىكتى رەتىندە تەر­گەۋگە الىنادى. تەرگەۋشىلەر «ر.سادىقوۆ زارەچنىي اۋىلىنىڭ اكىمىمەن جانە اۋداندىق جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ باسشىسىمەن استىرتىن كەلىسىپ، ءوزىنىڭ قىزمەتتىك وكىلەتتىگىن اسىرا پاي­دالانا وتىرىپ، زارەچنىي اۋى­لى­نىڭ شەتىنەن قۇم وندىرگىسى كەلگەن «رەمدورتەحنيك» جشس ديرەكتورىن وسى اۋىلعا گاز قۇبىرىن تارتۋ ءۇشىن GAS QURV VYS جشس فيليالىنىڭ باسشىسى سيدورەنكوعا 10 ملن 820 مىڭ تەڭگە بەرۋگە ماجبۇرلەگەنىن» انىقتايدى. وسىلايشا، اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى رۋستام سادىقوۆ «بيلىكتى نەمەسە قىز­مەتتىك وكىلەتتىكتى اسىرا پايدا­لانۋ» بابى بويىنشا ايىپتى بولىپ شىققان. سوتتا ءسوز العان پروكۋروردىڭ ايتۋىنشا، سوتتالۋشىنىڭ كاسىپكەردىڭ ارىزىن قارايتىن وكىلەتتىگى بولماعان، بۇل – وبلىستىق اكىمدىكتىڭ قۇ­زى­رىنداعى شارۋا. مۇنىڭ سىر­تىندا، كاسىپكەر راشيد سار­سە­كە­نوۆتىڭ ليتسەنزياسى بار بول­عان­دىقتان، وعان داۋلى جەر تەلىمى تەزىرەك بەرىلۋى كەرەك ەكەن. ال ۇجىمدىق شاعىم كاسىپكەردەن جەر تە­لىمىن قايتارىپ الۋعا نەگىز بولا المايدى. 

سوت ايىپتالۋشىنى بەس جارىم جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۋرالى ۇكىم شىعاردى. سوت ۇكىمى  شىقپاستان بىرنەشە كۇن بۇرىن زارەچنىيعا قوستاناي اۋدانىنىڭ جاڭا اكىمى باستاعان جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى كەلىپ، تۇرعىندارمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا ەندى اۋىل شەتىندەگى قاۋىپتى اۋماقتان ەشكىمنىڭ قۇم قازبايتىنى بەلگىلى بولدى. «رەمدورتەحنيك» سەرىكتەستىگى مۇن­­دا قۇم كارەرىن اشۋدان ءوز ەر­كىمەن باس تارتقان.

وسىدان كەيىن كوپ كەشىكپەي زارەچنىي اۋىلىنداعى وتىز شاقتى ۇيگە گاز قۇبىرى تارتىلدى. تۇرعىندار تۇرمىسىمىز جاقسى، تەك ءبىزدىڭ مۇددەمىزدى قورعايمىن دەپ ءجۇرىپ ناقاق جازاعا كەسىلگەن  رۋستام سادىقوۆقا وبال بولدى دەيدى.  

شىنىندا دا سولاي ما؟ سوت­تالۋ­شىنىڭ قورعاۋشىسى ليمارا سەرعازينا قازىر رۋستام سا­دى­قوۆ­تىڭ ءىسى بويىنشا جوعار­عى سوتقا كاس­ساتسيالىق شاعىم دايىنداپ جات­قانىن ايتتى. دەمەك، بۇل ىسكە سوڭعى نۇكتە استانادا قويىلۋعا ءتيىستى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەڭبەكپەن ەسەيگەن ەر

قازاقستان • كەشە

بەيتانىس ساعىنىش

الەم • كەشە

جالعىزدىق ارالى

كينو • كەشە

ەلوردادا قار جاۋادى

قازاقستان • كەشە

بۇگىن ماشينا جاساۋ كۇنى

قازاقستان • كەشە

سقو-دا جۇك كولىگى جىلۋ قۇبىرىنا سوعىلدى

ايماقتار • 25 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار