تاريح • 03 تامىز, 2021

قاسقىر بەينەلى قاسىق

700 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

تاريح – قۇپيالاردىڭ سوزدىگى. شەشىمىن تابۋ ءۇشىن كونە دۇنيەلەردىڭ كوزىمەن قاراۋعا تۋرا كەلەدى. ادامزاتتىڭ شىققان تەگىن انىقتايتىن دا سول قۇندى جاۋھارلار. سەنبەسەڭىز, كوركەمدەلىپ ويىلعان زوومورفتى سۇيەك قاسىققا قاراڭىزشى. ءبورىنىڭ بەينەسى سىزىلعان ەسكى زاتتان قازاقتىڭ ءيىسى شىعىپ تۇر.

قاسقىر بەينەلى قاسىق

سىنتاس ءى قورىمىنداعى №1 قورعاننان تابىلعان قاسىقتا ارانى اقسيعان مينياتيۋرالىق قاسقىردىڭ باسى بەينەلەنگەن.

ەجەلگى سۋرەتشى تۇتقا­سى­نىڭ كەڭ بولىگىندە (ۇزىندىعى 8,5 سم, ەنى 2,3 سم) بىرنەشە ءمۇ­سىندى ويىپ كورسەتكەن. ءبى­رىنشى – قاسقىردىڭ باسى ارتقا بۇرىلعان كۇيىندە جانە ارانى اقسيعان تۇرىندە كورسەتىلگەن. ونىڭ موينى مەن دەنەسى ىشكى جاعىنان شتريحتالعان پاراللەلدى سىزىقتارمەن ورنەكتەلگەن. كەلەسى قىران قۇستىڭ سۇلباسى, ول باسىمەن ارتقا قاراي باعىتتالعان. سون­داي-اق قۇستىڭ قاناتى قيعاش قا­شاۋلارمەن بەينەلەنگەن, قا­ۋىرسىنى – قابىرشاقتار سە­كىلدى دومالاقشا ەتىپ جا­سالعان.

قىراننىڭ اياقتارى سا­قينا ءتارىزدى قاشالعان. ءدال سونىڭ استىندا سول سياقتى قىراننىڭ باسى بەينەلەنگەن, بىراق باسى تومەنىرەك بۇ­رىلعان, ەگەر قاسىقتى جو­عارى قاراي اينالدىراتىن بول­ساق, وندا ەجەلگى شەبەردىڭ كيىك­تىڭ باسىن بەينەلەگەنى باي­قالادى, كيىكتىڭ مۇيىزدەرى تۋرا قاسقىردىڭ الدىڭعى اياقتارىنا دەيىن بەينەلەنگەن. قاسىقتىڭ سوڭعى جاعى سىن­عان, بىراق شەتىنە قاراي ۇڭىلسەك ونىڭ تۇتقاسى ىلگەك ءتارىزدى اياقتالعانى بايقالادى. تۇت­قانىڭ كەرى جاعىنان دا ءبىز اينا سيممەترياسىنىڭ قاعي­داسى سەكىلدى ءدال وسىنداي كومپوزيتسيانى بايقايمىز.

بۇل قاسىق – سۇيەكتى ويىپ ورنەكتەۋدەگى سيرەك كەزدەسەتىن «زوولوگيالىق باسقاتىرعىش» ستيلىندەگى كوركەم ويۋ ۇلگىسى. تىكەلەي ۇقساستىعى جوق, بىراق ساۆرومات الەمىندەگى قول­دان­بالى ونەردە وسىعان ۇق­ساس سۇيەك­تەن جاسالعان بۇيىم­دار پياتيمارىدا, ۆارنا اۋى­لىندا كەزدەسەدى. وسىنداي جەكە دانادا كەزدەسەتىن «باس­­قاتىرعىش» ستيلىندەگى زات­تار ەۋ­رازيانىڭ دالا بەل­دەۋىندەگى باسقا اۋداندارىندا دا بەلگىلى, اسىرەسە ورتالىق قازاقستان مەن تۋۆانى ايتۋعا بولادى.

سۇيەكتەن جاسالعان قا­سىق­تار سارماتتاردا ايەل ادام­­داردىڭ جەرلەۋ ورنىنا قويىلاتىن زاتتار بولىپ تابىلادى. ولار وسى قاسىقتاردى بوياعىش زاتتاردى جاعۋ ءۇشىن قولدانىلعان. بىراق سىنتاس قورىمىنداعى قاسىقتار ەر ادامداردىڭ جەرلەۋ ورنىندا دا تابىلعان بولاتىن, ءارى سون­داي جەردەن, ياعني ءدال جە­بە ۇشتارىنىڭ ۇيىندىسىنەن تابىلعان. مۇمكىن, وسىنداي قاسىقتاردىڭ بۇل بولىگى جا­ۋىنگەردىڭ قورامساعىمەن باي­لانىستى, نەمەسە وزىندىك تۇ­مار قىزمەتتەرىن اتقارعان بولار.

جوعارىدا كەلتىرىلگەن ما­تەريالدىڭ زاتتاي سالىستىرماسىنا قاراعاندا, سىنتاس I قورىمىنداعى قورعانداردا جەرلەنگەن جاۋىنگەرلەر ب.ز.د. VI-V عع. سوڭىنا جاتادى.

سوڭعى جاڭالىقتار