قوعام • 30 شىلدە، 2021

ىرىم-تىيىم دەگەن بولماۋشى ما ەدى...

146 رەت كورسەتىلدى

قازاقتىڭ ىرىم-تىيىمدارىن حال­قى­مىز­دىڭ ۇلتتىق بولمىسىنان ءبولىپ قاراۋ مۇمكىن ەمەس. ولاردىڭ ادام مەن قوعامنىڭ الەۋ­م­ەتتىك تىرشىلىگىن قامتۋ دەڭگەيىنىڭ جو­عا­رى بولعانى سونشالىق، قازاق حالقىنا وسىن­شاما جەردى يگەرىپ، وعان يە بولىپ جانە ۇلت رەتىندە العا جىلجۋىنا مۇمكىندىك بەر­دى.

حالقىمىزدىڭ ىرىم-تىيىمدارىن ساناسىنا ءسىڭىرىپ وسكەن بالا ۇلتىنىڭ سالتىن، بولمىسىن تەرەڭ بىلگەن. ولار جامان ادەت، جات پيعىل، ەرسى قيمىل، ادەپسىز ىستەردەن ساقتاندىرۋدا ماڭىزدى قىزمەت اتقارعان. تىيىمدار ىرىمداردىڭ ىشىندە كوپ كەزدەسەتىن قاعيدالار مەن ۇستانىمدار رەتىندە زيانكەس ارەكەتتەرگە بارۋدان ساقتاندىرىپ، كوشپەلى قوعامنىڭ كىسىلىك تۇجىرىمداماسىنىڭ ادال، ارام، وبال، ساۋاپ سياقتى ناقتى جانە قا­تاڭ سيپاتتاعى قاعيداتتارىن سەزىنىپ، ونى قا­لىپ­تاستىرعان. ەندەشە، تىيىمدار كوشپەلى قو­عام­دا ساقتاندىرۋ فۋنكتسياسىن اتقارىپ، اتا-بابا جولىنا كەرەعار كەلىپ، وعان جامانشىلىق اكەلۋى مۇمكىن قادامدارعا شەك قويىپ وتىرعان. ءدال قازىر ەلىمىز، بۇكىل قازاقستاندىق قوعام سOVID-19 سياقتى ىندەتتىڭ قاندى ۋىسىنان شىعا الماي، ازاماتتارىمىز تۋىنداپ وتىرعان احۋالعا سەلقوس قاراپ، ونى ناقتى باعالاماي وتىرعان كەزدە اتالعان قاعيداتتارعا جۇگىنگەن ارتىق ەتپەس. ول قوعامدا ورىن الىپ وتىرعان ءارتۇرلى جەڭىلتەك كوزقاراستاردى تەجەپ، حالىق اراسىندا دۇرىس پىكىر قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەرى انىق.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ كورسەتكەندەي، سانيتارلىق-ەپيدەميالىق شەكتەۋلەر مەن تالاپتار ءجيى بۇزىلىپ، حالىقتى ۆاكتسينالاۋ قارقىنى بəسەڭسىپ وتىر. حالقىمىز بەن مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ بولاشاعىنا قاۋىپ تونگەن ساتتە ەپيدەميانى توقتاتۋ ءۇشىن ەكپە كەرەك بولسا جانە ول اۋرۋ مەن قاۋىپتىڭ تاراۋىن باسەڭدەتۋگە كەپىل بولسا، وندا نەگە ونى سالدىرماسقا؟! وكىنىشكە قاراي، بىزدە كەيبىرەۋلەر «مەنىڭ دەنەم – مەنىڭ ءىسىم: ۆاكتسينا سالدىرام با، جوق پا، ونى ءوزىم بىلەم» دەگەن «فيلوسوفيانى» ۇستانۋدا. ارينە، اركىمنىڭ ءوز دەنەسى وزىنە، ەندەشە بۇلار ء«وز دەنەسىن ساقتاپ»، باسقالارعا قاۋىپ توندىرمەي، ىندەت بىتكەنشە ۇيلەرىنەن شىقپاي، وقشاۋلانىپ وتىرۋى كەرەك شىعار. الايدا ولاردىڭ ولاي وتىرعىلارى دا، باسقالاردى ويلاعىلارى دا كەلمەيدى، وزدەرىنىڭ ينفەكتسيا تاسىمالداۋشى «وتكىزگىش» بولىپ وتىرعاندارىن ەرسى سانامايدى.

جالپى العاندا، بۇگىندەرى كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ تارالۋىنا قارسى قولدانىلىپ جاتقان قاراپايىم سانيتارلىق-ەپيدەميالىق شەكتەۋلەر سول باياعى قازاقتىڭ وسىنداي جاعدايلاردا قولدانعان تىيىمدارى عوي. وسىلاردى بۇل­جىتپاي ورىنداعانىمىزدا جاعداي مۇلدەم باسقاشا سيپات الىپ، ەپيدەميالىق احۋال وسىنشاما سوزىلمالى سيپاتقا يە بولىپ، قايتالانا بەرمەس ەدى. سوندىقتان ماسكاسىز جۇرۋگە تىيىم سالۋعا شاماسى كەلمەگەن اكىمدەردىڭ ازاماتتارعا ەكپە سالۋ ناۋقانىنان شەتتەپ قالۋىنا تاڭدانۋعا دا بولمايدى. بۇل جەردە جاۋاپكەرشىلىك پەن جاناشىرلىقتىڭ جەتىسپەي جاتقاندىعىن دا ايتا كەتكەن ءجون. ويتكەنى ۇلكەن مەگاپوليستەر مەن ءىرىلى-كىشىلى قالالاردا ءار اۋلادا ورنالاسقان دۇكەندەر مەن دۇڭگىرشەكتەردىڭ يەلەرى، تۇرعىن ۇيلەردەگى م ۇلىك يەلەرىنىڭ بىرلەستىكتەرى، الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتەتىن كەيبىر ۇيىمدار مەن مە­كە­مەلەردىڭ باسشىلارى بارلىعىمىزعا ورتاق تالاپتاردىڭ ورىندالۋىن وزدەرىندە بۇل­جىت­پاي ۇيىمداستىرۋعا، ولاردىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە تولىققاندى قاتىسپاي، مەملەكەتتىك ماڭىزى بار جۇمىسقا قۇلشىنىس تانىتپاي، ءىس جۇزىندە ودان جالتارىپ وتىر. سوندىقتان بۇل جەرلەردە ادامدار ءوز بىلگەنىن ىستەپ، بەتپەردەسىز «جوسىپ» ءجۇر. ولارعا تىيىم ايتار، ء«اي دەيتىن اجا، قوي دەيتىن قوجا جوق». ءبىزدىڭ وسال جەرىمىز وسىندا. وسى تۇستا حالىقتىڭ كۇندەلىكتى تىرلىكپەن ارلى-بەرلى دامىل تاپپاي جۇرەتىن تار ليفتىلەر مەن قارسى كەلگەن ەكى ادام ايىرىلىسىپ كەتە ال­مايتىن شاعىن دۇكەندەردە ءتارتىپ ورناتپاي تۇ­رىپ، ناقتى ناتيجە تۋرالى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى ارتىق.

سوندا اتادان مۇرا بولىپ قالعان تىيىمدار قايدا كەتكەن؟ جوق، ولاردىڭ قازاقستاندا دامۋىنا سالت-سانا مەن ۇلتتىق بولمىس، ادەت-عۇرىپ سياقتى قۇنارلى توپىراقتىڭ تابىلماعانى ما؟ ۇلتىمىزدىڭ تاعدىرىنا قاۋىپ-قاتەر تونگەن كەزدە وعان قارسى تۇراتىن يممۋنيتەتتىك ءرول اتقارىپ كەلگەن گيگيەنالىق جانە ادەپ مادەنيەتىنە باۋليتىن ىرىم-تى­يىمدار ۇلتتىق بولمىستان ءنار تابا الماي، ءوزىنىڭ ءتالىم-تاربيەلىك الەۋەتىنەن ايىرىلعانى ما؟ وسىنداي قيىن كەزەڭدە وتكەنىمىزدى ءبىلىپ وسكەن ۇرپاق ۇلتىنىڭ سالتىنا، بولمىسىنا تەرەڭ ءۇڭىلىپ، تيىسىنشە ارەكەت ەتەدى دەگەنگە سەنگىمىز كەلەدى. ويتكەنى ىرىم-تىيىمدار – ادامداردىڭ قۇقىقتارىن بۇزىپ، ونى شەكتەۋ ەمەس، كەرى­سىن­شە، جەكە تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارىمەن قاتار، بۇ­كىل قوعام مۇشەلەرىنىڭ ومىرىنە قيانات جاساماۋدى ماقسات تۇتىپ، ونىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قۇرمەتتەۋگە، قورعاۋعا جانە ساقتاۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ، ونى ناقتى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان قۇندىلىقتار.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇكىمەت شيكى مۇناي باعاسىن بەكىتتى

ەكونوميكا • 24 قىركۇيەك، 2021

قىتاي مەن قازاقستان جۇك تاسىمالى ارتقان

ەكونوميكا • 24 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار