قوعام • 28 شىلدە، 2021

بالاڭىز كىتاپ وقي ما؟

183 رەت كورسەتىلدى

بۇگىندە قوعام الدىندا تۇرعان كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ادامداردىڭ كىتاپ وقۋدان قالىپ بارا جاتقانى. وعان ءتۇرلى سەبەپ-سىلتاۋلار ايتىلادى. ۋاقىتتىڭ تاپشىلىعى، ءومىر ءسۇرۋدىڭ قيىنداپ بارا جاتقانى، ەڭ سوڭىندا قولداعى تەلەفونعا، ياعني الەۋمەتتىك جەلىلەرگە دەگەن تاۋەلدىلىك كىتاپ ۇستاۋعا مۇرشا بەرمەيدى-ءمىس. زيالى قاۋىم وكىلدەرى (ونىڭ ىشىندە مۇعالىمدەر قاۋىمى) گازەت-جۋرنال كورسە بوجەي كەزدەستىرگەندەي تىتىركەنەدى ەكەن. شىندىعىندا سولاي ما؟ ادامزات كىتاپتان جەرىپ وتىر ما؟

جوق، بىردەن كەسىپ ايتامىز، بۇل كىتاپ وقىعاندى ارتىق جۇمىس ساناي­تىن­داردىڭ، بار بولمىسىمەن بايلىقتىڭ بوداۋىندا كەتكەندەردىڭ، رۋحاني جان دۇنيەسى مەشەل جانداردىڭ عانا ايلا-امالى، ويلاپ تاپقان قورعانى عانا. شىن مانىندە، كىتاپ ادامنىڭ جان جاراسىن ەمدەيدى، رۋحاني بايىتادى، كوزىن اشادى، ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن ارتتىرادى.

بىلىمسىزدىك توعىشارلىققا جول اشادى. توعىشارلىق – كول-كوسىر دۇنيەنى، ياعني ماتەريالدىق نەگىزدى عانا مويىندايدى. قۇلقىن مەن ءناپسىنىڭ ارباۋىنان شىعا المايتىندار ادام جانىن كەرەمەت نۇرعا بولەر رۋحاني بايلىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن قايدان ۇقسىن!

وسى رەتتە «كىتاپتى قالاي وقيمىز؟» دەگەن سۇراق الدىمىزدان شىعادى. وعان لو­گيكا عىلىمدارىنىڭ پروفەسسورى سەرگەي ءپوۆارنيننىڭ «كاك چيتات كنيگي؟» اتتى كىتابىنان جاۋاپ تابامىز. ول «كىتاپ وقۋدىڭ نەگىزى – ديالوگ» دەپ تۇجىرىمدايدى. مىنە، ىزدەگەنىمىزدى تاپ­قاندايمىز. ەسىڭىزدە مە، بالا كۇن­دەرىمىزدە كىتاپحانادان كىتاپ الساق، قايتارىپ بەرىپ تۇرعاندا كىتاپحاناشى اپاي: «نە وقىعانىڭدى، نە تۇسىنگەنىڭدى ايتىپ بەرشى» دەپ سۇراۋشى ەدى عوي. مەكتەپتە مۇعالىم الدىندا تۇرعانداي قولىمىزداعى كىتاپقا قاراعىشتاپ قويىپ، تۇسىنگەندەرىمىزدى، وقيعالار جەلىسىن، باستى كەيىپكەرلەردى، نەدەن جيرەنىپ، نەدەن ۇيرەنۋ كەرەك ەكەنىن شاما-شارقىمىزشا ايتىپ شىعار ەدىك. اپايىمىزدىڭ كوڭىلىنەن شىقساق «وي، جارايسىڭ!» دەپ كەكىلىمىزدەن سيپايتىن. بۇل الەمدەگى بارلىق سىيلىقتان ارتىق بولاتىن. بۇدان سوڭ كوڭىلىمىز كادىمگىدەي كوتەرىلىپ، ءوزىمىزدى ەسەيىپ قالعانداي سەزىنەتىنبىز. كىتاپحاناشى اپايدى كورسەك، باس كيىمىمىزدى الىپ سالەم بەرەر ەدىك. ولاردىڭ «پالەنشەنىڭ بالاسى كىتاپتى كوپ وقيدى» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزى بىزگە قانات بىتىرەتىن. سىنىپتاستارمەن وقىعان كىتاپتارىمىز جايلى پىكىرتالاس وتكىزەتىنبىز. جوعارىداعى پروفەسسوردىڭ «ديالوگ» دەۋىنىڭ ءمانىسى وسى.

تاعى ءبىر ەستە قالعان جايت، بالا كە­زىمىزدە كىتاپتىڭ قىسقاشا مازمۇ­نىن، كەيىپكەرلەرىن، وقيعالارىن، تۇسىن­­گە­نى­مىزدى ارنايى داپتەرگە جازىپ قويا­تىن­بىز. قازىر مۇنى عىلىم تىلىندە «سامماري» اتاپ ءجۇر عوي. سول ءسامماريدى وقىعاندا كىتاپتىڭ بار­لىق سۇزگىدەن وتكەن قايماعى، وقي­عالارى، كەيىپكەرلەرى ەسكە ساپ ەتىپ تۇسە قالاتىن. مەن كەيدە ءبازبىر وقۋ­شىلاردىڭ كادىمگى باعا قويا­تىن كۇن­دەلىكتى تولتىرۋعا ەرىنەتىنىن كورىپ، ءىشىم اشيدى. ءومىر كۇندەلىگى، كوڭىل كۇن­دەلىگى بۇل جەردە باسقا اڭگىمە.

قازىرگى اۋىل كىتاپحانالارىنداعى قىزمەتكەرلەردە جوعارىدا ءبىز ايت­قانداي بەدەل-قۇرمەت بار ما؟ الىس اۋىل­داردى، قالاداعى مەكتەپتەردى قىز­مەت بابىمەن كوپ ارالايمىز. سون­دا باي­قايتىنىمىز، كىتاپحانا وقۋ­لىق­­تار تاراتىپ، كۇزدە جيناپ الاتىن ورىن سياقتانادى. كوبىنە مەكتەپ كىتاپ­حاناشىلارىن ورىندارىنان تاپپاي دا قالاسىز. ونىڭ سەبەبى دە بار. مۇ­عالىمدەردىڭ جالاقىسى بۇگىندە ەداۋىر ءوستى. ارتىق ايتساق، ءتىلىمىز جازىقتى، ءبىر مۇعالىم ءبىر ءۇيدى اسىرايتىنداي جاعدايعا جەتتى. ال وسى مەكتەپتە تاڭەرتەڭنەن كەش­كە دەيىن جۇرەتىن كىتاپحاناشى ەدەن جۋشىنىڭ ايلىعىنان ءسال عانا جوعارى ايلىق الادى. ەندى كىتاپحاناشىلارعا كىنا قويا الامىز با؟

سوندىقتان ءبىرىنشى كەزەكتە بارلىق سالاداعى، مەيلى ول دالادا بولسىن، قالا­دا بولسىن، كىتاپحاناشىلاردىڭ اي­لىق ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ كەرەك. قازىر قازاقستان بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىندا كىتاپحاناشىلار دايارلايتىن ارنايى فاكۋلتەت جوقتىڭ قاسى. بارىنىڭ وزىنە ءۇش-ءتورت تالاپكەر عانا قۇجات تاپسىراتىن كورىنەدى. نەگە؟ سەبەپ جوعارىداعىداي. قازىر بار­­لىق قۇن­دىلىقتان ماتەريالدىق قۇن­دىلىق العا شىعىپ كەتتى. سوندىق­تان ەرتەڭىن ويلاعان جاستار باسقا ما­­مان­­دىقتارعا بەيىمدەلەدى. سولاي قاراي بەت بۇرادى.

ءجا، نەگىزگى تاقىرىپقا ورالايىق. كىتاپتى قالاي وقۋىمىز كەرەك؟ بۇل جەر­دەگى ەڭ وزەكتى ماسەلە – كىتاپتى دۇرىس تاڭداي بىلۋدە. وسى ورايدا ءبىزدىڭ كەيبىر عالىمدارىمىز، ادەبيەت سىنشىلارى كى­تاپتىڭ ءتىلى، ءستيلى، وقيعالارىنىڭ شيە­لەنىسىپ جاتۋى ۇلكەن ءرول اتقارادى دەيدى. كەلىسەمىز. بۇگىندە بالالار اعىل­شىن جازۋشىسى دجوان روۋلينگتىڭ «گارري پوتتەر» كىتابىنىڭ جەلىسى بو­يىن­شا تۇسىرىلگەن فيلمدەردى كوپ تاما­شالايدى. وسى كىتاپتى دا ءجيى قولعا الادى. جەتكىنشەكتەر نەگىزىنەن عىلىمي-فانتاستيكالىق كىتاپتار مەن ساياحاتشىلار جايىندا جانە شىتىرمان وقيعالار جەلىسىنە قۇرىلعان كىتاپتاردى وقۋعا قۇمارتادى ەكەن. وكىنىشتىسى سول، بۇگىندە ەلىمىزدە جەتكىنشەكتەرگە ارنالعان فان­تاستيكالىق ادەبيەتتەر از. بارى شەت تىلدەرىنەن اۋدارىلعاندارى عانا. بىزدە بالالار ادەبيەتىنە ءبىرجولا بويلاپ، سولاردىڭ ويلاۋ جۇيەسىمەن، تىلىمەن كىتاپ جازاتىن جازۋشىلارىمىز ساۋساقپەن سانارلىق قانا.

وسى جەردە «انا ءتىلى» گازەتىنىڭ 2020 جىلعى 10-23 جەلتوقسانىنداعى №50 سانىندا جاريالانعان بەلگىلى قالامگەر جانبولات اۋپباەۆتىڭ «بالالىق بەي­نەمىزدىڭ بەلگىسى» اتتى ماقالاسى ەسكە تۇسەدى. اۆتور وسى كىتاپ جايلى اي­تا كەلىپ، بۇگىنگى بالالار بويىنا كىتاپ كەيىپ­­كەرى قوجاعا ءتان ادالدىقتى، قايرات-جى­گەردى، قايىرىمدىلىق پەن قامقورشىل قاسيەتتەردى كورگىسى كەلەتىنىن، سوندىقتان وركەنيەتتى ەلدەردەگىدەي كىشكەنتاي قوجاعا سيمۆولدىق وبراز رەتىندە ەس­كەرتكىش ورناتۋ جايلى وي قوزعاعان بولا­تىن. وسى ماقالاداعى كوتەرىلگەن ماسەلە قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆقا دەيىن جەتىپ، مەملەكەت باسشىسىنان قولداۋ تاپ­تى. قۇداي قالاسا، تاياۋ كۇندەرى نۇر-سۇلتان قالاسى كوشەلەرىنىڭ بىرىنەن بالا قوجانى كەزدەستىرىپ قالساڭىز، تاڭىرقاماڭىز.

ءيا ءبىزدىڭ نە ايتپاق بولعانىمىزدى وقىرمان جاقسى ءتۇسىندى. كىشكەنتاي بالا كىشكەنتاي كەيىپكەردىڭ ەسكەرتكىشىن كورگەن سوڭ، ونىڭ تاعدىرىنا قۇمارتادى. كىشكەنتاي كەيىپكەردىڭ ءومىر جولىن ءبىلۋ ءۇشىن تالپىنادى، ىزدەنەدى. ول سوندا كىتاپقا جۇگىنبەگەندە، كىمگە جۇگىنبەك؟ سوندىقتان اعىلشىن جازۋشىسى دجوان روۋلينگ سياقتى قازاق جازۋشىسى بەردىبەك سوقپاقباەۆ، تاعى باسقا دا بالالار تاقىرىبىنا جازعان، جازىپ جۇرگەن قالامگەرلەر بىزگە اۋاداي قاجەت. ءسىز بالاڭىزدى كىتاپ وقۋعا وسى شىعارمالار ارقىلى ىنتالاندىرا الاسىز. بالاڭىزدىڭ الدىنا كىتاپ قويعان سوڭ ونى بىردەن وقىپ تاۋىسۋعا ماجبۇرلەمەڭىز. ول مۇندايدا كىتاپتى پاراقتاپ قانا شىعادى. سوندىقتان ۇلىڭىز نە قىزىڭىز كىتاپتى اشپاس بۇرىن «مۇندا مىناداي قىزىق وقيعا بار. بۇل سەنى مىناداي قاسيەتتەرگە باۋليدى» دەپ كورىڭىز. ادەپكى كۇنى بالاڭىز بەس بەت قانا وقىسىن. ەرتەڭىنە تاعى بەس بەت. ودان ءارى وقيعا جەلىسىمەن ءوزى-اق الىپ كەتەدى. كىتاپتى وقىپ بولعاننان سوڭ مىندەتتى تۇردە قانداي اسەر العانىن سۇراپ ءبىلىڭىز. ەكەۋلەپ كىتاپتى تالداپ كورىڭىز. مىنە، وسىدان سوڭ بالاڭىز تاعى قانداي كىتاپ وقۋ كەرەكتىگىن سىزدەن ءوزى-اق سۇرايدى. ال مۇنان كەيىنگى ناتيجە تىپتەن كەرەمەت! ۇرپاعىڭىز رۋحانيات ور­داسى – كىتاپحاناعا ءوزى كەتىپ بارا جاتادى. مۇنى بالانى شابىتتاندىرۋ دەپ ءبىلىڭىز.

ال بالانى شابىتتاندىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ەڭ اۋەلى اتا-انالاردىڭ ءوزى كىتاپ وقىپ ۇيرەنۋلەرى ءتيىس. كۇنى بويى كومپيۋتەردە وتىرۋ، تەلەفونعا تەلمىرۋ مي قاتپارلارىن تالقانداپ، كوزدىڭ كورۋ قابىلەتىن ناشارلاتادى دەگەندى ءبىزسىز دە وقىپ ءجۇرسىز. بالاڭىزعا قاستىعىڭىز بولماسا، ونى الەۋمەتتىك جەلىلەردەن اجىراتىڭىز. وي-ءورىسى كەڭ، سۇلۋ سويلەم قۇراي الاتىن، ويىن انىق تا تۇجىرىمدى جەتكىزە بىلەتىن قاي بالادان دا ەرتەڭ ليدەر شىعادى. وسىنى ۇمىتپايىق.

تۇگەسىلمەيتىن تەلەسەريالارعا تەلمى­رۋ، كوك تيىندىق پايداسى جوق ينتەرنەت ويىندارىنا شۇقشيۋ، الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تاۋەلدىلىك ۇلكەندەردىڭ دە سانا­لارىنا سالماق تۇسىرەدى، ويلارىن تەجەيدى. ولاي بولسا ءسىزدىڭ ومىر­لىك سۇراقتارىڭىزعا جاۋاپ بەرەتىن كىتاپ­تاردى وقىڭىز. وي ءتۇيىڭىز.

سونىمەن سىزگە سۇراق: بالاڭىز كىتاپ وقي ما؟ «وقيدى». ەندەشە، ءسىز – ۇلاعاتتى ۇستاز، جاقسى اتا-اناسىز.

 

سابىربەك ولجاباي

 

سوڭعى جاڭالىقتار

مارافون نەسىمەن ماڭىزدى؟

الەم • 26 قىركۇيەك، 2021

تاعدىرى تەمىردەي شىڭداعان قايراتكەر

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

شەكتەۋدە شيرىققان شاعىن بيزنەس

بيزنەس • 26 قىركۇيەك، 2021

پياندج وزەنىندەگى ەرلىك

تاريح • 26 قىركۇيەك، 2021

ەڭبەكپەن ەسەيگەن ەر

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

بەيتانىس ساعىنىش

الەم • 26 قىركۇيەك، 2021

Astana Open ءتۋرنيرى اياقتالدى

سپورت • 26 قىركۇيەك، 2021

شەكاراشىلار ەليتالىق اسكەر بولسا...

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

ۇلىبريتانيادا تانىستىرىلادى

وقيعا • 26 قىركۇيەك، 2021

وبلىس ورتالىعىنىڭ دەنى اۋىز سۋسىز وتىر

ايماقتار • 26 قىركۇيەك، 2021

مۇراعاتتاردىڭ ءحالى مۇشكىل

قوعام • 26 قىركۇيەك، 2021

نۇر-سۇلتان اۋەجايىندا ءتۇتىن شىقتى

ەلوردا • 26 قىركۇيەك، 2021

جالعىزدىق ارالى

كينو • 26 قىركۇيەك، 2021

تەننيس: Astana Open ءتۋرنيرى اياقتالدى

سپورت • 26 قىركۇيەك، 2021

ەلوردادا قار جاۋادى

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

بالالار الاڭىنداعى تج: بالا ەسىن جيدى

ايماقتار • 26 قىركۇيەك، 2021

قاراعاندى-بالقاش تاس جولى جوندەلۋدە

ايماقتار • 26 قىركۇيەك، 2021

الماتىدا كىتاپ فەستيۆالى ءوتىپ جاتىر

ايماقتار • 26 قىركۇيەك، 2021

ماسكەۋدە جەتى جۇلدە الدىق

سپورت • 26 قىركۇيەك، 2021

ەلوردادا Astana Marathon-2021 ءوتىپ جاتىر

ەلوردا • 26 قىركۇيەك، 2021

بۇگىن ماشينا جاساۋ كۇنى

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

قىزىلوردا وبلىسى «جاسىل» ايماققا ءوتتى

كوروناۆيرۋس • 26 قىركۇيەك، 2021

قانشا قازاقستاندىق ۆاكتسينا سالدىردى؟

كوروناۆيرۋس • 26 قىركۇيەك، 2021

قازاقستاندا ەڭبەك كۇنى اتاپ وتىلەدى

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

سقو-دا جۇك كولىگى جىلۋ قۇبىرىنا سوعىلدى

ايماقتار • 25 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار