جوق, بىردەن كەسىپ ايتامىز, بۇل كىتاپ وقىعاندى ارتىق جۇمىس سانايتىنداردىڭ, بار بولمىسىمەن بايلىقتىڭ بوداۋىندا كەتكەندەردىڭ, رۋحاني جان دۇنيەسى مەشەل جانداردىڭ عانا ايلا-امالى, ويلاپ تاپقان قورعانى عانا. شىن مانىندە, كىتاپ ادامنىڭ جان جاراسىن ەمدەيدى, رۋحاني بايىتادى, كوزىن اشادى, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن ارتتىرادى.
بىلىمسىزدىك توعىشارلىققا جول اشادى. توعىشارلىق – كول-كوسىر دۇنيەنى, ياعني ماتەريالدىق نەگىزدى عانا مويىندايدى. قۇلقىن مەن ءناپسىنىڭ ارباۋىنان شىعا المايتىندار ادام جانىن كەرەمەت نۇرعا بولەر رۋحاني بايلىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن قايدان ۇقسىن!
وسى رەتتە «كىتاپتى قالاي وقيمىز؟» دەگەن سۇراق الدىمىزدان شىعادى. وعان لوگيكا عىلىمدارىنىڭ پروفەسسورى سەرگەي ءپوۆارنيننىڭ «كاك چيتات كنيگي؟» اتتى كىتابىنان جاۋاپ تابامىز. ول «كىتاپ وقۋدىڭ نەگىزى – ديالوگ» دەپ تۇجىرىمدايدى. مىنە, ىزدەگەنىمىزدى تاپقاندايمىز. ەسىڭىزدە مە, بالا كۇندەرىمىزدە كىتاپحانادان كىتاپ الساق, قايتارىپ بەرىپ تۇرعاندا كىتاپحاناشى اپاي: «نە وقىعانىڭدى, نە تۇسىنگەنىڭدى ايتىپ بەرشى» دەپ سۇراۋشى ەدى عوي. مەكتەپتە مۇعالىم الدىندا تۇرعانداي قولىمىزداعى كىتاپقا قاراعىشتاپ قويىپ, تۇسىنگەندەرىمىزدى, وقيعالار جەلىسىن, باستى كەيىپكەرلەردى, نەدەن جيرەنىپ, نەدەن ۇيرەنۋ كەرەك ەكەنىن شاما-شارقىمىزشا ايتىپ شىعار ەدىك. اپايىمىزدىڭ كوڭىلىنەن شىقساق «وي, جارايسىڭ!» دەپ كەكىلىمىزدەن سيپايتىن. بۇل الەمدەگى بارلىق سىيلىقتان ارتىق بولاتىن. بۇدان سوڭ كوڭىلىمىز كادىمگىدەي كوتەرىلىپ, ءوزىمىزدى ەسەيىپ قالعانداي سەزىنەتىنبىز. كىتاپحاناشى اپايدى كورسەك, باس كيىمىمىزدى الىپ سالەم بەرەر ەدىك. ولاردىڭ «پالەنشەنىڭ بالاسى كىتاپتى كوپ وقيدى» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزى بىزگە قانات بىتىرەتىن. سىنىپتاستارمەن وقىعان كىتاپتارىمىز جايلى پىكىرتالاس وتكىزەتىنبىز. جوعارىداعى پروفەسسوردىڭ «ديالوگ» دەۋىنىڭ ءمانىسى وسى.
تاعى ءبىر ەستە قالعان جايت, بالا كەزىمىزدە كىتاپتىڭ قىسقاشا مازمۇنىن, كەيىپكەرلەرىن, وقيعالارىن, تۇسىنگەنىمىزدى ارنايى داپتەرگە جازىپ قوياتىنبىز. قازىر مۇنى عىلىم تىلىندە «سامماري» اتاپ ءجۇر عوي. سول ءسامماريدى وقىعاندا كىتاپتىڭ بارلىق سۇزگىدەن وتكەن قايماعى, وقيعالارى, كەيىپكەرلەرى ەسكە ساپ ەتىپ تۇسە قالاتىن. مەن كەيدە ءبازبىر وقۋشىلاردىڭ كادىمگى باعا قوياتىن كۇندەلىكتى تولتىرۋعا ەرىنەتىنىن كورىپ, ءىشىم اشيدى. ءومىر كۇندەلىگى, كوڭىل كۇندەلىگى بۇل جەردە باسقا اڭگىمە.
قازىرگى اۋىل كىتاپحانالارىنداعى قىزمەتكەرلەردە جوعارىدا ءبىز ايتقانداي بەدەل-قۇرمەت بار ما؟ الىس اۋىلداردى, قالاداعى مەكتەپتەردى قىزمەت بابىمەن كوپ ارالايمىز. سوندا بايقايتىنىمىز, كىتاپحانا وقۋلىقتار تاراتىپ, كۇزدە جيناپ الاتىن ورىن سياقتانادى. كوبىنە مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىن ورىندارىنان تاپپاي دا قالاسىز. ونىڭ سەبەبى دە بار. مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى بۇگىندە ەداۋىر ءوستى. ارتىق ايتساق, ءتىلىمىز جازىقتى, ءبىر مۇعالىم ءبىر ءۇيدى اسىرايتىنداي جاعدايعا جەتتى. ال وسى مەكتەپتە تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن جۇرەتىن كىتاپحاناشى ەدەن جۋشىنىڭ ايلىعىنان ءسال عانا جوعارى ايلىق الادى. ەندى كىتاپحاناشىلارعا كىنا قويا الامىز با؟
سوندىقتان ءبىرىنشى كەزەكتە بارلىق سالاداعى, مەيلى ول دالادا بولسىن, قالادا بولسىن, كىتاپحاناشىلاردىڭ ايلىق ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ كەرەك. قازىر قازاقستان بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىندا كىتاپحاناشىلار دايارلايتىن ارنايى فاكۋلتەت جوقتىڭ قاسى. بارىنىڭ وزىنە ءۇش-ءتورت تالاپكەر عانا قۇجات تاپسىراتىن كورىنەدى. نەگە؟ سەبەپ جوعارىداعىداي. قازىر بارلىق قۇندىلىقتان ماتەريالدىق قۇندىلىق العا شىعىپ كەتتى. سوندىقتان ەرتەڭىن ويلاعان جاستار باسقا ماماندىقتارعا بەيىمدەلەدى. سولاي قاراي بەت بۇرادى.
ءجا, نەگىزگى تاقىرىپقا ورالايىق. كىتاپتى قالاي وقۋىمىز كەرەك؟ بۇل جەردەگى ەڭ وزەكتى ماسەلە – كىتاپتى دۇرىس تاڭداي بىلۋدە. وسى ورايدا ءبىزدىڭ كەيبىر عالىمدارىمىز, ادەبيەت سىنشىلارى كىتاپتىڭ ءتىلى, ءستيلى, وقيعالارىنىڭ شيەلەنىسىپ جاتۋى ۇلكەن ءرول اتقارادى دەيدى. كەلىسەمىز. بۇگىندە بالالار اعىلشىن جازۋشىسى دجوان روۋلينگتىڭ «گارري پوتتەر» كىتابىنىڭ جەلىسى بويىنشا تۇسىرىلگەن فيلمدەردى كوپ تاماشالايدى. وسى كىتاپتى دا ءجيى قولعا الادى. جەتكىنشەكتەر نەگىزىنەن عىلىمي-فانتاستيكالىق كىتاپتار مەن ساياحاتشىلار جايىندا جانە شىتىرمان وقيعالار جەلىسىنە قۇرىلعان كىتاپتاردى وقۋعا قۇمارتادى ەكەن. وكىنىشتىسى سول, بۇگىندە ەلىمىزدە جەتكىنشەكتەرگە ارنالعان فانتاستيكالىق ادەبيەتتەر از. بارى شەت تىلدەرىنەن اۋدارىلعاندارى عانا. بىزدە بالالار ادەبيەتىنە ءبىرجولا بويلاپ, سولاردىڭ ويلاۋ جۇيەسىمەن, تىلىمەن كىتاپ جازاتىن جازۋشىلارىمىز ساۋساقپەن سانارلىق قانا.
وسى جەردە «انا ءتىلى» گازەتىنىڭ 2020 جىلعى 10-23 جەلتوقسانىنداعى №50 سانىندا جاريالانعان بەلگىلى قالامگەر جانبولات اۋپباەۆتىڭ «بالالىق بەينەمىزدىڭ بەلگىسى» اتتى ماقالاسى ەسكە تۇسەدى. اۆتور وسى كىتاپ جايلى ايتا كەلىپ, بۇگىنگى بالالار بويىنا كىتاپ كەيىپكەرى قوجاعا ءتان ادالدىقتى, قايرات-جىگەردى, قايىرىمدىلىق پەن قامقورشىل قاسيەتتەردى كورگىسى كەلەتىنىن, سوندىقتان وركەنيەتتى ەلدەردەگىدەي كىشكەنتاي قوجاعا سيمۆولدىق وبراز رەتىندە ەسكەرتكىش ورناتۋ جايلى وي قوزعاعان بولاتىن. وسى ماقالاداعى كوتەرىلگەن ماسەلە قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆقا دەيىن جەتىپ, مەملەكەت باسشىسىنان قولداۋ تاپتى. قۇداي قالاسا, تاياۋ كۇندەرى نۇر-سۇلتان قالاسى كوشەلەرىنىڭ بىرىنەن بالا قوجانى كەزدەستىرىپ قالساڭىز, تاڭىرقاماڭىز.
ءيا ءبىزدىڭ نە ايتپاق بولعانىمىزدى وقىرمان جاقسى ءتۇسىندى. كىشكەنتاي بالا كىشكەنتاي كەيىپكەردىڭ ەسكەرتكىشىن كورگەن سوڭ, ونىڭ تاعدىرىنا قۇمارتادى. كىشكەنتاي كەيىپكەردىڭ ءومىر جولىن ءبىلۋ ءۇشىن تالپىنادى, ىزدەنەدى. ول سوندا كىتاپقا جۇگىنبەگەندە, كىمگە جۇگىنبەك؟ سوندىقتان اعىلشىن جازۋشىسى دجوان روۋلينگ سياقتى قازاق جازۋشىسى بەردىبەك سوقپاقباەۆ, تاعى باسقا دا بالالار تاقىرىبىنا جازعان, جازىپ جۇرگەن قالامگەرلەر بىزگە اۋاداي قاجەت. ءسىز بالاڭىزدى كىتاپ وقۋعا وسى شىعارمالار ارقىلى ىنتالاندىرا الاسىز. بالاڭىزدىڭ الدىنا كىتاپ قويعان سوڭ ونى بىردەن وقىپ تاۋىسۋعا ماجبۇرلەمەڭىز. ول مۇندايدا كىتاپتى پاراقتاپ قانا شىعادى. سوندىقتان ۇلىڭىز نە قىزىڭىز كىتاپتى اشپاس بۇرىن «مۇندا مىناداي قىزىق وقيعا بار. بۇل سەنى مىناداي قاسيەتتەرگە باۋليدى» دەپ كورىڭىز. ادەپكى كۇنى بالاڭىز بەس بەت قانا وقىسىن. ەرتەڭىنە تاعى بەس بەت. ودان ءارى وقيعا جەلىسىمەن ءوزى-اق الىپ كەتەدى. كىتاپتى وقىپ بولعاننان سوڭ مىندەتتى تۇردە قانداي اسەر العانىن سۇراپ ءبىلىڭىز. ەكەۋلەپ كىتاپتى تالداپ كورىڭىز. مىنە, وسىدان سوڭ بالاڭىز تاعى قانداي كىتاپ وقۋ كەرەكتىگىن سىزدەن ءوزى-اق سۇرايدى. ال مۇنان كەيىنگى ناتيجە تىپتەن كەرەمەت! ۇرپاعىڭىز رۋحانيات ورداسى – كىتاپحاناعا ءوزى كەتىپ بارا جاتادى. مۇنى بالانى شابىتتاندىرۋ دەپ ءبىلىڭىز.
ال بالانى شابىتتاندىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ەڭ اۋەلى اتا-انالاردىڭ ءوزى كىتاپ وقىپ ۇيرەنۋلەرى ءتيىس. كۇنى بويى كومپيۋتەردە وتىرۋ, تەلەفونعا تەلمىرۋ مي قاتپارلارىن تالقانداپ, كوزدىڭ كورۋ قابىلەتىن ناشارلاتادى دەگەندى ءبىزسىز دە وقىپ ءجۇرسىز. بالاڭىزعا قاستىعىڭىز بولماسا, ونى الەۋمەتتىك جەلىلەردەن اجىراتىڭىز. وي-ءورىسى كەڭ, سۇلۋ سويلەم قۇراي الاتىن, ويىن انىق تا تۇجىرىمدى جەتكىزە بىلەتىن قاي بالادان دا ەرتەڭ ليدەر شىعادى. وسىنى ۇمىتپايىق.
تۇگەسىلمەيتىن تەلەسەريالارعا تەلمىرۋ, كوك تيىندىق پايداسى جوق ينتەرنەت ويىندارىنا شۇقشيۋ, الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تاۋەلدىلىك ۇلكەندەردىڭ دە سانالارىنا سالماق تۇسىرەدى, ويلارىن تەجەيدى. ولاي بولسا ءسىزدىڭ ومىرلىك سۇراقتارىڭىزعا جاۋاپ بەرەتىن كىتاپتاردى وقىڭىز. وي ءتۇيىڭىز.
سونىمەن سىزگە سۇراق: بالاڭىز كىتاپ وقي ما؟ «وقيدى». ەندەشە, ءسىز – ۇلاعاتتى ۇستاز, جاقسى اتا-اناسىز.
سابىربەك ولجاباي
