وتكەن عاسىردىڭ ەكىنشى شيرەگىندە كوگىلدىر ەكران كوركىنە اينالعان ءماريام ايىمبەتوۆا اقتوبە وبلىسىنىڭ ەمبى (بۇگىنگى مۇعالجار) اۋدانىندا تۋىپ-ءوستى. اتاسى جەزدىباي اقساقال وڭىرگە بەلگىلى ءارى سىيلى, كوزى اشىق, وقىعان مولدا بولاتىن. اتاسى 1932 جىلعى الاساپىران كەزەڭدە «حالىق جاۋى» رەتىندە اتىلىپ, كەيىن اقتالدى. ءماريام اپاي جۇرەك قالاۋىمەن اقتوبەدەگى مەدينستيتۋتتا وقىپ جۇرگەن 1960 جىلدىڭ كۇزىندە وڭىردە تەلەۆيزيا بوي كوتەردى. وبلىستىق تەلەستۋديا باسشىلىعى كوركەم كەلىستى كەلبەتىنە سازدى, قوڭىر ءۇنى ساي ءماريامدى ديكتورلىققا شاقىرادى. سول شاقتان باستالعان كۇن سايىنعى ەفيردەگى ارپالىس پەن جاۋاپكەرشىلىك جۇگىنە 34 جىل بويىنا سىزات تۇسىرمەگەن اسىل اپامىز, كەيىنگى جيىرما سەگىز جىلىن قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ كۇندەلىكتى جاڭالىقتارى مەن الۋان سالاداعى حابارلارىن ميلليونداعان اۋديتورياعا ورنەكتى ءتىل, اۋەزدى ماقام, سازدى ۇنمەن جەتكىزىپ وتىردى. عۇمىرىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن سۇيىكتى كاسىبىنە ارناعان جان جارى, ەلىمىزگە تانىمال ديكتور لاسكەر سەيىتوۆ ەكەۋىنىڭ تەلەەكرانداعى ديكتورلىق ەڭبەك جولدارى 65 جىل ەكەن. ءبىر شاڭىراقتان شىققان ەكى بىردەي تانىمال, ەلگە سىيلى ارداگەر ديكتورلاردىڭ وتكەن ءومىر جولدارى دا بۇرالاڭى مەن بۇلتارىستارى مول شاققا تولى بولدى.
لاسكەر قالي ۇلى باياناۋىلدا تۋىپ ءبىلىم الدى. باياناۋىل توپىراعى حالقىمىزعا قانىش ساتپاەۆ, الكەي مارعۇلان سىندى تارلان تالانتتاردى, اكادەميكتەردى سىيلاعان ولكە عوي. اكەسى قالي مۇقامباي ۇلى ءدىندار, وتە تازا, تەكتى, وقىعان, كوزى اشىق ادام بولاتىن. اناسى كام «سىرلى اياقتىڭ سىرى كەتسە دە, سىنى كەتپەيدى» دەگەندەي, جۇزىنەن ىلعي دا مەيىرىم شۋاعى توگىلىپ تۇراتىن, مەيىرباندى جان ەدى. باياناۋىل ولكەسىنىڭ سەركەسى اتانعان جاس جىگىت قاراعاندى پەدينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, وبلىستىق راديوعا ديكتورلىققا شاقىرتىلادى. ول شاقتا وبلىستاعى جاس ديكتورلاردى جىل سايىن الماتىعا بىلىمدەرىن شىڭداۋعا سەمينارلار مەن كۋرستارعا شاقىرىپ, جاڭالىقتار مەن حابارلاردى جۇرگىزۋدىڭ قىرى مەن سىرىنا ۇيرەتەتىن. ديكتورلار توبىنىڭ جەتەكشىسى ءلازيزا ايماشەۆا: «ول كەزەڭدەردە جىل سايىن وبلىس ديكتورلارى استاناعا كەلىپ ءبىر ايلىق ماماندىقتارىن جەتىلدىرۋ كۋرستارىنان وتەتىن. ورتالىق تەلەديداردىڭ ديكتورلار توبىنىڭ جەتەكشىسى بولعاندىقتان, بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن مامانداردى الىپ قالۋعا مۇمكىندىگىم بولدى. 1962 جىلى ل.سەيىتوۆ قاراعاندىدان, ال م.ايىمبەتوۆا اقتوبەدەن 1 ايلىق كۋرسقا كەلدى. ماعان ولاردىڭ ەفيردەگى وزدەرىن ۇستاۋى مەن سويلەۋ مانەرى, سىرت كەلبەتى ۇنادى. ەكرانعا لاسكەر شىعا باستاعاننان-اق جاس قىزداردان تەلەفون شىلدىرى مەن حاتتار لەگى كوبەيدى. ەندى جاس بالا ءبىر نارسەگە ۇرىنىپ قالماسا يگى ەدى دەگەندى ءجيى ويلادىم. سودان ءبىر كۇنى لاسكەر مەن ءماريامدى ەفيرگە بىرگە قويدىم, بايقايمىن ءبىر-بىرىنە جاراسىمدى. نە كەرەك, لاسكەرگە قىزبەن اشىق سويلەس دەپ كەڭەس بەردىم», دەيدى وتكەندى ەمىرەنە ەسكە الىپ.
ونەردەگى جول بولاشاقتا ۇزاق ءارى ماعىنالى ءومىر جولىنا ۇلاسقان ەكى جاس سول كەزدەسۋلەردە-اق ىشتەي بولسا دا ءبىر-بىرىنە دەگەن رياسىز كوزقاراستارىن جۇرەك لۇپىلىمەن ۇعىنىستى. مىنە, سودان باستالعان «ماحاببات داستانى» ءبىرى الماتى, ءبىرى اقتوبەدەگى ەكى جاستى ءلايلى مەن ماجنۇندەي عاشىقتىق وتىنا ورادى دا قويدى. ۇيلەنىپ ءۇي بولايىن دەسە قول قىسقا. لاسكەر اعا جالعىزدىڭ كۇيىن كەشىپ ءجۇرىپ جاتادى. بۇل ۇزاققا سوزىلار ما ەدى, الدە تاعدىر ماڭدايداعى جازۋدى باسقاشا جازار ما ەدى, كىم ءبىلسىن, ەكى جاستىڭ باقىتىنا ل.ايماشەۆا مەن ونىڭ وتاعاسى, تەلەراديوكوميتەت توراعاسى, ابزال ازامات كەنجەبولات شالاباەۆ كەزدەسپەگەندە. ءلازيزا اپاي ەكى جاستىڭ ارالارىنداعى «جۇرەك تولقىنىسىن» سەزسە دە, مۇنى ۇزاق ۋاقىت كەنجەكەڭە ايتۋعا باتا المايدى. دەگەنمەن ىڭعايى كەلگەن ءبىر ساتتە لاسكەردىڭ كوڭىل كۇيىن جولداسىنا جەتكىزەدى.
«كەنجەكەڭنىڭ ماعان ىستىق ىقىلاسىمەن جاساعان جاقسىلىعىن ايتپاسام, ارىما سىن. بويداق كەزىم بولاتىن. ۇيلەنىپ, ءۇي بولايىق دەسەك, قولىمىز قىسقا. ۋاقىت بولسا ءوتىپ بارادى. ءبىر كۇنى توراعا كابينەتىنە شاقىرىپ, ماسەلەنى توتەسىنەن قويدى.
– سەن وسىلاي سۇر بويداق بولىپ جۇرە بەرەسىڭ بە؟
– ۇيلەنۋگە جاعدايىم جوق, – دەدىم.
– قىزىڭ بار ما؟
– بار.
– قايدا.
– اقتوبەدە ديكتور.
تەلەفون ترۋبكاسىن كوتەرىپ, اقتوبەنىڭ وبلىستىق تەلەراديوكوميتەتىنىڭ توراعاسى ميحايل كوزين مىرزاعا «ديكتور ل.سەيىتوۆ اقتوبەگە بارادى, وزىڭدە جۇمىس جاسايتىن م.ايىمبەتوۆانى قاسىنا قوسىپ, الماتىعا جىبەرەسىڭ».
– ال, بالا جولعا دايىندال. توي قامىنا الاڭداما.
الدىندا مارياممەن تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ تۇراتىنبىز. ول كەزەڭدە بايلانىستىڭ قيىنداۋ شاعى. تەلەفون شالىپ, باراتىنىمدى, دايار وتىرۋى كەرەك ەكەندىگىن تۇسىندىرگەن بولدىم. داۋىستىڭ ءبىرى ەستىلسە, ءبىرى ەستىلمەيدى. سودان بارا سالا, «مەن سەنى الىپ كەتۋگە كەلدىم, دايارسىڭ با», دەمەسىم بار ما؟! كەنجەكەڭ ۋادەسىندە تۇرىپ, ۇجىمدى جۇمىلدىرىپ, ەستەن كەتپەستەي ەتىپ كومسومولدىق توي جاساپ بەردى». تەلەراديوكوميتەت ماسكەۋگە ساياحاتتاپ قايتۋعا ەكەۋىنە جولداما دا بەرەدى. بۇل 1966 جىلى بولاتىن. مىنە, اسىل اعانىڭ جاس وتاۋعا جاساعان وسىنداي جاقسىلىعىن ادام قالاي ۇمىتار. ال سول كەزدە-اق كوپتى كورگەن ءلازيزا اپايدىڭ جاستارعا اقىل-كەڭەسى مەن ءتالىم-تاربيەسى, كورسەتكەن كومەگى ەستەن شىعار ما؟! اسىرەسە تۇڭعىشتارى مەيىرگۇل ومىرگە كەلگەندە پەرزەنتحانادان ۇستىندەگى تونىنا وراپ الىپ شىققان دا ءلازيزا اپاي بولاتىن. كەنجەكەڭ دە, ءلازيزا اپاي دا بۇگىندە قايتپاس ساپارعا ءبىرى ەرتە, ەندى ءبىرى كەش اتتاندى.
قازاق تەلەۆيزياسى العاشقى جىلدارى تەحنيكالىق ءارى شىعارماشىلىق كادرلار قۇرامى جاعىنان كوپ قيىندىقتارعا كەزىكتى. تەحنيكا تاپشى ءارى كاسىبي ماماندانعان رەجيسسەر دە, وپەراتور دا جوققا ءتان. «ول كەزدە بەينەجازۋ دەگەن جوق, ەفيرگە تىكەلەي شىعامىز. وسىنداي ساتتەردە كوپ قينالاتىنبىز. ەفيردە ديكتورلاردىڭ ىركىلمەي, ءسوز بەن سويلەم ادەبىن بۇزباي سويلەۋى, سىرت كەلبەتتىڭ جاراسىمدى بولۋى, ەكران الدىندا ورنىقتى وتىرۋ الىپپەسىن ۇيرەتكەن رەجيسسەر, تەحنيك, گريمدەۋشى-مودەلەر ءساليما ەستەمەسوۆا بولاتىن. رەجيسسەر كۇن سايىن ديكتورلارمەن وقۋ جاتتىعۋ ساباقتارىن وتكىزەدى. مەرزىمى 20 كۇننەن 1 ايعا نە ودان دا ۇزاق مەرزىمگە سوزىلاتىن. ول كەزەڭدە تالاپتىڭ قاتاڭ, باقىلاۋدىڭ جۇيەلى بولعانى ايقىن. سەبەبى, ەفيردەگى حابارلاردى جۇرگىزۋ باستان-اياق ديكتورلارعا جۇكتەلەتىن», دەپ, سول وتكەن كۇندەرىن ءماريام اپاي قيماستىقپەن ەسكە الادى.
ول كەزدە تاجىريبەلى تەلەۆيزيا قىزمەتكەرلەرى از بولدى. تەاتر, كينوستۋديادان كەلەتىن رەجيسسەرلەر, گازەت-جۋرنال رەداكتورلارى, شىعارماشىلىققا قاتىسى بار جاستار ۇلكەننەن دە, كىشىدەن دە ۇيرەندى. الپىسىنشى جىلدارى ماسكەۋ مەن لەنينگرادتىڭ ءبىلىم جەتىلدىرۋ كۋرستارىندا جىلىنا ەكى رەتتەن ديكتورلار سەمينارلارى وتەتىن. وعان بۇكىل وداقتىڭ جۇرگىزۋشى-ديكتورلارى جينالاتىن. كوپ نارسەگە ۇيرەنەسىڭ. جەتەكشى ماماندار سويلەۋ, اكتەرلىك شەبەرلىك تەحنيكاسىنا باۋليدى. رەجيسسەر ءلايلا عالىمجانوۆا, جۋرناليست قادىر داۋىتوۆ, رەداكتور سوۆەت ماسعۇتوۆ قانداي عاجاپ رەداكتور ەدى! ەكى-ءۇش ءسوزدىڭ ورنىن اۋىستىرسا بۇكىل سويلەم قۇلپىرىپ كەتەدى. الماتىعا ماسكەۋدەن اتاقتى ديكتور يۋري لەۆيتاننىڭ ءوزى كەلدى! تەلەەكراننىڭ العاشقى ديكتورلارى, بۇگىندە عاسىر جاسىنان اسقان زۇلقيا جۇماتوۆا, مارقۇمدار نەللي وماروۆا, اتاقتى راديو ديكتورى انۋاربەك بايجانباەۆ مەكتەبى ديكتورلارعا نەگىز قالادى. مىنە, العاشقى ەلەڭ-الاڭدا ءماريام مەن لاسكەر دە سولاردان ۇيرەندى, ولارعا ەلىكتەدى.
ءان-اعا, جارىقتىق, انۋاربەك بايجانباەۆ راديودان حابار وقىعاندا كەۋدەڭدەگى جۇرەگىڭ تۋلاپ, قوس وكپەڭ القىمىڭا تىعىلىپ, ەرەكشە ءبىر تەبىرەنىس كۇي كەشەتىنسىڭ. رەسمي نە الۋان سالاداعى حابارلاردى وقىعاندا رەسپۋبليكا ەمەس, وداق كولەمىندە ديكتورلار اراسىنان ول كىسىنىڭ الدىنا تۇسەتىن ادام كەمدە-كەم ەدى. جاراتقان يەم وزىنە تىڭدارمان قۇلاعىنا جاعىمدى قوڭىر داۋىستى, سىبىزعىنىڭ ۇنىندەي سازدى ءۇندى, مانەر مەن تىڭدارمان جۇرەگىڭە جول تابار ماشىقتىقتى اياماي قوندىرا سالعان.
ديكتورلىق ونەردىڭ ءوز قۇپياسى, ونىڭ كۇردەلىلىگىندە. از ۋاقىتتى ۇنەمدەپ, ءاربىر ءسوزدى قاس-قاعىم ساتتە جۇيەلى تۇردە جەتكىزۋ, كۇندەلىكتى سان-سالالى وقيعالارمەن كورەرمەندى تانىستىرۋ اسقان شەبەرلىكتى ءارى تىڭعىلىقتى دايارلىقتى تالاپ ەتەدى. وسى جايلى بىلايشا وي تولعايدى تالىمگەر ديكتور ءماريام ايىمبەتوۆا بىلايشا وي تولعايدى: «بىزگە قولايلىلىعى سول – ءبىر حاباردى باسىنان-سوڭىنا دەيىن جۇرگىزەمىز. حاباردىڭ الۋان جانردا بولۋى – ديكتوردىڭ شەبەرلىگىن شىڭداپ, دياپازونىن كەڭەيتىپ, امپلۋاسىن تەرەڭدەتەدى. ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ وزىمەن كوپ نارسەنى اڭعارتۋعا بولادى. ارينە, سويلەۋ دە كوبىنە-كوپ وقىپ وتىرعان ماتىنگە دە بايلانىستى. ديكتور ءاربىر ءسوزدىڭ ءمانىن سەزىمتالدىقپەن, جۇرەك تۇكپىرىنەن شىعارىپ, ءوز سوزىندەي ەتىپ جەتكىزسە عانا ءوز كورەرمەندەرىنە جەتەرى حاق».
ءماريام ايىمبەتوۆا اقتوبە تەلەۆيزياسىندا ىستەگەن 5-6 جىلدىڭ كولەمىندە وعان ەلىكتەگەن, مەن سونداي بولسام دەگەن ارمان مەن قيال جەتەگىندە جۇرگەن جاندار از بولمادى. اسەمدىك پەن سۇلۋلىق استاسىپ, وعان ءتىل بايلىعى جاراسقان جاننىڭ بويىنداعى قىزعا ءتان قىلىق, بيازىلىق پەن جۇزىنەن ۇنەمى توگىلىپ تۇراتىن نۇر, سۇلۋ كەلبەت كىم-كىمدى بولسا وزىڭە ىشتەي دە بولسىن عاشىق ەتەتىن. ءماريام اپايىنا ۇقساسام دەگەن ارمان مەكتەپ جاسىنان جۇرەگىنە ۇيالاعان, كەيىن ءوزى دە ۇزاق جىلدار ەفيردىڭ سۇيىكتىسىنە اينالعان ديكتور باقىت جاڭعاليەۆا: «تەلەديدارى بار ۇيدە ءماريام اپايعا ەلىكتەمەگەن, وعان ۇقساۋعا تىرىسپاعان جاستار از شىعار. ءوزىم ۇيدە سابىنعا شىرپىنى ورناتىپ, ونى اينالدىرىپ وتىرىپ «سويلەپ تۇرعان موسكۆا. موسكۆا ۋاقىتى تاڭعى ساعات 7» دەپ ونى ءتۇرلى ينتوناتسيادا قايتالايتىنمىن. 1965 جىلى مادەني اعارتۋ سالاسىنان ءبىلىم الدىم. ول كەزدە ديكتور ءماريام اپاي بولاتىن. قىزدار ءبارىمىز اپايدىڭ سويلەۋ مادەنيەتى مەن شاشىنا دەيىن ەلىكتەپ, سوعان ۇقساۋعا تىرىساتىنبىز. اپاي 1966 جىلى الماتىعا اۋىستى دا, ورنىنا مەن كەلدىم», دەيدى اعىنان جارىلىپ.
سوناۋ ارتتا قول بۇلعاپ قالعان جاستىق شاق, ەسەيگەن كەزىندە ەكىنشى ۇيىڭدەي بولعان قازاق تەلەۆيزياسى وسىندا ىستەگەن كىم-كىمگە دە قاشاندا ىستىق. ءبىز شىققان بيىكتەن, العان اسۋدان بۇگىنگى ءىزباسارلارى اسىپ تۇسسە, ودان دا بيىككە كوز سالسا دەيدى. ىزدەگەنىن تابا الماسا قاشاننان دا بەيمازا لاسكەر اعا تەلەفون شالىپ: «قۇدايبەرگەن بايقادىڭ با, كەشەگى ديكتورلىق ماماندىقتىڭ ورنىن باسقان بۇگىنگى جۇرگىزۋشىلەر ەفيردەن قالاي بولسا, سولاي سويلەپ, ورتانى, قوعامدى, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ءتىل مادەنيەتىن بۇزىپ جاتىر. ولار ەفيردەگى جۇرگىزۋشىلەرگە قاراپ بويلارىن عانا ەمەس, ويلارىن دا تۇزەيتىندەرىن بىلمەي مە, الدە سوعان ورەلەرى جەتپەي مە؟! وسىلار مەكتەپتە, جوو-دا ءتىل زاڭدىلىقتارى ەرەجەلەرىن وقىماعان با؟» دەپ قىنجىلىسىن ءبىلدىردى.
ءوزىم قازاق تەلەديدارىندا ىستەگەن سەكسەنىنشى جىلداردىڭ بىرىندە ءماريام اپايعا «ەفيرگە شىققاندا قانداي سەزىمدە بولاسىز؟», دەگەنىمدە: «ديكتورلاردىڭ ەفيرگە شىعۋى ءبىز ءۇشىن – بۇكىل حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى, مادەنيەتى, مىنەز-قۇلقىنىڭ ايناسى ىسپەتتى سياقتى. سوندىقتان دا كيىم كيۋ, شاش قويۋ, كامەرا الدىڭدا ءوزىڭدى ۇستاۋدىڭ ءمانى ەرەكشە. داۋىس ىرعاعى, كوڭىل كۇي, ارتيكۋلياتسيا, ديكتسيا دەگەندەردىڭ بارىنە ساقاداي ساي بولۋىڭ كەرەك. ءاربىر كۇنگى حابار مەن ءۇشىن تولعانىس, ەرەكشە كوڭىل-كۇيمەن اسەرلى, داۋىسىڭ اشىق تا سازدى بولۋى قاجەت. ەفير الدىندا ۇلكەن سىنعا تۇسەتىندەي ۇنەمى تولقيمىن. حاباردى وتكىزگەن سوڭ عانا كوڭىلىم ءبىر ساتكە جاي تابادى», دەگەنى ەسىمدە. ديكتور قاي كەزدە دە تەلەۆيدەنيە حابارلارىنىڭ باس ديريجەرىندەي. ءارى ءار حابارداعى ماقسات-مازمۇنىنا ساي كورەرمەن جۇرەگىڭە جول تاپسا دەيسىڭ. بۇل دا ديكتور ورەسىنىڭ كەڭدىگىنە, وي تەرەڭدىگىنە بايلانىستى. ءاربىر ءسوز ارقىلى ايتپاق بولعان وي-پىكىردى مەيلىنشە ءدال جەتكىزۋدىڭ ءادىس-ءتاسىلى كورەرمەندەردىڭ تالاپ-تالعامىن ورىنداۋ بولىپ تابىلادى.
«Aqtobe» تەلەارناسىنىڭ ۇجىمى 60 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا قازاق كسر ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى لاسكەر سەيىتوۆپەن كەزدەستى. لاسكەر سەيىتوۆ تەلەارنا ۇجىمىمەن كەزدەسپەس بۇرىن گريمەر بولمەسىنەن ءبىر-اق شىقتى. جاسى سەكسەننەن اسسا دا, ءالى تىڭ, ءوزىن بارىنشا شيراق ۇستايتىن ارداگەر ديكتور توتىدايىن تارانىپ, سۇڭقاردايىن سىلانباسا دا, ايناعا قاراپ, شاشىن تاراپ, بەتىن ارلەتىپ بارىپ كەزدەسۋگە كەلدى: «1962 جىلدىڭ 12 قازانىندا قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ ەسىگىن اشتىم. سودان باستاپ بار ءومىرىم تەلەديداردا ءوتتى. ول كەزدە جاسىم نەبارى 22-دە ەدى. كونكۋرستان ءوتىپ, 1994 جىلعا دەيىن تەلەۆيزيا سالاسىندا ديكتور بولدىم. جالپى وتىز ءتورت جىل ديكتورلىق قىزمەت اتقارىپپىن. كەڭەس ۇكىمەتى قۇلاپ, زامان وزگەردى, باسقا قوعام ورناي باستاعان اۋىر كەزەڭدەردە تۇبەگەيلى راديوعا اۋىستىم. ديكتور, جۇرگىزۋشى, كوممەنتاتور, اعا رەداكتور, باس رەداكتورلىق قىزمەتتەردى اتقارىپ, 2002 جىلى زەينەت دەمالىسىنا شىقتىم».
1960-1990 جىلداردىڭ ايشىقتى تۇلعالارى, قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ قارلىعاشتارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى لاسكەر سەيىتوۆ پەن ءماريام ايىمبەتوۆا – كورەرمەن جۇرەگىندە, ەل ماقتانىشتارى. ويتكەنى ولاردىڭ سول كەزەڭدەردەگى تەلەۆيزياداعى سىمباتى مەن قوڭىر ءۇنى ءبۇتىن ءبىر قازاق بالاسىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزىپ, ۇلگى الۋعا ۇندەدى. بۇگىندە ءبىرى سەكسەننىڭ بەل ورتاسىنا تاياسا, ەندى ءبىرى سەڭگىرلى سەكسەنگە اياق باسقان, تەلەۆيزيا تابىستىرعان ەرلى-زايىپتى ديكتورلار لاسكەر سەيىتوۆ پەن ءماريام ايىمبەتوۆا – قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ تاريحىنان ويىپ ورىن العان تۇلعالار.
قۇدايبەرگەن تۇرسىن,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
