ايماقتار • 28 شىلدە، 2021

قاسيەتتى نارىن پوەتيكاسى

74 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدەگى «رۋحاني جاڭعىرۋ» اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ءىس-شارانىڭ ءبىرى كيەلى جەرلەردى انىقتاۋ ەكەنى بەلگىلى. بۇل، تۋعان جەردى قاتتى قادىرلەيتىن قازاق حالقىنا ءتان قاسيەتتىڭ ءبىرى. سوندىقتان توپو­نو­ميكالىق اتاۋلار تەك گەوتەرميندىك قانا سيپاتقا يە جاي سوزدەر ەمەس، ولار  – تۇرعىلىقتى ەتنوستىڭ رۋحاني مادەنيەتىندە زور ءرول اتقاراتىن كيەلى سيمۆولعا يە لينگۆومادەني قۇبىلىستار.

ال كيەلىلىك جايدان-جاي تۋمايدى، ول قاشاندا جالپىحالىقتىق، تاريحي-مادەني، ەكونوميكالىق العىشارتتاردىڭ جيىن­تىعىنان قۇرالادى. بۇل ماعىنا­سىن­دا گەوتەرمين لينگۆومادەني اتاۋ رەتىندە الەۋمەتتىك ورتا وكىلدەرىن بىرىك­تى­رۋشى تۇپكى نەگىز رەتىندە ۇلكەن پسي­حو­لو­گيالىق تا ءرول اتقارادى. وسى كونتەكس­­تە الدەبىر كۋلتتىك نىسان سياقتى دەڭگەيگە جەتەدى. ونداي وڭىرلەر بارلىق حالىقتا دا، ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق جەرىندە دە جەتەرلىك. ولار: سارىارقا، جەتىسۋ نەمەسە مۇرات اقىن جىرلاعان اتاقتى ءۇش قيان – ەدىل، جا­يىق، مانعىستاۋ.

باتىس قازاقستان وڭىرىندە وسىنداي كيەلى لينگۆومادەني مانگە يە جەر اتاۋى – «نارىن» نەمەسە «نارىن قۇمى». گەوگرافيالىق كەڭىستىك، جەر اتى تۇرعىسىنان ەنتسيكلوپەديا وعان مىنانداي انىقتاما بەرەدى: «نارىن قۇمى – ەدىل مەن جايىق ءوڭىرىنىڭ ارالىعىندا (ساعالىق بولىكتەرىندە) وڭتۇستىك جاعى كاسپي ماڭى ويپاتىنىڭ شەگىندە. اۋماعى 40 مىڭ شاقىرىم».

«نارىن» اتاۋى جونىندە بىرنەشە پىكىر بار، ت.قونقاشباەۆ، ە.قويشىباەۆ بۇل ءسوزدىڭ گەنەزيسىن مونعولدىڭ «نا­رىن» – جىڭىشكە، تار وزەن دەگەن سوزى­مەن بايلانىستىرسا، جەرگىلىكتى ولكەتانۋشى م.جولجانوۆ موڭعول ءسوزىنىڭ قۇمعا قاتىسى جوق دەپ ساناپ، بۇل ءسوزدىڭ ەتيمولوگياسىن وعىز (ازەربايجان) ءسوزى «نارىن تورپاق»، ياعني مايدا توپىراقپەن جانە تاجىكتىڭ «نارىن» – «بورپىلداق» سوزىمەن بايلانىستىرادى. ونىڭ پىكىرىنشە، «نارىن – مايدا توپىراقتى، بورپىلداق قۇم».

سونىمەن قاتار م.جولجانوۆ قازاق­تار كەيبىر جەردە وتە ۇساقتاپ دايارلانعان ەتتى نارىن دەپ اتايدى دەگەن دالەل كەلتى­رە­دى.

«نارىن» (نارىن قۇم) ءسوزى ورىسشا شىققان گەوگرافيالىق قولدانىستاردا كوبى­نە «رىن-پەسكي» دەگەن اتپەن بەلگىلى بولدى.

ەندى ءوڭىردىڭ تاريحي سيپاتىنا كەلەر بولساق، ول – ەدىل مەن جايىق اراسىنداعى قۇنارلى، شۇيگىندى جايىلىمدى ولكە. سوندىقتان كوشپەندى مالشى قازاق ول جەردى ەجەلدەن مەكەندەگەن. ال ولارعا دەيىن كوپتەگەن حالىقتار تىرشىلىك قۇرىپ، كەيبىرەۋى تاريح ساحناسىنان مۇلدەم ىعىسسا، كەيبىرەۋلەرى (مىسالى، قالماقتار) باسقا جەرلەردى مەكەندەپ كەتكەن. ال پاتشا پاۆەل ءبىرىنشىنىڭ 1801 جىلعى بۇيرىعىمەن نارىن قۇمىنان ىشكى وردا اتالعان بوكەي حاندىعى قۇرىلدى. حاندىقتىڭ قۇرىلۋى نارىن تاريحىندا لينگۆومادەني قۇندىلىقتىڭ پايدا بولۋىنا اكەلدى.

بىرىنشىدەن، نارىن ۇعىمىنىڭ كيەلىك-سيمۆولدىق لينگۆووبرازى ماحامبەت كوتەرىلىسىمەن بايلانىستى دا­مىدى. وعان اقىننىڭ ءوز ولەڭدەرى سەبەپشى بولدى.

ەكىنشىدەن، بۇل گەوتەرمينگە كيەلى نارسە رەتىندە تەرەڭ كوگ­نيتيۆتىك قاتى­ناس­تىق پايدا بولۋىنا حالىقتىق گەنەو­لو­گيا­لىق ءتۇپ-توركىنى، ياعني اتا-بابا جەرى سانايتىن ناقتى گەوگرافيالىق كەڭىستىكتەن ايىرىلۋى سەبەپشى بولدى. بۇل تۇرعىدان نارىن قۇمى – الىستا قالعان ەلەس، ساعىنىش، مۇڭ، ەلەگىزۋ، وتكەندى اڭساۋ سياقتى كون­تسەپتىلەرگە يە.

ۇشىنشىدەن، ماحامبەت تاعدىرى مەن ولكە تاريحى باسقا اقىن، جازۋشىلاردىڭ نارىن قۇمى سيمۆوليكالىق وبرازىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزدى. گەوگرافيالىق اتاۋ وسىنىڭ ارقاسىندا رۋ­حاني نۇكتەگە اينالدى. سوندىقتان قازاق پوەزياسىندا قالىپتاسقان نارىن­دى جىرلاۋ داستۇرىنە، پوەزياداعى نارىن بەينەسىنە توقتالىپ وتسەك.

وسى ۇعىمدى كەڭىنەن قولدانعان ما­حامبەت جىرلارىنداعى نارىن كون­تسەپتىسىنە كەلەر بولساق، نارىن – بۇل ءۇشىن قاستەرلى ۇعىم، اتاجۇرت، ءوز ەلى، سوندىقتان ول ءوز ولەڭىندە (مەن، مەن، مەن ەدىم، مەن نارىندا جۇ­ر­گەندە…) ءوزىن كورسەتۋ ءۇشىن، ءوزىنىڭ باقىتتى ءومىرى، الەۋمەتتىك مارتەبەسى قانداي بولعانىن جەتكىزۋ ءۇشىن نارىندا جۇرگەندە قانداي بولعانىن ايتادى. ماحامبەت ءوزىنىڭ ءومىرىن ەكى كەزەڭگە بولەدى: نارىنداعى جانە نارىننان تىس. نارىن – ول ءۇشىن ويلاسا، كوكىرەگى قارس ايىرىلاتىن، ساعىنىشتى ەل. سەبەبى ونىڭ كوتەرىلىس سالدارىنان ەلدەن تىس جۇرگەنى بەلگىلى. بىراق «تىس» دەگەننىڭ ءوزى قازىرگىشە ايتقاندا ءتيىپ تۇرعان جەر.

اقىن ءوزىنىڭ نارىندا دەگەن ولەڭىندە وسى ولكەنىڭ ەرەكشەلىگىن بەرەدى. ول ەڭ بىرىنشىدەن، ءار جولدى «ادىرە قالعان نارىن»، – دەپ باستايدى. بۇل ولەڭنىڭ نەگىزى وسى «ادىرە قالعان» ءسوزى. بۇل ءسوزدىڭ «ادىرا قالدى. كەلمەسكە كەتتى، قۇرىپ كەتتى» دەگەن ماعىنانى بەرەتىنىن ەسكەرسەك، ماحامبەت نارىننىڭ ەندى مەكەن بولمايتىنىن سەزەدى، «ونداي قونىس ماعان جوق، قۇدايىم قىلدى امال جوق» دەيدى. ولەڭ بويىنشا نارىننىڭ تەڭىز، جايىق دەگەن سۋلى، قامىستى، وباسى، جىڭعىلى، تالى، جاياسى، جالى، قۇستارى، مالى بار. ەگەر كۇنكورىس تۇرعىسىنان ايتتى دەسەك: «ادىرە قالعان نارىندا، باس پايدانىڭ ءبارى بار، قاپىدا كەتكەن دۇنيە-اي»، دەپ وكىنەدى.

ەندى نارىننىڭ ماحامبەتتەگى فلورا مەن فاۋناسىنان الەۋمەتتىك قۇرىلىمىنا كەلەر بولساق، «اتا-انا، ءىنى-اعا، قاتىن-بالا، جىبەكتەن جەلبىرەتىپ ۇستار تۋى بار» ەڭىرەگەن ەرى جانە «كورمەگەندى كورگىزگەن، كۇن كەمەگە مىنگىزگەن، قىناما بەشپەنت كيگىزگەن، زابىرلىگىن تيگىزگەن ورداسىندا جاڭگىر دەگەن حانى بار». ياعني دوس تا، جاۋ دا بار.

ال «شاشىلۋ» دەگەن ولەڭىندە وسى نارىنداعى وتباسىسىن، دۇنيەسىن، اقساقالدارىن ايتىپ ءوتىپ، ءبارى دە ەشتەڭە ەمەس، دەپ، «كەيىنگى قالعان جاس بالانى»، بولاشاقتى، نارىننىڭ بولاشاعىن ويلايدى.

ماحامبەتتىڭ تاعى ءبىر ءجيى قولدا­نا­تىن تەڭەۋ ءسوزى – «الاقانداي نارىن». قازاقتا «الاقان» ءسوزىنىڭ تازا انا­تو­ميا­لىقتان وزگە كوپ سيمۆولدىق مانگە يە ەكەنىن ەسكەرسەك، مىسالى، «الاقانعا قارادى – دامەتتى، الاقانعا تۇردى – با­عىندى، «الاقانى جازىق» – جومارت جانە «الاقان-اياسى» الاقان، «الاقانعا سالۋ» ماعىناسىندا جاقسى كورۋدىڭ، ىستىق كوڭىلدىڭ مەتافوراسى ەكەنىنەن شىعاراتىن بولساق، «الاقانداي نارىن» - تەك اۋماعى تار، كىشكەنە جەر» عانا ەمەس، جانعا جاقىن جەر، اياۋلى جەر دەپ ءتۇسىنۋ قاجەت سياقتى. ونىڭ ۇستىنە ول – بارىنە تانىس جەر.

كەلەسى ءبىر تەڭەۋ – «ەن-نارىن». بۇل جەردە اقىن «ەن» ارقىلى نارىننىڭ كەڭدىگىن، بايتاقتىعىن بەرۋگە تىرىسقان. ونى بىردەي اتقا مىنگەندە جەر قايىسقان قول بولاتىن وتەمىس بالالارى تەك كەڭ-بايتاق جەردە جۇرسە كەرەك-ءتى.

اقىننىڭ نارىن تسيكلدارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ تراگەديالىق نوتاعا يەسى – «مەن نارىننان كەتكەنمىن» دەگەن شاعىن  ولەڭى. اقىن بۇل ولەڭىندە بىلاي دەيدى: «مەن نارىننان كەتكەنمىن، نارىندى تالاق ەتكەنمىن». ماحامبەتتىڭ جايىقتىڭ كەلەسى بەتىنە ءوتىپ، نارىنعا ورالۋدان كۇدەر ۇزگەن كەزىندە شىققان ۇمىتسىزدىك، امالسىزدىققا تولى جولدار. «تالاق ەتۋ» – اۋىر ۇكىم، اۋىر شەشىم. نارىن مەن اقىن قاتىناسىنىڭ الدە ءبىر كۋلميناتسياسى سياقتى جولدار. «قۇمىڭدى قۇتقا اينالدىرسام» دەگەن ءوپتيميزمنىڭ تولىق پەسسيميزمگە اينالۋى.

«ابايلاماي ايىرىلدىم، ار جاقتاعى ەلىمنەن، اناۋ نارىن دەگەن جەرىمنەن، ءتىرى كەتتىم دەمەيمىن، كەم بولمادى ولىمنەن!»، دەپ وكىنەدى اقىن.

ايتا كەتۋ كەرەك، جوعارىداعى «ادىرە قالعان نارىن» ءسوزىن كەيىن ىعىلمان شورەك ۇلى «يساتاي-ماحامبەت» داستانىندا يساتايدىڭ اۋزىنا سالادى.

ەندى باسقا اقىندارعا كەلسەك، بالا وراز بەن قۇلمانبەت ايتىسىندا نارىننىڭ جايىنان حابار بەرەتىن مىنانداي جولدار بار،

بالا وراز:

اينالاسى التى ايلىق،

توڭىرەگى ءتورت ايلىق،

شالقىپ جاتقان نارىندى

ءۇش جىلدان كەزىپ كەلەمىن، – دەسە،

قۇلمانبەت تەرىستەپ جاۋاپ بەرەدى:

داۋلەتى بار دەپ ەستىگەم،

سوناۋ جايىقتان ارعى نارىندى

بۇل كۇندەرى بولعاندا،

نارىننان داۋلەت ارىلدى.

كەشەگى ءبىر ۋاقتا،

نارىن دەگەن ار جاقتا

يەسىز قونىس كوپ ەدى.

بۇل كۇندەرى بولعاندا

نارىنداعى يەسىز قونىستىڭ

ءبىرازى كەتتى حاندىققا،

ءبىرازى كەتتى قازىناعا.

قايىرۋلى مال وسپەس،

نارىننان داۋلەت ارىلدى.

وسىلايشا اقىن ءسانى مەن داۋلەتىنەن ايىرىلعان نارىندى سۋرەتتەيدى. قاتال شىندىقتى بەتكە باسادى. نارىننىڭ وسىنداي سۇرەڭسىز قالپىن، بۇرىنعىسىن اڭساعان تۇرعىدان اتاقتى اقىن، «زار-زامان» پوەزياسىنىڭ كورنەكتى وكىلى مۇرات موڭكە ۇلى دا بەرەدى. بۇل توپ اقىندارىنىڭ ورىس بوداندىعىنا دەيىنگى زاماندى قازاقتىڭ قۇت قونعان ءداۋىرى رەتىندە جىرلاپ، كەيىنگى زامانعا پەسسيميزممەن قاراعانى بەلگىلى.

سوندىقتان مۇرات «سارىارقا» ولەڭىندە «اۋەلى ورىس ەدىلدى، سارىتاۋ، اشتارحاننىڭ جەرىن دە الدى. ارتىنان ەدىلدەن سوڭ نارىندى الدى» دەپ جازادى.

ء«ۇش قياندا»، «ادىرا قالعىر، يت نارىن» دەگەن ماحامبەتتىك تىركەستى كورەمىز. كەلەسى ءبىر جولداردا نارىننىڭ داۋلەتىن، تىنىش، قىزىقتى ءومىرىن ەسكە الىپ، «ەندى قايتىپ كەلەر مە، باستان وتكەن سول كۇندەر»، دەگەن ءوز سۇراعىنا «ەندى اينالىپ كەلمەيدى»، دەپ جاۋاپ بەرەدى. وعان ەلدىڭ بوداندىعىن، ادامداردىڭ، سالت-ءداستۇردىڭ بۇزىلعاندىعىن كولدەنەڭ تارتادى. باياعى «جاتىپ قالعان بوز تايلاق، جارداي اتان بولعان جەر» نارىندى كەيىنگى «ادىرە قالعان نارىنعا» قارسى قويادى.

وسى جەردە ماحامبەتتەن باستاپ، كوپتەگەن اقىندارعا بۇرىنعى نارىندى يدەالعا اينالدىرۋ، ميفتىك قابىلداۋ ءتان ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ولار ونى جانداندىرادى، ءتىرى بەينەدەي قا­­­بىل­دايدى.

نارىنعا دەگەن سونداي كوزقاراستى كەيىنگى حح عاسىر اقىندارىنان دا كورەمىز. مىسالعا م.ماقاتاەۆ «قۇم نارىندا» ولەڭىندە:

شوككەن نار - نار، بۋرا - بۋرا

و، نەڭ جاتىر قۇمدارىندا؟

ماحامبەتتەي ۇلدارىڭ با؟

ءتىرى ۇستاي تۇرمادىڭ با؟

– دەگەن سۇراق قويادى.

اقىن م.نيەتاليەۆتىڭ ولەڭدەرىنەن مىنانداي جولداردى كەزدەستىرۋگە بولادى:

بەۋ، نارىن!

اتا قونىس – ارماندى ەل ەڭ،

يساتاي ىزدەپ بارعان نەدەن؟

نارىن دالاسىندا تۋىپ، بۇكىل قا­­زاقتىڭ ماقتانىشىنا اينالعان فاريزا وڭعارسىنوۆا بىلاي دەپ ونى جىرعا قوسادى:

قاسيەتتى نارىن، قۇم نارىن،

كيەلى مەنىڭ قۇنداعىم،

كوڭىلىمدى تاۋداي تۇلعامەن،

قۇمىندا كوشىپ ءجۇرىپ مەن،

انامنىڭ ءانىن تىڭدادىم.

وسى اقىنداردىڭ ىشىندە نارىندى ەڭ كوپ جىرلاعان بەلگىلى اتىراۋلىق اقىن نۇرالى اجىعاليەۆ بولدى. اقىن­نىڭ «نارىن» تسيكلدارى ارنايى زەرت­تەۋدى قاجەت ەتەتىن شىعار،بىراق ءبىز تا­قىرىبىمىزدىڭ اياسىندا عانا شولۋ جاساساق، اقىن ءوزىنىڭ نارىندىق ەكە­نىن ماقتانىشپەن ءجيى جىرلايدى. «نارىنىمنىڭ مەن ءبىر توپ قياعىمىن»، دەيدى اقىن. نارىندى-كيەلى، نۇردان جارالعان ولكە، قازاقتىڭ بەرەكەلى اي­ما­عى سانايدى. «جادىراپ جاتا بەرشى، جا­رىق­تىعىم» دەگەن تىلەك ايتادى.

اقىن ن.اجىعاليەۆتىڭ ءجيى قول­­دا­نا­تىن تەڭەۋى «اق نارىن». وسىلاي اتالاتىن ءانى بار ولەڭىندە «ارشىن ءتوس شاعىلىڭ ارۋداي شەشىنگەن» دەگەن توسىن تەڭەۋ قولدانادى. «اق نارىنىم، ارمىسىڭ» ولەڭىندە ولكە تاريحى، ولكە مىنەزى، ولكە سۋرەتى بەرىلىپ، ولەڭ تازا انتروپومورفيزمدىك سيپاتقا يە بولىپ كەلەدى. مىسالى،

جارقىراسا قاس-قاباعىڭ،

 جارقىرايمىن، شاتتانام،

ەستىلگەندە كۇرسىنىسىڭ،

جابىرقايمىن، توتتانام.

باقىتتىمىن، اق نارىنىم، …

جۇزىڭدەگى قۋانىشتى

كورگەنىمە بۇگىنگى !

 ماحامبەت باسىندا اقىن بىلاي دەيدى:

اتىنان نارىنىڭنىڭ – كيەلى ەلدىڭ

باسىمدى ارۋاعىڭا يە كەلدىم.

مىنە، باتىس قازاقستان مەن اتى­راۋ­دى الىپ جاتقان ۇلكەن تاريحي مەكەن «نارىن» اتاۋىنا بايلانىس­تى لينگۆو­مادەنيەتتانىمدىق شولۋدى ما­حام­بەتتەن نۇرالى اقىنعا دەيىنگى كەزەڭمەن الىپ وسى جولدارمەن بىتىرگىمىز كەلەدى.

قورىتىندىلاي كەلە ايتارىمىز، «نارىن» گەوتەرمينى – بىرنەشە لينگۆو­­­مادەني قاتپاردان تۇراتىن، ءار ءتۇرلى اسسوتسياتيۆتىك بەينە تۋعىزىپ تۇرعان اتاۋ. ولەڭدەردەگى تەڭەۋلەر، ەموتسيالىق-پسيحولوگيالىق وبرازدار وسىنىڭ كورىنىسى. بەلگىلى ءبىر مەكەندە (قۇتتى مەكەن) تىرشىلىك ەتۋ، كەيىن ول جەردەن ايىرىلۋ، ءتۇپ-توركىنىن جوعالتۋ، ول جەرگە قايتىپ بارۋدىڭ، بۇرىنعىشا تىرشىلىك ەتۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگىن سەزىنۋ سارىنى – قازىرگى ۋربانيزاتسيا، جاhاندانۋ داۋىرىندە بارلىق ادامدارعا ءتان. سوندىقتان توپونيمدەردىڭ سىرتقى اتاۋىنىڭ تەرەڭىندەگى، ارعى جاعىنداعى مادەني قاباتتى تىلدىك تۇرعىدان الىپ، سيمۆولداردى وقىپ بىلگەندە عانا گەوتەرمين الەۋمەتتىك جادىدا تەرەڭىرەك ساقتالادى جانە جاي عانا جەر اتاۋىنان ەتنولينگۆيستيكالىق، مادەني جاعىنان كيەلى ۇعىمعا اينالادى. ءبىز نارىن قۇمىنا قاتىستى ولەڭدەردەن وسىنى كورەمىز.

 

جۇمازيا ابدراحمانوۆا،

ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

مارافون نەسىمەن ماڭىزدى؟

الەم • 26 قىركۇيەك، 2021

تاعدىرى تەمىردەي شىڭداعان قايراتكەر

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

شەكتەۋدە شيرىققان شاعىن بيزنەس

بيزنەس • 26 قىركۇيەك، 2021

پياندج وزەنىندەگى ەرلىك

تاريح • 26 قىركۇيەك، 2021

ەڭبەكپەن ەسەيگەن ەر

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

بەيتانىس ساعىنىش

الەم • 26 قىركۇيەك، 2021

Astana Open ءتۋرنيرى اياقتالدى

سپورت • 26 قىركۇيەك، 2021

شەكاراشىلار ەليتالىق اسكەر بولسا...

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

ۇلىبريتانيادا تانىستىرىلادى

وقيعا • 26 قىركۇيەك، 2021

وبلىس ورتالىعىنىڭ دەنى اۋىز سۋسىز وتىر

ايماقتار • 26 قىركۇيەك، 2021

مۇراعاتتاردىڭ ءحالى مۇشكىل

قوعام • 26 قىركۇيەك، 2021

نۇر-سۇلتان اۋەجايىندا ءتۇتىن شىقتى

ەلوردا • 26 قىركۇيەك، 2021

جالعىزدىق ارالى

كينو • 26 قىركۇيەك، 2021

تەننيس: Astana Open ءتۋرنيرى اياقتالدى

سپورت • 26 قىركۇيەك، 2021

ەلوردادا قار جاۋادى

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

بالالار الاڭىنداعى تج: بالا ەسىن جيدى

ايماقتار • 26 قىركۇيەك، 2021

قاراعاندى-بالقاش تاس جولى جوندەلۋدە

ايماقتار • 26 قىركۇيەك، 2021

الماتىدا كىتاپ فەستيۆالى ءوتىپ جاتىر

ايماقتار • 26 قىركۇيەك، 2021

ماسكەۋدە جەتى جۇلدە الدىق

سپورت • 26 قىركۇيەك، 2021

ەلوردادا Astana Marathon-2021 ءوتىپ جاتىر

ەلوردا • 26 قىركۇيەك، 2021

بۇگىن ماشينا جاساۋ كۇنى

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

قىزىلوردا وبلىسى «جاسىل» ايماققا ءوتتى

كوروناۆيرۋس • 26 قىركۇيەك، 2021

قانشا قازاقستاندىق ۆاكتسينا سالدىردى؟

كوروناۆيرۋس • 26 قىركۇيەك، 2021

قازاقستاندا ەڭبەك كۇنى اتاپ وتىلەدى

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2021

سقو-دا جۇك كولىگى جىلۋ قۇبىرىنا سوعىلدى

ايماقتار • 25 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار