سىناقشى مەن سانتەحنيك, ينجەنەر جانە ءۇي سىپىرۋشى. توقتار اۋباكىروۆتىڭ الماتىداعى پاتەرى. از كۇن ايالداپ, كەزدەسۋلەردى ءتامامداپ تاستاعان عارىشكەرىمىز استاناعا ۇشقالى جاتقان. ەشقاشان قۇلپى سالىنبايتىن ەسىكتىڭ قوڭىراۋى ەكى رەت «شار» ەتتى دە, ىلە-شالا ساۋ ەتىپ ىشكە ءۇش جىگىت كىرىپ كەلدى. توسىن تانىستارىنا شەيىن ەش جاتىرقاۋدى بىلمەيتىن كادىمگى توقاڭ ەمەس پە, الدىڭعى اتتاعان جىگىتتى قاپسىرا قۇشاقتاپ, قۋانىشىن جاسىرماي, قاۋمالاستى دا قالدى. تەكتەن-تەك ەمەس ەكەن. گالستۋگىن جۇرە بايلاپ, ۋاقىتىن ۇنەمدەپ جاتقان توقتار وڭعارباي ۇلى كەنەت, كوزىلدىرىكتى جىلى ءجۇزدى, مۇرتتى جىگىتتى قولتىعىنان دەمەپ:
– مەملەكەتتى قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ پولكوۆنيگى ەرجان, ەرەكەڭ (ەسىمىن وزگەرتتىم) دەگەن مەنىڭ باۋىرىم...– دەپ داۋسىن گۇرىلدەي كوتەرىپ, جارقىلداي تانىستىردى. زەينەت جاسىنا قيمايتىن جاراۋ اتتاي ءجونى بولەك جىگىتتەر ەكەن وزدەرى دە, ەرەكەڭ-پولكوۆنيك ەركىنسىپ ءسوز باستادى:
–توقا, ىلعي سۋىتسىز, الماتىدا جۇرگەنىڭىزدى كەش بىلدىك. ەندى ەڭ بولماسا اۋەجايعا دەيىن شىعارىپ سالايىق دەپ ەنتىگىپ جەتتىك.
بولمە ءىشىن جايلاعان جايدارى كۇلكىنىڭ اراسىندا ەرەكەڭ: «كەزىندە ءسىزدىڭ سوڭىڭىزدان ءبىر ۆاگون جولاۋشى بولىپ جۇردىك تە ەمەس پە؟..» دەپ قالدى. ء«بىر ۆاگون جولاۋشى, ءبىر ۆاگون جولاۋشى...» بۇل ءوزى جايدان-جاي ايتىلا سالماعان ءسوز ەكەنىنە ەلەڭ ەتە قالعانىم سەبەپشى بولدى-اۋ دەيمىن, قاۋىپسىزدىكتىڭ كانىگى قىزمەتكەرى كوپ كۇتتىرمەستەن, توسىن ايتىلعان ءسوزدىڭ «توماعاسىن سىپىردى». شەت جاعاسىن عانا...
الەمدىك اۆياتسيا ءىلىمىنىڭ بىرەگەي بىلىكتىسى توقتار اۋباكىروۆتىڭ (بىزدىڭشە... عارىشكەر توقتار اۋباكىروۆتىڭ!) قوعامداعى ورنى مەن جالپى ونىڭ ومىردە كىم ەكەنىن ناقتى ايعاقتايتىن ءھام سيپاتتايتىن عاجايىپ ءساتتىڭ ءار كەز, دۇركىن-دۇركىن تۋىپ تۇراتىنى بار. وتكەن وتىز جىل بويى وسىلاي! ەندەشە, الدىمەن كەڭەس وداعىنىڭ, ونىڭ مۇراگەرى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اۆياتسياسى مەن قورعانىس سالاسى بويىنشا جازىلعان بۇرىنعى «وتە قۇپيا», قازىرگى جارتىلاي (!) قولجەتىمدى قۇجاتتالعان شەجىرەسىن پاراقتاپ كورەيىك. وندا داڭقتى سىناقشى-ۇشقىش توقتار اۋباكىروۆ 1976-1991 جىلدار ارالىعىندا ەلۋدەن استام اسكەري ۇشاقتى, ونىڭ ىشىندە ايگىلى ميگ-29ك, ميگ-31ب ۇشاقتارىن كوككە كوتەرىپ, سىناقتان وتكىزدى دەگەن سوزدەر تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ, ەرەكشە دارىپتەپ جازىلىپتى. سانسىز ميگ توبىنداعى ەكى ۇشاققا ەرەكشە ءمان بەرىلۋىنىڭ تۇپكى سەبەبى نەدە؟
پلانەتاداعى «ەڭ جىلدام 2-ءشى ۇشاق سانالاتىن» ميگ-25 ۇشاعىن 1976 جىلى 3 قىركۇيەك كۇنى بەلەنكو ەسىمدى اعا لەيتەنانت قيىر شىعىستاعى اسكەري بازادان جاپونياعا ايداپ كەتىپ, سول جەردەن امەريكالىقتارعا تابىستاعانى تاريحتان ءمالىم. ءۇش كۇننەن سوڭ پرەزيدەنت كارتەردىڭ وكىمىمەن بەلەنكوعا ەلدە تۇرۋعا رۇقسات, ءبىر ايدان سوڭ كونگرەسس شەشىمىمەن اقش ازاماتتىعى بەرىلدى. سول كەزەڭدەگى اقش ورتالىق بارلاۋ كەڭسەسىنىڭ ديرەكتورى دجورج بۋش-ۇلكەنى (كەيىننەن پرەزيدەنت بولعان) بۇل ينتسيدەنت تۋرالى «اقش تاريحىنداعى بارلاۋ سالاسىندا ەڭ ۇلكەن جەڭىس» دەپ باعالادى. ۇرلانعان ۇشاقپەن بىرگە كەڭەس وداعى سىناقشىلارىنىڭ ەڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرى مەن سوڭعى ناۆيگاتسيالىق قوندىرعىلار «قولدى بولدى». ديپلوماتيالىق تالاپتاردىڭ كۇشىمەن ەكى ايدان سوڭ ەلگە قايتارىلعان ۇشاقتىڭ باستان اياق ءسۇزىلىپ, بۇزىلىپ, مۇقيات قايتا قۇراستىرىلعانىن قابىلەتتى تەحنيك ماماندار عانا بايقادى...
مەملەكەت اسكەري اۆياتسيا تاريحىنداعى ۇلكەن اعاتتىقتى ومىرگە ميگ-31 جويعىش ۇشاعىن اكەلۋمەن جويدى. ال ەندى, سول ۇشاقتىڭ تۇساۋىن كىم كەستى, ول ول ما, «تەڭىز جوباسىنا» قاتىستى ايگىلى ميگ-29ك اۋە كەمەسىنىڭ «كوكەسى» كىم دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ كورەيىكشى! سول تۇستا اقش سەكىلدى الپاۋىت باسەكەلەسىنىڭ الدىندا ۇستەمدىگىن ەسەلەپ, ايبات شەگىپ تۇرعان كسرو اتتى دەرجاۆانىڭ قۇپيا قورعانىس يندۋسترياسىندا قارشاداي عانا قازاق جىگىتىنىڭ ماڭداي تەرىن سىلىپ تاستاپ, كوش باستاپ جۇرگەنىن بىلدىك پە ءبىز؟ بىلمەدىك. مەملەكەتتىك قۇپيا سانالدى... جاساعان ەرلىگى شە, ەسەپسىز!!! تىركەلگەن, بىراق قۇپيا!.. توقتار اۋباكىروۆكە «قازىرگى زامانعى جاڭا اۆياتسيالىق تەحنيكانى سىناقتان وتكىزۋدەگى كورسەتكەن ەرلىگى مەن وجەتتىگى ءۇشىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن بەرگەندەگى كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ 1988 جىلعى 31 قازانداعى جارلىعىنىڭ «جابىق تۇردە» دەگەن بەلگى قويىلىپ جازىلعانى شە؟!
ەندى, اڭگىمە باسىنداعى ەرەكەڭنىڭ ء«بىر ۆاگون جولاۋشى» وقيعاسىنىڭ سىرىنا ۇڭىلەيىك. اتاقتى سىناقشى-ۇشقىش, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى توقتار اۋباكىروۆ تە تەڭ قۇقىلى كەڭەس وداعى ازاماتتارىنىڭ ءبىرى, وتباسى بار تىرشىلىك يەسى, ءتىپتى, قاراپايىم پەندە ەمەس پە؟ جىلىنا ءبىر رەت تۋعان جەرى ارقاداعى قارقارالىعا ات شالدىرادى, الاتاۋداعى شىمبۇلاق شاڭعى كۋرورتىنا كەلىپ بيىك تاۋدان قىران قۇستاي قۇيىلىپ سىرعاناق تەبەدى. سول تۇستا عوي, ارناۋلى مەكەمەنىڭ «ەڭبەك سىڭىرگەن سىناقشى-ۇشقىشتىڭ» الاڭسىز دەمالىسى ءۇشىن «ارنايى توپ» جاساقتايتىنى. قاتارىندا ينجەنەر-ەلەكترونشىدان باستاپ, سانتەحنيك, بايلانىس قىزمەتكەرى... ءۇي سىپىرۋشىعا دەيىن بار قاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرلەرى ءوز مىندەتتەرىن سىناقشىنىڭ دەمالىسى بىتكەنشە ءمىنسىز اتقارۋعا ءتيىستىن. ەلى ءۇشىن ەڭبەگىن اياماعان, وتاندىق اۆياتسيانىڭ وركەندەۋى ءۇشىن بار ءبىلىمىن سارپ ەتكەن ايتۋلى تۇلعانىڭ جەكە باسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن مەملەكەت قاراجاتىن اياعان جوق. سىرت كوزدەن ساقتىق جاسادى, قورعالدى. ويتكەنى اۋباكىروۆ وتان ءۇشىن وتە قىمبات ون ادامنىڭ ءبىرى, بىرەگەيى ەدى. ءسىز مۇنى بىلەسىز بە؟!.
بايقوڭىر قازاقشا سويلەگەن كۇن. بۇگىندە باتىستا دا, شىعىستا دا, ءتىپتى مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندەگى وكرۋگتىڭ زاڭىنا باعىنبايتىن بالتيمورىڭدا دا (اقش) قازاقشا سويلەۋ ەشكىمگە تاڭسىق ەمەس. تاڭسىق ەمەس! وتكەن وتىز جىلدىڭ ىشىندە قازاق بالاسىنىڭ اياعى باسپاعان ەلدى مەكەن قالدى ما ەكەن جەر شارىندا! سالىستىرمالى جاعدايدا ءوزىمىزدىڭ بايقوڭىردىڭ قازاقشا سويلەگەن كۇنى بۇگىنگىنىڭ تالعامىنا جاڭالىق بولىپ پا؟!. ءوز ەلىمىزدەگى, جەرىمىزدەگى بايقوڭىردا قازاقشا سويلەۋگە قۇقىمىز بولمادى, قۇزىرەتىمىز جەتپەدى! قازاقشانى بىلاي قويعاندا, كەشەگى گۇل جايناعان كەڭەس زامانىندا ءيسى قازاققا ول قالاعا ەمىن-ەركىن كىرۋ مۇمكىن ەمەس ەدى دەسەم تاۋەلسىزدىك تاڭىندا دۇنيەگە كەلگەن بۇگىنگى بۋىن تۇسىنەر مە ەكەن مۇنى؟ ايتايىق, «جەر كىندىگى» سانالاتىن بايقوڭىر عارىش ايلاعىن تۇڭعىش رەت جاريالى تۇردە قازاقشا سويلەتكەن – توقتار اۋباكىروۆ! ونىڭ بارلىعى دا كورگەن تۇستەي, ساعىم ەلەستەي سىرعىپ ءوتىپ, سانادا تەك ساۋلەسى عانا ساقتالىپ قالدى.
1991 جىل. قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرىنىڭ ساپارعا اتتاناتىنى ماقۇلدانىپ, شاراعا وراي الماتى ماسكەۋدەن بايقوڭىر عارىش ايلاعىنا كىرۋگە قازاقستاندىق 40 جۋرناليستكە رۇقسات الىپ بەردى. ءبىر ۆاگون بوپ... بايقوڭىرعا جۇرەگىمىزدى قولىمىزعا ۇستاپ جەتكەنمەن, بولاشاق عارىشكەر ەكيپاجى مەن ونىڭ قوسالقى توبىمەن وتەتىن ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا جەتە الماي, №17 الاڭنىڭ قاقپاسىندا قىرقىمىز بىردەي ءيىرىلىپ ءبىر ساعات بويى تۇردىق. ماسكەۋدىڭ ءالى ۋىسىمىزداسىڭدار دەگەنى شىعار, سول كەزدەگى لەنينسك قالاسى ءبىزدى سولاي قارسى العانى ەسىمدە قالىپتى...
سوعان قاراماستان الماتىدان شىققان جۋرناليستەردىڭ بار ويى بۇعان دەيىنگى مەملەكەت ءومىرىن «وتە قۇپيا» ساقتاپ كەلگەن «كەڭەس وداعى باتىرىنىڭ, اتاقتى سىناقشى-ۇشقىشتىڭ قازاقشاسى قالاي بولدى ەكەن؟» ەدى. ويتكەنى اقپارات از, ماعلۇمات ماردىمسىز ءارى باتىرىمىز ءالى دە ماسكەۋدى مەكەندەيتىن.
عارىشكەرلەر مەن جۋرناليستەر اراسىن شىنى قابىرعا ءبولىپ, ميكروفون ارقىلى بايلانىس جاسالىناتىن اتاقتى ءماسليحات زالىندا شەتەلدىكتەر مەن رەسەيلىك جۋرناليستەردەن كەيىن بار بيلىكتى ءبىزدىڭ جىگىتتەردىڭ قولىنا العانىن دا ۇمىتتى دەيسىز بە؟! قازاق راديوسىنىڭ رەپورتەرى باقبەرگەن تابىلدى اتاقتى كونفەرەنتسيا زالىندا العاش رەت توقتار اۋباكىروۆكە ەلدەن قازاقشا سالەم جولداپ, اكەسى اقىن ءادىبايدىڭ ولەڭىن وقىدى. «لەنينشىل جاستىڭ» ءتىلشىسى ەرعالي ساعاتتىڭ ساۋالىنا وراي توقتار اۋباكىروۆتىڭ: «مەنىڭ تۋعان ەلىمىزدىڭ جاستارىنا ايتارىم, ەڭ الدىمەن اتا-اناسىن, تۋعان جەرىن ءسۇيسىن. ءبىلىم الۋدىڭ جولىندا الىس-جاقىن جەر دەگەن ويدان اۋلاق بولسىن. ويتكەنى مەن جاس شاعىمدا تۋعان جەردى قيىپ وتە الىسقا اتتاندىم. ءبىلىمنىڭ شىڭىنا جەتۋ وڭاي ەمەس. ول وتە بيىكتە جاتىر. مەن بۇگىن بايقوڭىرعا تۇڭعىش قازاق جىگىتى رەتىندە اياق باسىپ وتىرمىن. قازاق حالقىنا راحمەت. ءسىزدىڭ گازەتىڭىز ارقىلى قازاق جاستارىنا ايتار تىلەگىم وسى» دەپ تولقي, تەبىرەنە ايتقان تىلەگى دە وسى كۇنگە دەيىن كوز الدىمدا! زالداعى كۇللى قازاق ۇپايى سول كۇنى تۇگەلدەنگەندەي, تىلسىم كۇش دەمەگەندەي كۇي كەشتى! توبەسى كوككە جەتۋگە شاق تۇردى! ءتىلدىڭ رۋحى-اي, شىركىن! ويتكەنى ءدال سول كەزەڭدە قازاقستانداعى بار قازاقتىڭ كوڭىلىن كۇپتى ەتكەن كوڭىلسىز كۇندەر ءوتۋ ۇستىندە-ءتىن. باۋىرلاس وزبەكستان, ودان ءبىر كۇننەن سوڭ قىرعىزستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان! قازاقتار «رەسەيمەن بىرىگىپ كسرو-نىڭ مۇراگەرى بولىپ قالماساق!» دەگەن ءدۇدامال وي قۇشتى. ماسكەۋ باسىلىمدارى ءوز الدىنا, ەلدەگى «كازاحستانسكايا پراۆدا» مەن «كاراۆاننىڭ» بەتىن اشىپ قالساڭىز, ءدال سونداي ەمەۋرىننىڭ بارى كوپەكورىنەۋ بايقالاتىن. ءبىر توپ دەموكرات الماتىنىڭ قاق ورتاسىنداعى امبەباپ دۇكەننىڭ تۇبىندە, قازىرگى ارباتتا, كيىز ءۇي تىگىپ, «كونفەدەراتسياعا جول جوق, بىزگە كەرەگى – تاۋەلسىزدىك!» دەپ اشتىق جاريالاپ جاتتى...
ەرتەڭگى ۇشۋ ستارتىنىڭ قارساڭىندا بايقوڭىر عارىش ايلاعىنىڭ رۇقسات بەرىلگەن بارلىق نۇكتەسىن ارالادىق, «جابىق قالا» اۋماعىندا قازاق ءتىلى تۇڭعىش عارىشكەردىڭ ارقاسىندا ارمانسىز ۇستەمدىك قۇردى. الماتىدا وتكەن كسرو-نىڭ ىدىراۋ الدىنداعى ەكونوميكالىق كەڭەسىنە قاتىسۋشى بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ (بالتىق جاعالاۋىنداعى ءۇش ەلدەن باسقا) باسشىلارى... – سۋداي جاڭا پرەزيدەنتتەرى, تۇڭعىش قازاق عارىشكەرىن كەڭىستىك ساپارىنا شىعارىپ سالۋ سالتاناتىنا بايقوڭىرعا ارنايى ۇشىپ كەلدى.
...ءتارتىپ بويىنشا حالىقارالىق «سويۋز–تم 13» ەكيپاج كومانديرى الەكساندر ۆولكوۆ مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ توراعاسىنا اۋستريالىق جانە قازاقستاندىق عارىشكەرمەن ساپارعا اتتانىپ بارا جاتقانى تۋرالى بايانات جاسادى. وسى كۇنى تۇڭعىش رەت ايلاق باسىنداعى جاسالىناتىن ءداستۇر رەگلامەنتى بۇزىلدى. قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى توقتار اۋباكىروۆ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بايقوڭىر عارىش ايلاعىندا تۇڭعىش رەت قازاق تىلىندە بايانات جاسادى.
– قۇرمەتتى پرەزيدەنت! حالىقارالىق ەكيپاجدىڭ مۇشەسى عارىشكەر توقتار اۋباكىروۆ ۇشۋعا دايىن!
قازاق پرەزيدەنتى وڭ قولىن كوتەرىپ:
– ساۋ بول, توقتار باۋىرىم! امان بارىپ قايت! – دەدى.
قانى قىزىپ, قاۋمالانىپ تۇرعان قازاقتار ەلباسىنا ىلەسىپ, «جولىڭ بولسىن, توقتار! امان بارىپ, ساۋ قايت!» دەپ شاتتانا داۋىستادى. بايقوڭىر دالاسىندا ەسكەن سامال جەل قۋانىشقا تولى قازاق ءۇنىن شەكسىز ەن دالاعا ء«سۇيىنشى!» سۇراعان ىسپەتتى ء«ۇپ» ەتكىزگەن كۇيى ۇشىرىپ الدى دا كەتتى...
بەيبىت ەلگە دە اسكەردىڭ كەرەگى بار ەكەنىن دالەلدەگەن دەپۋتات. الماتى ءالى دە بەيمازاتىن. 1992 جىل. موسكۆا اۋپارتكومىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى كوتەلنيكوۆ جولداس كەڭسەسىندە باس بولىپ الدەقانداي ءبىر ساياسي ءمانى بار جينالىس وتكىزدى.
– ارينە... تاۋەلسىزدىكتى قولدايمىز. بىراق وزدەرىڭىز ويلاڭىزدارشى, قازاقستانعا رەسەيمەن ارالىققا شەكارانىڭ قاجەتى قانشا؟ دۇنيە جۇزىندەگى قۇرعاقتاعى ەڭ ۇزىن – 7591 كيلومەترلىك شەكارانى كۇزەتۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ حالقىنىڭ سانى جەتپەيدى ەمەس پە؟ – قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن «قولدايتىن» ءبىرىنشى حاتشى, ءتىپتى جاقتاستارىن تاۋىپ قويىپتى, زالدىڭ ءار تۇسىنان «دۇرىس!» دەگەن قولپاشتاۋشىلاردىڭ بۇركەمەلەنگەن داۋىستارى شىقتى.
قازاق دەموكراتتارىنىڭ دا ء«تىلى شىعىپ» قالعان كەزى, جەرگىلىكتى ورىس ءتىلدى ءوز باسىلىمدارىمىز ولاردى «ۇلتشىل-پاتريوتتار» دەپ اتاپ العان. زالدان سونداي اتى بار تاريحشى-عالىم سابەتقازى اقاتاي قول كوتەرىپ, ءسوز سۇرادى.
– كوتەلنيكوۆ جولداس, مەنىڭ بىلۋىمشە, ءسىزدىڭ ۇكىمەتتىڭ مەنشىگىنەن العان 8 سوتىق زاڭدى تىركەلگەن ساياجايىڭىز بار. بار عوي؟
– ءيا بار...
– ساياجايىڭىز اسپەتتەلىپ قورشالعانى داۋسىز. سولاي عوي...
– ارينە, سولاي...
– ەندەشە, سىزگە بەرەر كەڭەسىم, ساياجايىڭىزدىڭ قورشاۋىن بۇگىننەن قالدىرماي الىپ, جان-جاعىڭىزدى اشىپ تاستاڭىز...
عالىمنىڭ سوزىنەن توسىلعان پارتيا جەتەكشىسى قىزاراقتاپ مەملەكەت مۇددەسى مەن جەكە مۇددەنى شاتاستىرۋعا بولمايتىنىن ايتىپ, جانجال باستالادى.
ءدال وسى كۇندەرى, جەلتوقساننىڭ 21-25 ارالىعىندا, ەكى ارادا ءوزارا قانداي بايلانىستىڭ بارىن قايدام, جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتتارى دا وسىناۋ كوكەيكەستى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە «قىزىل كەڭىردەك» بوپ, شايقاسىپ جاتقان. ياعني قازاق حالقىنىڭ اتىنان سايلانعان ءبىر توپ دەپۋتات قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ ماسەلەسىنە كەلگەندە كەجەگەلەرى كەرى تارتتى. ولار «ەگەر بەيبىت ەلدىڭ ىرگەسىن قالار بولساق, بەيبىت جولدى تاڭداساق, قازاقستانعا اسكەردىڭ كەرەگى نە, شەكارانىڭ كەرەگى نە؟» دەپ شۋ كوتەردى. بىلاي قاراساڭ پاتسيفيست-دەپۋتاتتاردىڭ بۇل ايتقانى ءجون دە سەكىلدى, ساياسي تاجىريبەسىزدىك جايلاعان 90-جىلداردىڭ باسى ەمەس پە, بۇل ۋاجگە يمانداي سەنگەندەر دە شىقتى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, شىنايى دەپۋتاتتار قازاقستاننىڭ بولاشاق اسكەرىن قۇرۋ تۋرالى ايگىلى ەكى زاڭدى كۇشپەن قابىلدادى. ايتپاعىمىز... «اسكەري قىزمەتكەرلەر مەن قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسىن قورعاۋ تۋرالى» 2-ءشى زاڭدى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى, اۆياتسيا گەنەرال-مايورى توقتار اۋباكىروۆتىڭ تاماشا تالپىنىسپەن قورعاپ شىققانىن قالاي ۇمىتارمىز؟! اۋباكىروۆتىڭ مىنبەردەن اشىق تا ۇعىنىقتى تىلمەن ءسوز سويلەپ قانا قويماي, ساياسي پىكىرتالاستا ايتار ويى ارىپتەستەرىنەن وق بويى وزىق بولعانىنا كۋامىز. قۋاندىق تا. ءومىرىن دىبىستان جىلدام ۇشقىر تەحنيكانى جەتىلدىرۋمەن ۇيلەستىرگەن اسكەري سىناقشىعا ءوز ويىن كەيدە قاتتى ايتاتىن اسكەري قولباسشىعا, كەيدە تۇسىنىكسىز ارىپتەسپەن ءتىل تابىساتىن ديپلوماتقا اينالۋىنا, بەيىمدەلۋىنە تۋرا كەلدى. جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان جاس مەملەكەتكە جاۋىنگەرلەردى جاساقتاۋ, قارۋ-جاراقتى سايلاۋدان باستاپ وتە تاڭسىق اسكەري ساياساتتى جۇرگىزۋ وڭاي سوقپادى. نەبارى 5-6 پايىز وفيتسەرلەر قۇرامىمەن بۇعاناسىن بەكىتۋگە ارەكەت جاساعان قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنە, ونى كوشباسشىلارىنىڭ ارەكەتىنە كۇلە قاراعاندار از بولمادى. سول تۇستاعى بولاشاق ەڭبەك دەمالىسىنا شىعاتىن اسكەريلەرىمىزگە ايلىعىنىڭ 80 پايىزىنا دەيىن زەينەتاقى بەرەمىز دەگەن باپ جولدارى, بۇگىنگى ارميامىزدىڭ اياعىنان تۇرۋىنا ايرىقشا سەپ بولعان ەكەن-اۋ!
«پاتسيفيست-دەپۋتاتتار» ەكىنشى زاڭنىڭ 19-بابىنا كەلگەندە قاسارىسىپ, «بارىنە كونەمىز-اۋ, بىراق جارىمجان ارميانىڭ جىرتىعىن جاماۋعا ەسەپسىز قاراجاتتى قايدان تابامىز؟» دەپ «حالىقتىڭ تىلىمەن» سويلەپ ءمۇلايىمسىدى. بۇل شىن مانىندە قازاق ارمياسىنىڭ قۇرىلۋىنا ولەردەي قارسى توپتىڭ اياقتان اقىرعى شالۋى-تىن. سوڭعى ءسوزدى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جوعارعى كەڭەستىڭ بيىك مىنبەرىندە تۇرىپ «بۇل ارادا ەشقانداي دا اڭگىمە بولماۋى ءتيىس, اسكەرگە قاراجات قاجەتىنشە بەرىلەدى» دەپ كەسىپ ايتقانى دا ەسىمىزدە. ەكى زاڭدى دا ماقۇلداپ, وعان پرەزيدەنت ءوزى قول قويدى. وسىدان سوڭ «پاتسيفيست-دەپۋتاتتار اۋزىن جاپتى.
كوبىمىز, سىناقشى-ۇشقىش-عارىشكەردىڭ پارلامەنت زالىنداعى حالىق وكىلى رەتىندەگى تەڭدەسسىز جاساعان سول ءبىر ەرلىگى جايلى بىلەمىز بە ەكەنبىز؟!
ەسكەرتكىشى جوق باتىر. قازىر تاڭەرتەڭ تۇشكىرسەڭ تاشكەنتتەن, تۇستە تۇشكىرسەڭ تمد ەلدەرىنەن, كەشكە دەيىن, ءتىپتى جەر شارىنىڭ سان قيىرىنان قولداعان «جاراكىماللانى» ەستيسىڭ. ينتەرنەتتىڭ ىلكىمدىلىگى! تاشكەنتتەن شۇحراتجان ارىپتەسدوسىم تەلەفون شالىپ تۇر: «اشىعىن ايتىڭىزشى, توقتار اعامىز شىنىمەن-اق بىرەۋدىڭ باۋشارباعىنا ءتۇسىپ قاسقىر اتىپ ءجۇر مە؟ ءبىزدىڭ قازاق باۋىرلار ءتۇزدىڭ تاعىسىن دا جەكەشەلەندىرىپ العان با؟» قىزارىپ وتىرىپ, حال-قادەرىمشە ءتۇسىندىرىپ باقتىم. «زور ۇيات بولعان ەكەن ءدا, ەسىمى پلانەتانىڭ شەڭبەرىنە سىيمايتىن اعامىزعا تەك قانا قۇرمەت كورسەتۋىمىز كەرەك ەمەس پە؟!» ارتىنشا-اق الماتىعا ءتيىپ تۇرعان جالپاقسايدان جاي سالىپ الىپ, دەمالىپ جاتقان زەينەتكەر-پولكوۆنيك ساتىمبەك كوكەم قوڭىراۋ شالدى. ء«ا, بالا, مىناۋ نە ماسقارا؟! گۇلستان جەڭەشەڭ توبىل-تورعاي ايماعىنىڭ قىزى عوي! قاھارى قاتتى, شايسىز قالدىق... «قازاقتىڭ ءبىر تۋار ازاماتىنىڭ اتىنا عايبات ءسوز ايتۋ نەتكەن ەسسىزدىك؟!» دەيدى. توركىنىنە قازىر كەتىپ, ء«تارتىپسىز» ىنىلەرىن تاۋبەسىنە تۇسىرەيىن دەسە, مىنا پاندەميا كارانتينى جولىن بايلاپ تۇر...» بالكىم, مەنىڭ تۇڭعىش عارىشكەرىمىزدىڭ «فريلانسەر (شتاتتان تىس) ءباسپاسوز حاتشىسى» بولعاندىعىم سەبەپ پە ەكەن, سول كۇندەرى, الەۋمەتتىك جەلى مەن سايتتى شۋلاتىپ جىبەرگەن قىستىڭ كۇنگى باتىرعا بايلانىستى وقيعانىڭ ءمان-جايىن بىلگىسى كەلگەن سانسىز جازبالار مەن ەسەپسىز تەلەفون شالۋلارعا جاۋاپ بەرۋىمە تۋرا كەلدى. الەمدىك اۆياتسيانىڭ اسا قۇرمەتتى اقساقالىنا الاقانداي عانا اۋىل ازاماتى ءبىلىپ, بالكىم, بىلمەي ءبىر وعاش قىلىق جاساپ قويدى-اي, امال قانشا؟!.
...№12 عارىشكەر گەورگي بەرەگوۆوي دا كسرو باتىرى اتاعىن عارىشقا ۇشقانعا دەيىن العان ازامات. عارىشتان ورالعان سوڭ كەۋدەسىنە ەكىنشى التىن جۇلدىزدى تاقتى. كسرو-نىڭ سوڭعى №52 عارىشكەرى توقتار اۋباكىروۆكە عارىشتان ورالعاندا سول كەزدەگى ەل باسشىسى م.گورباچەۆ سالاداعى ايگىلى ءداستۇردى ىشتارلىق جاساپ بۇزدى. «جەلتوقسانداعى قازاقتاردىڭ ۇلتشىلدىعى ءۇشىن» قىساستىق جاساپ, ەكىنشى التىن جۇلدىزدى اۋباكىروۆكە قيمادى. بىراق تۋعان ەلى داڭقتى ۇلىنىڭ ەرلىگىن ەلەپ, ەكىنشى التىن جۇلدىزدى حالىق قاھارمانىنىڭ توسىنە تاقتى. تۇڭعىش عارىشكەرىمىزدى ەرەكشە سىيلايتىن ارىپتەس اعام «ەلىمىزدە ەكى جۇلدىزدى عارىشكەرگە نەگە ەسكەرتكىش جوق, ەرتەدە سونداي ءتارتىپ بار ەدى عوي؟» دەپ شىرىلداپ ءجۇر. دۇرىس, ايتۋعا حاقىلى! ونداي ءتارتىپ بار ەدى!.. وسى ورايدا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ايتقان ءبىر قاعيداسى ءار كەز ەرىكسىز ەسىمە تۇسەدى: «ناعىز باتىرلاردىڭ ەسىمىن ەسكەرتكىشتە ەمەس, ەستە ساقتاۋ كەرەك. ەسكەرتكىش – ءبىر جۇمادان سوڭ جاڭاشىلدىق ءمانىن جويادى, نەبارى ءدارىحانانىڭ, گۇلزار مەن گاسترونومنىڭ قاسىنان وتكەندەي عانا اسەردە قالاسىڭ». داڭقتى باۋكەڭ ەسكەرتكىشسىز دە, حالىقپەن بىرگە, جانىندا, جادىندا ءجۇردى. ومىردەن ەكشەپ, ءتۇيىپ ايتقانى شىعار! توقاڭ دا سونداي ىقىلاسقا بولەنىپ ءجۇر ەمەس پە؟! حالىقتىڭ سۇيگەن ۇلى عوي...
