كوروناۆيرۋس • 26 شىلدە، 2021

كوروناۆيرۋسقا قارسى انتيدەنەنى تەكسەرۋ نەگە ءتيىمسىز؟

109 رەت كورسەتىلدى

ەپيدەميالىق احۋال قايتا ناشارلاپ، بويىن ۇرەي بيلەگەن جۇرت ۆيرۋسولوگتەردىڭ كەڭەسى مەن پايىمدارىنا ءزارۋ. ويتكەنى ەلدى كۇماندى ويلارعا قالدىراتىن داقپىرت پەن اداستىراتىن اقپارات جەتىپ ارتىلادى. بۇل جولى قازاقستاننىڭ پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى الماز شارمان «دەلتا» شتامىنا قاتىستى ءوز بىلگەنىن ءبولىستى.

ۆيرۋسولوگتىڭ ايتۋىنشا، بۇكىل الەم كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسۋدىڭ جاۋاپ­تى كەزەڭىنە اياق باستى، ويتكەنى پايداسى جوعارى ءارى ءتيىمدى ۆاكتسينالار جاسال­دى. وكىنىشكە قاراي، ىندەتكە شال­دىققاندار كۇن سايىن كوبەيىپ، انتيرەكورد جاڭارتىلىپ جاتىر. بۇگىندە قازاق­ستان حالقىنىڭ تەك 16%-دان استامى عانا ەكپەنىڭ ەكى كومپونەنتىن العان. دەمەك حالىقتىڭ ءالى 85%-ى ۆاكتسينا الماعان. بۇل – جاڭا مۋتاتسيالانعان «دەلتا» كوروناۆيرۋسىنىڭ تارالۋى ءۇشىن قولايلى ورتا.

ء«اربىر اۋىرعان ادام ينفەكتسيانى 5-6 ادامعا جۇقتىرادى. ۆاكتسينا ال­ماعاندار قاتەرلى جاعدايدا جۇرەدى. كو­روناۆيرۋستىڭ قازىرگى نۇسقاسى جۇق­پالى ەكەنىن ەستە ۇستاعان ءجون. بىراق قازاق­ستاندا ۆاكتسينا العان ادامداردىڭ پايىزى تومەن. ءبىز ىندەتتىڭ وتە قاۋىپتى كەزەڭىنە اياق باستىق. جاعدايدى ۆاكتسينا الۋ ارقىلى وزگەرتۋگە بولادى»، دەيدى ا.شارمان.

ول ەلدەگى ەپيدەميولوگتەردىڭ تاپ­شىلىعىن جوققا شىعارمايدى. الاي­دا عالىمنىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى كەزدە عىلىم مەن مەديتسينا باعىتىن قال­پىنا كەلتىرۋدىڭ مۇمكىندىگى بار. راسىن­دا جا­ھاندىق پاندەميا ەلدەگى ەپيدە­ميالىق قىزمەتتىڭ ءالسىز تۇس­تارىن كورسەتتى. قازىرگى تاڭداعى كادر تاپ­شى­لىعىنا باي­­لانىستى ەپيدەميالىق با­قىلاۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ كۇردەلى ەكەنى جا­سى­رۋدىڭ قاجەتى جوق.

«مەن 40 جىلدىق تاجىريبەسى بار يممۋنو­لوگپىن جانە ءوز كەزەڭىندە جۇمىس ىستەگەن ەپيدەميولوگ، ۆيرۋسولوگتەردىڭ قانداي ەكەنىن بىلەمىن. وكىنىشتىسى سول، قازىر كوبىسى قىزمەتتە ەمەس. قىزمەتتىڭ بۇل سالاسى وتە ماڭىزدى. سوندىقتان ءبىز جار­تى جىل بۇرىن دارىگەرلەر توبىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جاڭ­عىرتۋ، بۇرىن بولعان گيگيەنا جانە ەپيدەميو­لوگيا مەكتەبىن قايتا قۇرۋ تۋرالى ۇندەۋ تاستادىق. بۇل بولاشاقتا ەپيدەميا جاعدايىندا ەپيدەميولوگ پەن ۆيرۋسولوگتەردىڭ مىقتى كادرلىق الەۋە­تىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قاجەت. الاي­دا ءبىز ءۇشىن بۇل سالا بۇگىن قاجەت. سون­دىقتان قازىرگى ۋاقىتتا ىندەت تارالۋىن جاقسى قاداعالاپ، كاسىبي ماماندارمەن ۆيرۋستى جەڭە الاتىن ەپيدەميولوگتەر دايارلانۋدا»، دەدى ا.شارمان.

عالىم ەل اۋماعىندا بۇرىن بولعان الەۋەتتىڭ جوعالعانىن وكىنىشپەن ەسكە الدى. بىراق قازىر ونى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ەرەكشە مۇمكىندىگى بار. بۇل ءۇشىن ادام رەسۋرستارىنا قوماقتى ينۆەستيتسيالار كەرەك. تانىمال ۆيرۋسولوگتىڭ ايتۋىنشا، مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە ەپيدەميولوگيا جانە پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا ماسەلەلەرىمەن تىكەلەي اينالىساتىن قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكتەپتەرىن قايتا قۇرۋ قاجەت. بۇل وتە ماڭىزدى: اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا نەعۇرلىم كوپ ينۆەستيتسيا سالساق، ادامدار سوعۇرلىم از اۋىرادى جانە ەمدەۋگە از قارجى جۇمسالماق.

بريفينگ بارىسىندا الماز شارمان بىرقاتار ماسەلەگە توقتالا كەلە، ەل اعزا­دا­عى انتيدەنەلەردىڭ بولۋى نەمەسە بولماۋى تۋرالى الاڭداماۋى كەرەك ەكە­نىن ايتتى. ويتكەنى كوروناۆيرۋستان قور­عاۋعا مۇلدەم باسقا يممۋندىق جاسۋشا­لار جاۋاپ بەرەدى. عالىم ينفەكتسيادان كەيىن جاسۋشالىق يممۋنيتەتتىڭ قارقىن­دىلىعىن تەكسەرۋ قيىن دەپ ەسەپتەيدى.

ء«بىز يممۋندىق جاسۋشالاردى «جاد جاسۋشالارى» دەپ اتايمىز. بۇل – ت ءليمفوتسيتى مەن ۆ ليمفوتسيتتەرى، نەگىزىنەن سۇيەك كەمىگىندە شوعىرلانعان، وعان جەتۋ ءۇشىن ماڭىزدى مەديتسينالىق پروتسەدۋرانى وتكىزۋ قاجەت. دەگەنمەن مۇنداي زەرتتەۋلەر سالىستىرمالى تۇردە جاقىندا جۇرگىزىلدى. وسىدان ەكى اي بۇرىن كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن جۇقتىرعان، سودان كەيىن ۆاكتسينا العان 70-تەن اسا ادامعا زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. بۇل زەرتتەۋلەر جاسۋشالىق دەڭگەيدە مۇمكىن بولاتىن يممۋندىق قورعانىس 12 ايعا دەيىن نەمەسە ءومىر بويى جەتكىلىكتى ەكەنىن كورسەتەتىن قىزىقتى ناتيجەلەر بەرەدى»، دەدى ۆيرۋسولوگ.

عالىمنىڭ پىكىرىنشە، انتيدەنەلەردى انىقتاۋ كوبىنەسە ءتيىمسىز. ويتكەنى نەگىزگى يممۋندىق قورعانىس جاسۋشالىق دەڭگەيدە. ۆاكتسينا جاسۋشالىق يم­مۋني­تەتتى ون ەسە ارتتىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. بۇرىن باقىلاۋ قيىن بول­عان، بىراق زەرت­تەۋ­لەردىڭ ارقاسىندا وتان­دىق عالىم­دار وسىنداي ماڭىزدى تۇ­جى­رىمدارعا كەلدى.

ا.شارماننىڭ ايتۋىنشا، ۆاكتسينادان بۇرىن ۆيرۋسقا قارسى انتيدەنەلەرگە تالداۋ جاساۋدىڭ ماعىناسى جوق. نەگىزىنەن اۋرۋدان كەيىن جانە ۆاكتسينادان كەيىن يممۋندىق جاۋاپ جاسۋشالىق دەڭگەيدە داميدى.

«انتيدەنەلەر بەلگىلى ءبىر ءرول اتقارا­دى، ولار يممۋندىق جۇيەنىڭ «اسكەرى» رەتىندە ءسىزدىڭ اۋىرىپ قالۋىڭىزدىڭ نەمەسە ۆاكتسينانىڭ كورسەتكىشى بولۋى مۇمكىن. بىراق شىنىن دا ناقتى قور­عانىس جاسۋشالىق دەڭگەيدە وتەدى. كورو­ناۆيرۋسپەن اۋىرىپ، ۆاكتسينا العان ادامداردا جاسۋشالىق دەڭگەيدە يممۋندىق قور­عانىس ون ەسە ارتادى. بۇل – وتە ءتيىمدى قورعانىس ءادىسى»، دەدى مامان.

قازاقستاندا 12 مەن 18 جاس ارا­لىعىنداعى بالالاردى Pfizer پرەپاراتىمەن ۆاكتسينالاۋ ماسەلەسى قاراس­تىرىلىپ جاتقانى ايان. الايدا ۆيرۋسو­لوگ­تىڭ اي­تۋىنشا، قازىرگى ۋاقىتتا بالا­لار­دى ۆاكتسينالاۋ ماسەلەسى ماڭىزدى ەمەس.

«مەنىڭشە، قازىر سپۋتنيكتى ازىر­لەۋشىلەر 12 جاستان 16 جاسقا دەيىنگى بالا­لارعا كلينيكالىق زەرتتەۋلەر جۇر­گىزىپ وتىر. Moderna كومپانياسى دا وسىن­داي سىناقتار جۇرگىزەدى. حالىقتىڭ جارتىسى ۆاكتسينانىڭ ەكى دوزاسىن العان ەلدەر ءۇشىن بۇل ماسەلە وزەكتى بولۋى مۇم­كىن. ال قازاقستاندا ەرەسەكتەردىڭ تەك 16%-ى عانا ەكپە الدى. سول ءۇشىن بالالاردى ۆاكتسينالاۋ تۋرالى ايتۋعا ءالى ەرتە. ەڭ باستىسى، ەرەسەك تۇرعىنداردى 50%-عا دەيىن ۆاكتسينامەن قامتۋ كەرەك»، دەدى ا.شارمان.

كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينانىڭ قاجەتتىلىگى تۋرالى ايتا كەلە، عالىم ءبىر جىل بۇرىن بالالاردا «كاۆاساكي» تۇرىن­دەگى بايقالعان اۋىر جۇيەلىك قابىنۋ سين­درومىنا بارلىعى تاڭعال­عانىن ەسكە سالدى.

«اتالعان سيندروم نيۋ-يوركتە بالالاردا قان تامىرلارىنىڭ وتكىزگىشتىگىنىڭ بۇزىلۋى العاش رەت انىقتالعان كەزدە باس­تالدى. بۇل «ۋحان» جابايى شتامىنا بايلانىستى بولدى. «كاۆاساكي» سيندرومى قازاقستاندا دا تابىلدى. پەدياتريا ينستيتۋتى 40-قا جۋىق بالانىڭ اۋىر­عانى تۋرالى ەسەپ بەردى. بۇل تۇرعىدا «دەلتا» نۇسقاسى «ۋحان» نۇسقاسىنان ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنبەيدى. سيرەك جاعدايدا «دەلتا» شتامى بالالاردا وسىنداي ەرەكشە كورىنىستەردى تۋدىرۋى مۇمكىن»، دەيدى ۆيرۋسولوگ.

عالىمنىڭ ايتۋىنشا، ۆيرۋس مۋتاتسياسى جالعاسىپ جاتىر. ەگەر ءبىر جىل بۇرىن كۆي نەگىزىنەن قارتتار مەن ءار­تۇرلى سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادام­دارعا اسەر ەتسە، قازىر كوروناۆيرۋس 30 جاس­تىڭ ار جاق بەر جاعىنداعىلارعا دا اسەر ەتىپ، جاعدايدى ۋشىقتىرىپ وتىر.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قانشا ادام ۆاكتسينا سالدىردى؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:16

ۇقساس جاڭالىقتار