ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «قازىرگى گەوساياسي جاعدايدا مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن اسكەري سيپاتتاعى سىن-قاتەرلەردەن قورعاۋ مەملەكەت ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى», دەپ اتاپ ايتقان بولاتىن. قازىرگى زاماندا الەمنىڭ كەي ەلدەرىندە بولعان قارۋلى جانجالدار اسكەري سيپاتتاعى سىن-قاتەرلەردى تەك ءتيىمدى جۇمىلدىرۋ رەسۋرستارى بار, جەتىلدىرىلگەن ارميا بولعان كەزدە عانا شەشۋ مۇمكىن ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. وسىعان وراي, دۇنيەجۇزىنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىمەن قاتار, قازاقستان ءۇشىن دە بەيبىت ۋاقىتتا قارۋلى كۇشتەردى ادام رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءبىر عانا ءتاسىلى بار, ول – رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەتتى ەنگىزۋ.
شەتەل مەملەكەتتەرىنىڭ تاجىريبەسى تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي رەجىمىن نەمەسە سوعىس جاعدايىن ەنگىزۋ ءۇشىن بەلگىلىك ءبىر ۋاقىت قاجەت ەكەنىن كورسەتكەن. تەز وزگەرەتىن جاعدايلارعا بايلانىستى كەشىكتىرۋدىڭ ءاربىر مينۋتى اسكەري ءىس-قيمىل ورنىندا كۇشتەردى ورىستەتۋگە ەلەۋلى تۇردە تەرىس اسەر ەتۋى, سونداي-اق تابيعي نەمەسە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلارمەن كۇرەس تيىمدىلىگىن تومەندەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان سوعىس بولۋىن نەمەسە تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايدىڭ ەنگىزىلۋىن كۇتپەي, ۇدايى جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتەگى بولىمدەرمەن قاتار, قىسقارتىلعان قۇرام بولىمدەرى مەن رەزەرۆتى دە لەزدە ورىستەتە ءبىلۋ قاجەت.
سول سەبەپتى 2021 جىلعى 19 مامىردا ەلباسىنىڭ توراعالىعىمەن وتكەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەتتى ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان.
وسىعان وراي قارۋلى كۇشتەردىڭ, باسقا دا əسكەرلەر مەن əسكەري قۇرالىمداردىڭ قۇرىلىسى مەن دامۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەتتى ەنگىزۋ ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
«بەيبىت ۋاقىتتا قارۋلى كۇشتەردى ۇلعايتپاي, رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەتتى قۇرۋ اسكەري مىندەتتىلەردىڭ بەلگىلى ءبىر سانىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ولار تولىق نەمەسە ءىشىنارا جۇمىلدىرۋ جۇرگىزگەنگە دەيىن سوعىس ۋاقىتىنىڭ نەمەسە سوعىس جاعدايىنىڭ, نە تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايدىڭ باستاپقى كەزەڭىندەگى مىندەتتەردى ورىنداۋعا كاسىبي تۇرعىدا ءازىر بولادى. بۇدان باسقا تەحنوگەندىك نەمەسە تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلار تۋىنداعان كەزدە رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەتشىلەر ءبىرىنشى كەزەكتە قولدانىلادى, ول قارۋلى كۇشتەرگە وزدەرىنە ءتان ەمەس فۋنكتسيالاردى ورىنداۋعا ەلەڭدەمەي, جاۋىنگەرلىك ازىرلىككە زيان كەلتىرمەي, جوسپارلى تۇردە جاۋىنگەرلىك دايارلىقتى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. رەزەرۆتە اسكەري قىزمەت وتكەرۋ تۋرالى كەلىسىمشارت جاساسقان اسكەري مىندەتتىلەر قورعانىس مينيسترلىگى ايقىنداعان تارتىپپەن بەيبىت ۋاقىتتا جيىنداردان جانە بار اسكەري-ەسەپتىك ماماندىقتار بويىنشا دايارلىقتان ءوتۋ ارقىلى اسكەري قىزمەت وتكەرەتىن بولادى دەپ بولجانادى. رەزەرۆتەگى ادامدار ءۇشىن دايارلىق ءبىر ايدا ءبىر-ەكى رەت, ال جيىن 30 كۇن وتكىزىلەتىن بولادى, جالپى العاندا, ءبىر جىلدا ەكى ايدان كوپ ەمەس. زاڭ جوباسىندا رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەت ۇعىمىن, قىزمەتتىڭ شارتتارى مەن مەرزىمىن, سونداي-اق رەزەرۆتەن شىعارۋ ءۇشىن نەگىزدەر تىزبەسىن كوزدەۋ ۇسىنىلادى. رەزەرۆتەگى قىزمەت ازاماتتاردىڭ نەگىزگى جۇمىسىن قوسا اتقارۋمەن, جالاقىسىن ساقتاۋمەن, قوسىمشا اقشالاي ريزىق تولەۋمەن جانە جەڭىلدىكتەر بەرۋمەن اۋماق بويىنشا (تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا) كەلىسىمشارت نەگىزىندەگى اسكەري قىزمەتتى كوزدەيدى. رەزەرۆتەگى ادامدار ءتيىستى ماماندىقتار بويىنشا ساباقتاردا نەمەسە اسكەري جيىنداردا بولعان كەزەڭدە اسكەري قىزمەتشى مارتەبەسىندە بولادى. وسى ساناتتاعى ازاماتتاردى دايارلاۋدى جاۋىنگەرلىك دايارلىق باعدارلاماسىنا سايكەس ءتيىستى ماماندىقتار بويىنشا ءبىر ايدا ءۇش كۇندىك ساباقتى جانە بولىمشەلەردى شوعىرلاندىرۋ ءۇشىن جيىنتىق ءىس-شارالاردى (وقۋ-جاتتىعۋلاردى) ء(بىر جىلدا ءبىر رەت 30 كۇننەن) وتكىزۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىر جىلدا شامامەن 60 كۇن جۇرگىزۋ ۇسىنىلادى», دەلىنگەن قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ رەسمي سايتىندا جاريالانعان اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسىندا.
قولدانىستاعى زاڭناماعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر جايلى قورعانىس مينيسترلىگى باس شتابى ۇيىمداستىرۋ-جۇمىلدىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ وفيتسەرى, پودپولكوۆنيك بەرىك سۇلەيمەنوۆ زاڭ جوباسى قازىرگى كەزدە زاڭ جوبالاۋ جۇمىستارى جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميتەتتە قاراۋ ءۇشىن ازىرلەنۋدە ەكەندىگىن ايتتى. ۆەدومستۆوارالىق كوميتەت ماقۇلدانعاننان كەيىن ول مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمدارعا كەلىسۋ ءۇشىن جولدانادى. سودان كەيىن جوبا ۇكىمەت جانە پارلامەنتكە تانىستىرۋ ءۇشىن ۇسىنىلادى. ول 2022 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنا جوسپارلانعان. بەرىك كەڭەس ۇلىنان كوپشىلىكتى قىزىقتىرىپ وتىرعان ماسەلەلەر تۋرالى ايتىپ بەرۋىن سۇرادىق.
– رەزەرۆتەگىلەردى العاشقى شاقىرۋ قاشان باستالادى؟
– ءتيىستى زاڭ قابىلدانعان جاعدايدا رەزەرۆشىلەردىڭ ءبىرىنشى شاقىرۋى 2024 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا نەمەسە 2025 جىلدىڭ باسىنا جوسپارلانعان. شاقىرۋ ەرىكتى تۇردە بولاتىندىعىن ايتا كەتكەن ءجون.
– ازاماتتاردىڭ قانداي ساناتتارىنا ارتىقشىلىق بەرىلۋى مۇمكىن؟
– ارتىقشىلىق اسكەري دايىندىعى بار ازاماتتارعا بەرىلەدى. اتاپ ايتقاندا, مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتەن جانە اسكەري-تەحنيكالىق مەكتەپتەردە, اسكەري كافەدرالاردا دايىندىقتان وتكەندەرگە, سونداي-اق تاعايىندالاتىن لاۋازىمدارعا ازاماتتىق ماماندىقتارى جاقىن ازاماتتارعا ارتىقشىلىق بەرىلەدى. سونىمەن قاتار اتقىشتىق پەن پۋلەمەتشىلىككە اسكەري دايىندىعى جوق ازاماتتاردى قابىلداۋعا مۇمكىندىك بولادى.
– رەزەرۆشىلەر قاي بولىمدەردە قىزمەت اتقاراتىن بولادى؟
– رەسپۋبليكانىڭ بارلىق اۋماقتارىندا ورنالاسقان اسكەري بولىمدەردە رەزەرۆتەگى قىزمەتتى ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
– رەزەرۆتەگى قىزمەتتىڭ ۇتىمدىلىعى نەدە؟
– رەزەرۆتەگى قىزمەت قارۋلى كۇشتەرگە دە, ازاماتتارعا دا ۇتىمدى. قارۋلى كۇشتەردى الساق, رەزەرۆشىلەردىڭ اسكەري بولىمگە جەتۋ ۋاقىتى قىسقارادى. ەكىنشىدەن, اسكەري بولىمدەر جيناقتالاتىن رەزەرۆشىلەردىڭ دايارلىعىنىڭ ساپاسىن جەتىلدىرەدى. جانە رەزەرۆشىلەردىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن ۇنەمى باقىلاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك تۋادى. ال ازاماتتار ءۇشىن قوسىمشا اقشالاي تابىس الۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. ولارعا ەڭ تومەنگى ايلىق تولەنەدى جانە جيىننان ءوتۋ كەزىندە جۇمىسى بار ازاماتتاردىڭ ورتاشا ايلىعى ساقتالادى, ال جۇمىسسىز ازاماتتارعا ەڭ تومەنگى ايلىق تولەنەدى. بۇعان قوسا ولارعا الەۋمەتتىك پاكەت قاراستىرىلعان.
– رەزەرۆشىلەر ءۇشىن جاس شەكتەۋلەرى بار ما؟ جانە رەزەرۆتەگى قىزمەتكە ايەلدەر شاقىرىلا ما؟
– رەزەرۆشىلەردىڭ شەكتەۋلى جاستارى وفيتسەرلىك قۇرام ءۇشىن 60 جاسقا دەيىن, ال سەرجانتتار مەن ساربازدار ءۇشىن 50 جاسقا دەيىن قۇرايدى. ايەل ادامدار رەزەرۆتەگى قىزمەتكە جالپى-نەگىزگى ەرەجەلەر بويىنشا قابىلدانادى. ولاردىڭ شەكتەۋلى جاسى – 45 جاس.
ءبىز رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەت تۋرالى زاڭ جوباسى جايلى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, Qazaqstan Ardagerleri قاۋىمداستىعىنىڭ
توراعاسى باقىتبەك سماعۇلدىڭ پىكىر ءبىلدىرۋىن سۇراعان ەدىك.
– رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەتتى ەنگىزۋ قازىرگى الماعايىپ زامان تالابىنان تۋىنداعان ورىندى شەشىم دەپ ويلايمىن. مۇنداي تاجىريبە بۇرىنعى كەڭەس وداعى كەزىندە بولعانىن بىلەمىز.
زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ كەزىندە رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەتتى قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ حالىقارالىق پراكتيكاسى, اتاپ ايتقاندا, امەريكا قۇراما شتاتتارى, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, رەسەي, بەلارۋس سياقتى الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ تاجىريبەسى زەردەلەنگەن.
سولاردىڭ ىشىندە, ارينە اقش-تىڭ نۇسقاسى اناعۇرلىم تارتىمدى دەۋگە بولادى. سەبەبى وندا رەزەرۆتەگى ادامعا قارۋلى كۇشتەردىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىنە بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەردىڭ ءبارىن بەرۋگە كەپىلدىك بەرىلگەن ەكەن. ال ءبىزدىڭ ەلدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى ازىرلەگەن زاڭ جوباسىندا كورشىلەس رەسەيدىڭ جۇمىلدىرۋ رەزەرۆىندەگى قىزمەتىنىڭ تاجىريبەسى نەگىزگە الىنعان.
ناقتىراق ايتسام, 2015 جىلى رەسەي پرەزيدەنتى «رف قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جۇمىلدىرۋ ادام رەزەرۆىن قۇرۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويعان بولاتىن. سوعان سايكەس رەسەيلىك رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەتشىنىڭ اي سايىن 2-3 كۇن وقۋى جانە جىل سايىن 20-دان 30 كۇنگە دەيىن سوزىلاتىن جيىنداردان ءوتۋى قاراستىرىلعان.
ارينە اركىم «كورپەسىنە قاراي كوسىلەتىن» كەز عوي قازىر. دەگەنمەن, زاڭ جوباسى ماجىلىسكە كەلىپ تۇسكەن سوڭ ونى جان-جاقتى تالقىلاپ, رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەتتىڭ ازاماتتارىمىز ءۇشىن بارىنشا تارتىمدى بولۋىنا كۇش سالامىز. وعان دەيىن ەل بولىپ ەكپە الىپ, سانيتارلىق-ەپيدەميالىق ءتارتىپتى ساقتاپ, كوروناۆيرۋس ىندەتىن اۋىزدىقتاساق, ءسويتىپ ەكونوميكامىزدى كوتەرىپ, ەل قازىناسىنداعى قارجىنى مولايتساق, قۇبا-قۇپ. اينالىپ كەلگەندە, قاي وزەكتى ماسەلەنىڭ بولسىن شەشىمى بيۋدجەتكە تىرەلەتىنى انىق قوي, دەدى بەلگىلى قوعام قايراتكەرى.
