ءاجىمدى ساۋساعىمەن ادەمى, شەتىنە قوشقارمۇيىز ويۋ سالىنعان قۇراق كورپەنى سيپاپ قويادى. اياقتاپ كەلە جاتىر ەكەن. كوزىمە وتتاي باسىلعانى. ءوز اجەمنىڭ كوزى تىرىسىندە وسىنداي جىپ-جىلى, جۇمساق قۇراق كورپەلەردىڭ بىرنەشەۋى ءبىزدىڭ ۇيدە دە بولاتىن. ىسىنە مۇقيات اجەم قاتتاپ جيناپ قويۋشى ەدى. جامباسقا جۇمساق كورپەنىڭ ۇستىندە جاتا قالعىمىز كەلەتىن. ال اجەم بولسا, ۇيگە قوناق كەلگەندە عانا توسەيتىن. ەلەنا يۆانوۆنا دا قۇتتى مەنىڭ اجەم ءتارىزدى قولونەردىڭ حاس شەبەرى ەكەن. نەشەتۇرلى ماتانىڭ قيىندىسىنان كوز جاۋىن الارلىق ەتىپ جاساپ جاتىر. الدەن سوڭ اڭگىمەگە كىرىستىك. جاي اڭگىمە ەمەس, كوڭىلدىڭ تەرەڭ ءبىر تۇكپىرىندە جاتقان شەردى قوزعايتىن شەرمەندە ءسوز.
ول ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعاندا نەبارى التى جاسار بالا ەكەن. بىراق سۇراپىل جىلداردىڭ سۇمدىق سۋرەتى جادىندا جاتتالىپ قالىپتى. دونباسس قالاسىندا تۇرعان. ەل شەتىنە جاۋ ءتيىپ, دۇرمەك باستالعان كەزدە اناسىنا قوسا, باۋىرلارى دا جۇك ۆاگونىنا تيەلىپ, كوز كورىپ, قۇلاق ەستىمەگەن قيانعا جەر اۋدارىلعان.
–قاقاعان قىستىڭ ءىشى ەدى, – دەيدى ەلەنا يۆانوۆنا. – جالاڭ اياق, جالاڭ باسپىز. تىسكە باسار ازىق تا جوق. قالاي ءتىرى قالعانىمىزعا تاڭىم بار. تاعدىردىڭ تالكەگىنە ۇشىراعان جالعىز ءبىزدىڭ وتباسى عانا ەمەس, ءدۇيىم جۇرت. ەسىمە ورالعان سايىن يمانىم قاسىم بولادى. ءتىپتى ەسىمە العىم كەلمەيدى. وندا ادام قىزىعاتىن نە بار؟ باقىتسىز بالالىق. ايتەۋىر, قازاق حالقىنىڭ دارقاندىعىنىڭ ارقاسىندا امان قالدىق قوي, تاۋبە.
اپتا ءجۇردى مە, اي ءجۇردى مە, ەسىندە جوق. اق كورپەگە ورانعان شەتى-شەگى جوق سايىن دالا, قاي جەر ەكەنىن دە بىلمەيدى. اۋىر جولدىڭ ازابىنان اتا-اناسى ناۋقاسقا ۇشىراعان. كوپ ۇزاماي قايتپاس ساپارعا اتتاندى. شيەتتەي بالالار جەتىم قالدى. ايتەۋىر, دالاعا كەلگەنىمەن, دالادا قالمادى. قيما قالاسىندا تۇراتىن مايقۇتوۆتار وتباسى باۋىرىنا باستى. ءتىپتى وسى كۇنى وڭاشادا ەسىنە السا, تاڭ-تاماشا قالاتىنى بار. ءومىرى كورىپ-بىلمەگەن, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تىلىمەن ايتقاندا, ء«ۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن» ادامدار. بىراق جاتىرقاماعان, جاتسىنباعان. ت ۇلىمىن جەلبىرەتىپ, ەركەلەتىپ ءوز قىزىنداي باقتى. انا قۇشاعىن اڭساعان, اكەنىڭ مەيىرىن ساعىنعان ەلەنا يۆانوۆنا قايعىنىڭ قارا بۇلتى سەرپىلىپ, ارتىنان جارقىراي مەيىر ساۋلەسىن توگىپ كۇن شىعاتىنىنا سەنە قويعان جوق ەدى. جەتىمدىكتىڭ زارىن, اششى ءدامىن ەندى عانا تاتقان جاس قىزدىڭ الدىنان پەرىشتەسى جولىققانداي. شىنىمەن پەرىشتە پەيىل ەدى.
قازاق تىلىندە ءتىل سىندىرعان. ءتىپتى ورىس ءتىلىن ۇمىتىپ تا قالدى. جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ سان عاسىر بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان عاجايىپ سالت-ءداستۇرىن ۇيرەندى. تۇسىنبەگەنى بولسا, ەجىكتەي سۇراپ وتىرۋدان جاڭىلعان جوق. بوي جەتىپ, تۇرمىس قۇرعان سوڭ مۇسىلمان ءدىنىن قابىلدادى. ءوز ەركىمەن. كوڭىلىنىڭ قالاۋى سولاي. ءوزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جالاڭ اياق جار باسىپ جۇرگەندە جانىن ەلجىرەتكەن, قام كوڭىلىن جۇباتقان وسى اسىل دىننەن ءنار العان ادامدار ەمەس پە؟!
ء–داستۇر بويىنشا ماعان ءساليا دەگەن ەسىم بەرىلدى. ادامگەرشىلىككە نەگىزدەلگەن ءدىن تالاپتارىن ۇيرەندىم. ارينە, بارلىعىن قازاق تىلىندە, – دەيدى ەلەنا يۆانوۆنا. – مەن ورىس ءتىلىن بىلمەيتىن ەدىم عوي. جانىم دا, جۇرەگىم دە قازاق بولىپ قالىپتاسقان.
التى جاسىنان قازاقى شاڭىراقتا قىردىڭ قىزىل گ ۇلىندەي قۇلپىرىپ وسكەن زەيىندى قىز ەڭبەككە ەرتە ارالاسىپتى. ۇلگى تۇتار ۇستازدارى – اۋىلدىڭ قازىنا قاريالارى. سيىر ساۋىپ, قۇرت-ىرىمشىك دايىنداعان. مامىردىڭ سارى مايىن قارىنعا سالعان. قايىڭنىڭ تۇتىنىمەن ەت سۇرلەگەن. ال قۇلپىرتىپ قۇراق كورپە تىگۋ, تۇرمىسقا قاجەتتى ءارتۇرلى زاتتى دايىنداۋ قاندا بار قاسيەت بولسا كەرەك. بۇل تاراپتا قامشى سالدىرماپتى. قازاقى ورتاعا وسى قاسيەتىمەن سۇيكىمدى, جۇعىمدى بولعانى دا شىن.
تاعدىردىڭ جولى بۇرالاڭ. قانداي قيىندىق كەزدەسسە دە مويۋدى بىلمەگەن. قىلتيىپ قىز بولىپ وسە كەلە بولاشاق جارى اقماشپەن تانىسسا كەرەك. العاشقى جىلدارى اتباسار قالاسىندا تۇرىپتى. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ جاقسىدان پاتەر ساتىپ العان. سول قۇتتى شاڭىراقتا اي دەسە اۋزى, كۇن دەسە كوزى بار التى پەرزەنتىن دۇنيەگە اكەلگەن. 46 جىلدىق عۇمىر تاتۋ-ءتاتتى وتكەن. بۇگىندە 15 نەمەرە, 20 شوبەرە – اجە قاناتىنىڭ استىندا. شىنتۋايتىندا, ءدامنىڭ جازۋىمەن كوپۇلتتى وتباسىنىڭ ساناتىنا ەنەدى. ءبىر عاجابى – بارلىعى وزدەرىن قازاق سانايدى.
–انامىز بىزگە كوپ نارسە ۇيرەتتى. اسىرەسە, پەيىلى كەڭ, نيەتى جاقسى قازاق حالقىنىڭ تاربيەلىك ءمانى زور ادەت-عۇرپىن, – دەيدى قىزى روزا اقماشقىزى. – ءبىز ەندى باۋىر ەتىمىز بالالارىمىزعا ۇيرەتىپ جاتىرمىز. جىل سايىن ناۋرىز مەرەكەسىندە قاراشاڭىراققا جينالۋ كادىمگىدەي قاعيداعا اينالعان. سوڭعى كەزدە انامىزدىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرىپ ءجۇر. گەرمانيادا تۇراتىن باۋىرىمىز سول جاققا الىپ كەتىپ ەمدەتەيىن دەسە, بارعىسى كەلمەيدى. انام تۋعان جەردىڭ توپىراعى ىستىق, ادامدارىنىڭ اق پەيىلى ەمدەپ جازادى دەپ ءجۇر.
قازاقتان كورگەن جاقسىلىعىن ايتىپ, تاۋىسا الماي وتىرعان اجەيمەن ءبىرسىپىرا سۇحباتتاستىق. ايتقان ءسوزى, اقتارعان سىرى كوڭىلى دالاداي كەڭ جاقسىلاردىڭ جاقسىلىعى جايلى. جاراتقاننىڭ مەيىرى دە, ادامداردىڭ پەيىلى دە ءدال وسى جەردە وڭعارىلىپ تۇرعان سياقتى.
اقمولا وبلىسى,
جاقسى اۋدانى
