قوعام • 14 شىلدە، 2021

قوسشى كۇرمەۋى

1159 رەت كورسەتىلدى

وسىدان جيىرما جىل بۇرىن ەلورداعا كوشىپ كەلگەنىمىزدە ءبىر شارۋانىڭ رەتىمەن قالا ىرگەسىندەگى قوسشى اۋىلى­نا بارعانىم ەسىمدە. سول كەزدە ول ءبىر كەڭشاردىڭ ورتالىعىنداي عانا شاعىن اۋىل ەكەن. اۋىلدىڭ ورتالىق بولىگىندە حرۋششەۆ، برەجنەۆتەر زامانىنداعى بەس قاباتتى ءتورت-بەس ءۇي تۇردى. قالعانىنىڭ ءبارى جاتاعان ۇيلەر ەدى. ۋيكيپەديا دەرەكتەرىنە قاراعاندا، 1999 جىلى مۇندا 1742 ادام بولسا، 2009 جىلى تۇرعىندار سانى 4527 ادامعا جەتكەن. ال قازىر كەنت ءتۋريزمدى دامىتۋعا لايىق كوز تارتارلىق شاعىن قالاعا اينالىپ ۇلگەرگەن.

مىنە، سول ۋاقىتتان بەرى قوسشىنىڭ دامۋ ءدۇمپۋى ۇزىلگەن ەمەس. وسىدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىنعى ءبىر اڭگىمەلەردە قوسشىدا قازىر 52 مىڭ ادام تۇرادى دەگەن دەرەكتەر ايتىلىپ قالدى. بالكىم، ءتىپتى مۇنان دا كوپ شىعار. قازىر 60 مىڭعا جەتىپ ۇلگەرگەن شىعار. مۇنىڭ انىعىن ەشكىم بىلە بەرمەيدى. ويتكەنى كوپ ۋاقىتتان بەرى جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ قوسشىنىڭ دامۋىنا جەتكىلىكتى كوڭىل بولمەگەندىگى، ءتىپتى كوڭىل بولگەن جاعدايدىڭ وزىندە شاماسىنىڭ جەتپەگەنى انىق سەزىلەدى. سوندىقتان بۇل ماسەلەگە مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارى ارالاسىپ وتىرسا دەيسىڭ. قوسشىنىڭ دامۋى ۇكىمەت نازارىنان تىس تۇرماۋى كەرەك. نەگىزىندە ەلوردانىڭ دامۋىنان ىرگەدەگى قوسشى كەنتىنىڭ دامۋىن ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى. ويتكەنى كۇنى ەرتەڭ ول باس قالاعا قوسىلۋى بەك مۇمكىن. ازىرگە ۇكىمەت قوسشىعا وبلىستىق ماڭىزداعى قالا مارتەبەسىن بەرۋمەن عانا شەكتەلدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، مۇنىڭ ءوزى تۇپكىلىكتى شارا ەمەس.

قوسشى كەنتى اتاقتى نۇرا وزەنىنىڭ جاعالاۋىندا ورنالاسقان. ەگەر ۇكىمەت ماسەلەنى كۇنى بۇرىن ويلاستىرىپ، دۇرىس شەشكەندە ەلىمىزدىڭ زاڭدارىندا كورسەتىلگەن وزەن مەن قۇرىلىس جۇرگىزۋدىڭ 50 مەترلىك قاشىقتىعىن ساقتاي وتىرىپ، نۇرانىڭ وسى بولىگىن جاپپاي دەمالىس ورىندارىنا اينالدىرعان بولار ەدى. سوندا قوسشىنىڭ 52 مىڭ تۇرعىنى ءۇشىن كاسىپتىڭ ۇلكەن كوزى اشىلىپ، كەنت ءتۋريزمى دامىعان ەلدى مەكەنگە اينالار ەدى. ميلليوننان استام حالقى بار نۇر-سۇلتان قالاسى تۇرعىندارى ءۇشىن دە جازدا دەمالۋ، سۋعا ءتۇسىپ، كۇنگە قىزدىرۋ ماسەلەسى شەشىلەر ەدى. بيۋدجەتكە دە كولەمدى اقشا تۇسەر ەدى.

وكىنىشكە قاراي، قازىرگى كارتينا ولاي بولىپ وتىرعان جوق. مۇنداعى ەكى-ءۇش دەمالىس ورنى مەن جاعالاۋدان سالىنعان تۇرعىن ۇيلەر وزەنگە ءيتىنىپ تۇر. 50 مەترلىك قاشىقتىق تالابى مۇلدەم ساقتالماعان. وزەننىڭ ءون بويىن تۇرعىن ۇيلەر باسىپ قالعان. ەگەر نۇرا وزەنىندە ۇلكەن تاسقىن بولسا، ول ۇيلەردىڭ كەيبىرەۋى سۋعا كەتۋى دە مۇمكىن. ءبىر جاقسىسى، وزەننىڭ كەنت جا­عىنداعى جاعالاۋىنىڭ كوپ جەرى بيىك. ازىرگە ۇيلەردى وسى جاعداي عانا ساقتاپ تۇرعان سەكىلدى.

ال ەندى قوسشى كەنتىندە دەمالىس ورىندارى تىم از شوعىرلانعاندىقتان، ولاردىڭ قىزمەت كورسەتۋ باعاسى ۋداي. ماسەلەن، ولاردىڭ اۋماعىنا كىرىپ-شىققانىڭىز ءۇشىن عانا 7 مىڭ تەڭگە تولەيدى ەكەنسىز. اعاشتان سالىنعان شاعىن ۇيلەرىنىڭ ءبىرىن ءبىر تاۋلىككە جالعا الساڭىز، وعان 100 مىڭ تەڭگە تولەيسىز. ارينە، مۇنداي قارجىنى استا­نانىڭ كوپ تۇرعىنىنىڭ قالتاسى كوتە­رە بەرمەيدى. سوندا دا دەمالىس ورىندارىندا، اسىرەسە سەنبى، جەكسەنبى كۇندەرى حالىق كوپ. ءتىپتى شىلدەنىڭ شىلىڭگىر ىس­تىعىندا ونداعى باسسەيندەرگە شومىلۋعا ادام­دارعا ورىن جەتپەي، ۇلكەندەر جاعى باسسەيندەردى بالالارعا قالدىرىپ، وزدەرى وزەنگە تۇسە بەرەدى.

وسىنىڭ ءوزى بەي-بەرەكەتتىكتىڭ، جوس­پارسىزدىقتىڭ، ماسەلەنى كۇنى بۇرىن وي­لاستىرماۋدىڭ انىق كورىنىسى. حالىق دەمالىس ورىندارىن سۇراپ تۇر. قازاقستاننىڭ باستى قالاسىنىڭ تۇرعىندارى جىلت ەتىپ وتە شىعاتىن جاز قىزىعىن پايدالانا الماۋدا. سوندىقتان الىستاعى تۇركياعا، اراب امىرلىكتەرىنە، ەگيپەتكە، گرۋزياعا ساپار شەگەدى. سەبەبى وزىمىزدەگى دەمالىس ورىندارىنىڭ باعاسى تىم قىمبات. تۋريزمنەن تۇسەتىن قانشاما اقشا شەتەل­دەرگە كەتىپ جاتىر. ال وسى ماسەلەنى اس­تانانىڭ ءدال ىرگەسىنەن، قوسشى كەنتىندەگى نۇرا جاعالاۋى ارقىلى شەشۋگە بولار ەدى.

وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قوسشى ىرگەسىنەن دەمالىس ورىندارىن كوبەيتىپ، وعان ەلەكتريچكا جۇرگىزۋ، باسقا دا ينجەنەرلىك جەلىلەر تارتۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. ۇمىتپاسام، ءتىپتى وسى ماسەلەگە 4-5 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قارجى دا بولىنگەن ەدى. بۇل – ول كەزدە كوپ قارجى. بىراق وكىنىشكە قاراي، ماسەلە اياقسىز قالدى. ەندى وسى ماسەلەنى قايتادان قولعا الاتىن، قوسشىنىڭ دامۋ جوسپارىن ۇكىمەت دەڭگەيىندە قابىلداپ، بەكىتەتىن ۋاقىت بولدى دەپ ويلايمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

شەرحان مۇرتازانىڭ ءۇيى

ادەبيەت • كەشە

«جاسىل» ايماقتا ەكى ءوڭىر

كوروناۆيرۋس • كەشە

بۇگىن - انالار كۇنى

قازاقستان • كەشە

الماتىدا تەگىن ءدارى-دارمەك قاتارى ارتتى

مەديتسينا • 18 قىركۇيەك، 2021

الەمدە ەپيداحۋال قانداي؟

الەم • 18 قىركۇيەك، 2021

توكيو مارافونى 2022 جىلعا شەگەرىلدى

سپورت • 18 قىركۇيەك، 2021

الماتىدا تاۋ بوكتەرى ورتەنىپ جاتىر

ايماقتار • 18 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار