ايماقتار • 12 شىلدە، 2021

جۇرتتى جۇمىلدىرعان جىگىت

365 رەت كورسەتىلدى

اۋىلدىڭ اڭگىمەسى بۇگىندە نەگىزىنەن ءشوپ، مالدىڭ ازىعى جونىندە بولىپ تۇر. شىلدەنىڭ شىلىڭگىرىندە شالعى ۇستاپ، ءشوپ شاۋىپ جۇرگەندەر كوپ.  وزەن مەن كول، ارىقتاردىڭ جاعاسىنداعى قامىس تا، ءشول دالاداعى جانتاق تا، ىلعال جانە جىلۋ سۇيەتىن جوڭىشقاڭىز دا بيىل قات بولعاندىقتان قادىرى ارتىپ تۇر.  نىعىزدالعان ءشوپتىڭ ءبىر بۋماسىن 1500 تەڭگەدەن ساۋدالاپ جاتقاندار دا از ەمەس. ماڭعىستاۋداعى مالدى اۋىلداردىڭ ايانىشتى كۇيىن ەستىپ، تۇركىستاندىقتاردىڭ نامىسىن قايراي، قامىس ورۋعا شىققان شىمكەنتتىك جىگىت قۇرمەت تالاپقازىنى قولداۋشىلار قاتارى دا بۇگىندە كوبەيگەن.

مىسالى، ارىس وقيعاسى مەن ماقتا­ارال اۋدانىنداعى سۋ تاسقىنى كەزىندە زارداپ شەككەن ازاماتتارعا بۇكىل ەل بولىپ كومەككە كەلگەنىن ەسكەرگەن جەتىساي جۇرتشىلىعى باتىس قازاقستان وبلىسىندا مال ازىعى ءشوپتىڭ جەتكىلىكتى مول­شەردە شىقپاي قالۋىنا بايلانىستى دەمەۋ كورسەتۋدى ويلاستىرىپ، 74 توننا پرەسس ءشوپتى جونەلتتى.

باتىس وڭىرلەردە عانا ەمەس، وڭتۇس­تىكتە دە بيىل جەم-ءشوپ ماسەلەسى جەكەلەگەن اۋدان­داردا كۇردەلى. بيىلعى قۋاڭ­شىلىق تۇركىستان وبلىسىنداعى شارۋالاردىڭ جىل سايىنعى تابيعي ءشوپ وراتىن القاپتارىنا دا اسەر ەتىپ، كەلەس، سارىاعاش اۋداندارىندا ءشوپ بىتىك شىقپادى. مۇنداي جاعدايدا مال ازىعىنا سۇرانىس ارتىپ، الىپساتارلار ارقىلى باعانىڭ نەگىزسىز كوتەرىلەتىنى جاسىرىن ەمەس. «وبلىستا مال ازىعىن ساتاتىن اگروقۇرىلىمداردىڭ ءتىزىمى جاساق­تالىپ، تىكەلەي شارۋالارمەن بايلانىس ورناتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق الداعى ۋاقىتتا مال ازىعى تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ، باعاسىن تۇ­راقتاندىرۋ ماقساتىندا قاراعاندى وبلى­سىنىڭ ۇلىتاۋ اۋدانىنداعى ورمان قورىنداعى، بوسالقى جانە جايىلىم جەر­لەرىنەن تابيعي شوپتەرىن جيناپ الۋ جونىندە ەكى وبلىس اكىمدىگى اراسىندا مەموراندۋم جاسالدى.

بۇدان بولەك، وبلىستاعى ورمان قو­رىنىڭ جەرلەرىنەن تابيعي شوپتەردى ورىپ الۋ ۇيىمداستىرىلۋدا جانە باي­دىبەك، سوزاق، شاردارا اۋداندارىنىڭ جايىلىمدارىن پايدالانۋعا تاپسىرما بەرىلدى»، دەدى وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ.

بۇل ءسوزدى وبلىس باسشىسى قازىعۇرت اۋدانىندا جۋىردا وتكەن «مال ازىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە استىق ورۋ بارىسى» تۋرالى كوشپەلى ماجى­لىستە ايتقان بولاتىن.

سونداي-اق وڭىردەگى جالپى مال ازىعى كولە­مىن ارتتىرىپ، ەگىستىكتى ءارتاراپتاندىرۋدى جال­عاستىرىپ، جوڭىشقا ءوسىرۋدى دامىتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلدى. ال ماقتاارال اۋدانىنىڭ اكىمى باقىت اسانوۆ مال ازىعى جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتادى. ء«بىز نارىقتى قاداعالاپ وتىرامىز. جوسپارعا سايكەس جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. كەي جەرلەردە قىمباتتاتىلعان باعامەن جوڭىشقا ساتىلىپ جاتقانى جايلى ەستىدىك. بىراق بۇل – جەكەلەگەن كاسىپكەرلەردىڭ ءىسى»، دەيدى باقىت اسانوۆ. بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ءارتاراپتاندىرۋ شەڭبەرىندە مال ازىقتىق داقىلداردىڭ كولەمى 4،1 مىڭ گەكتارعا ارتىپ، 217 مىڭ گەكتارعا ەگىلدى. ەگىس ناۋقانىنا 20 مىڭنان استام اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى تارتىلدى. «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق تاراپىنان دالا جۇمىستارىنا 900-دەن استام اگروقۇرىلىمعا 4،6 ملرد تەڭگە نەسيە بەرىلگەن.

وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تۇرعانبەك وسپانوۆ قۋاڭشىلىققا قارسى ءىس-شارالار تالقىلانعان جيىندا وڭىردە ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭ اعىن سۋ تاپشىلىعىنا بايلانىستى قيىنداۋ ءوتىپ جات­قانىن جەتكىزدى.

«ورداباسى، وتىرار، ساۋران، بايدىبەك اۋداندارى مەن ارىس، كەنتاۋ قالا­لارىندا ەگىستىكتى اعىن سۋمەن قامتۋ كۇردەلى بولىپ تۇر. بۇل اۋماقتارعا «بوگەن» سۋ قويماسى ار­قىلى سۋ جەتكىزىلۋدە. جىلدان-جىلعا سۋ تاپ­شىلىعىنىڭ ۇلعايىپ كەلە جاتقانى ەسكەرىلىپ، باسقارما تاراپىنان ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ، ەگىستىكتى ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. وبلىستا سۋارمالى جەر كولەمى 548 مىڭ گەكتار بولسا، قازىر سونىڭ 453 گەكتارى يگەرىلگەن»، دەدى ت.وسپانوۆ.

باسقارما ءتيىستى قۇرىلىمدارمەن سۋ قويمالارىندا اعىن سۋ كولەمىن 70 پايىزدان اسىرماۋ تاپسىرماسىنا قاراماستان قۋاڭشىلىقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن «بوگەن»، «قوسقورعان» سۋ قويمالارىندا سۋ مولشەرىن 95 پايىزعا دەيىن تولتىرعان. وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن سوڭعى 2 جىلدا 243 شاقىرىم بولاتىن 61 كانال جوندەلگەن.

«بىلتىر سىرداريا وزەنىنەن قىزىلوردا وبلىسىنا 4159،9 ملن تەكشە مەتر سۋ ءليميتى بەكىتىلىپ، 4071 ملن تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلگەن. تۇركىستان وبلىسىنا جوسپارلانعان 2215،2 ملن تەكشە مەتر سۋدىڭ تەك 1676،3 ملن تەكشە مەترى عانا جەتكىزىلدى. ياعني وبلىسقا 538،9 ملن تەكشە مەتر سۋ از بەرىلدى. بۇل ماسەلەنى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە تالقىلاپ، سىرداريانىڭ سۋىن ۇقىپتى پايدالانۋدى قولعا الۋ كەرەك»، دەيدى باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.

مالعا ارنالعان جەم-ءشوپ ماسەلەسى كەي اۋدانداردا كۇردەلى بولعاندىقتان، ءشوپ بىتىك شىققان اۋماقتاردان شولەيت اۋداندارعا  ءشوپ پەن ازىقتى جەتكىزۋدى ۇيلەستىرۋ، باعانى كوتەرمەۋ جۇمىستارى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنعان. ال «قازسۋشار» شارۋاشىلىق قۇقىعىنداعى رمك وبلىستىق فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اسقار قىستاۋباەۆ ءوڭىردىڭ نەگىزگى سۋارمالى القاپتارى ترانسشەكارالىق وزەندەرگە تاۋەلدى ەكەنىن ايتتى. «بىراق كورشىلەس ەلدەن كەلەتىن سۋ جىل سايىن دەر كەزىندە جانە تولىق الىنباۋدا. ونىڭ ءتۇرلى سەبەپتەرى بار. بىلتىر سىرداريا وزەنى باسسەينىندەگى سۋ تاپشىلىعى ايقىن سەزىلدى.

وسىعان بايلانىستى ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ تاجىكستانداعى وسى سالاعا جاۋاپتى مينيسترمەن كەزدەسىپ، كەلىسسوز جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە، «باحري توچيح» سۋ قويماسىنان 315 ملن تەكشە مەتر سۋدى قازاقستانعا بوساتۋ جونىندە كەلىسىمگە قول جەتكىزدى»، دەدى ا.قىستاۋباەۆ. اۋىلدارعا اعىن سۋدى رەتىمەن بەرۋدى ۇيلەستىرىپ، رەتكە كەلتىرۋ قاجەت. جەردى جالعا العانىمەن ءشوبىن نە ءوزى شاپپاي، نە وزگە ازاماتتارعا شاپقىزبايتىن ازاماتتار دا بار. كەيبىر كانالداردىڭ قوجايىندارى سۋ ارناسىن ۋاقتىلى تازالاماي، سونىڭ سالدارىنان وزگە شارۋالار قيىندىق كورىپ جاتادى. سۋدى ۇنەمدەيتىن جوعارى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ءۇشىن اۋىلداردا ەلەكتر قۋاتى جەتكىلىكتى بولۋى كەرەك. بۇل ماسەلە دە تولىق شەشىلدى دەۋ قيىن. وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى ەرلان نۇرماحانوۆ ازىق-ت ۇلىك، مال ازىعى سەكىلدى سالالارعا ۇلكەن جوس­پار مەن عىلىمي ءادىس، عىلىمي ورتالىقتاردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.

كۇنى كەشە ماقتاارال اۋدانى، ورگەباس اۋى­لىنىڭ تۇرعىندارى ماڭعىستاۋ وبلىسىنا 1 ۆاگون ءشوپ جونەلتتى. اۋىلدىڭ قارياسى، اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ەرەجەپ قاناەۆتىڭ باستاماسىمەن ورگەباس اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى 1،6 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى جيناعان. ول قارجىعا 1100-دەن استام نىعىزدالعان ءشوپ ساتىپ الىپ، كومەك رەتىندە ماڭعىستاۋ وبلىسىنا جىبەرىپ وتىر. بۇدان بولەك، اۋىلدىڭ 30-دان استام تەپسە تەمىر ۇزەتىن جىگىتى سارىاعاش اۋدانىنداعى قۇر­مەت تالاپقازى باستاعان ەرىكتىلەر توبىنا قوسىلدى. ەرىكتىلەردىڭ ءبىرى بەرىكباي دوناەۆ بىلتىر ماقتاارال اۋدانىنا قاراستى 5 اۋىلدى توپان سۋ باسقاندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ماڭعىستاۋ، اتىراۋ وبلىستارىنان كومەك كەلگەنىن، باتىستاعى اعايىنداردىڭ ءتورت ت ۇلىگى اشتان قىرىلىپ جاتقاندا ۇيدە جايباراقات قاراپ جاتا الماعانىن ايتادى. ءسويتىپ 30 جىگىت قۇرال-سايماندارىمەن، اس-سۋىمەن ءشوپ ورۋعا كەلىپتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار