سونىمەن اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى بيىلعى ماۋسىمدى ارام حاچاتۋرياننىڭ «سپارتاك» بالەتىنىڭ جاڭا قويىلىمىنىڭ جابىق كورسەتىلىمىمەن اياقتادى. ءتىپتى تەاتردىڭ كەيبىر جاڭا قويىلىمدارىن زالدان ەمەس, ساۋساقپەن سانارلىق كورەرمەن ساحنا شەتىندە بالەت مايتالماندارىمەن قاتار كورۋگە تۋرا كەلگەنىن ەسكەرسەك, بۇل جاھاندى جايلاعان ىندەت ونەرگە دە ءوز ۇستەمدىگىن جۇرگىزىپ وتىر دەپ ءبىلىڭىز.
بۇل بالەت قويۋشى-بالەتمەيستەر قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى گۇلجان تۇتكىباەۆانىڭ, قويۋشى-سۋرەتشى رەسەيدىڭ حالىق سۋرەتشىسى ۆياچەسلاۆ وكۋنەۆتىڭ جانە قويۋشى-ديريجەر قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ەربولات احمەدياروۆتىڭ جاڭا ستسەنوگرافياسىندا كورەرمەنگە ۇسىنىلدى.
العاش رەت «سپارتاك» بالەتىن اباي اتىنداعى ماوبت 1974 جىلى زاۋربەك رايباەۆ كومپوزيتور ارام حاچاتۋريانمەن بىرگە ۇسىنىپ, ەلىمىزدىڭ باس تەاترىنىڭ مادەني مۇراسىنىڭ التىن رەپەرتۋارىنا لايىقتى تۇردە قوسقان ەكەن. تەاتر رەپەرتۋارىندا اكادەميالىق حورەوگرافياسى بار كلاسسيكالىق بالەتتەر باسىم بولعانىنا قاراماستان, سول ءداۋىردىڭ بالەتمەيستەرلەرى مەن كومپوزيتورلارى بارلىق قىزىقتى ماشاقات پەن سىناققا بارۋعا دايىن ەدى. تەاتر تاريحىنا قوسىلعان سول «سپارتاكتاعى» باستى پارتيالاردى كەزىندە قازىر اڭىز بولعان رامازان باپوۆ, راۋشان بايسەيىتوۆا, ليۋدميلا رۋداكوۆا, ەدۋارد مالبەكوۆ, سارا كوشەرباەۆا سىندى ساحنا ساڭلاقتارى سومداعان.
«ارام حاچاتۋرياننىڭ مۋزىكاسى بۇكىل سپەكتاكلدىڭ ءىس-ارەكەتىن تولىققاندى سيپاتتايتىندىقتان, مەن ءۇشىن اڭىز. دجون ۋيليامس جانە حانس تسيممەر سىندى كومپوزيتورلار گولليۆۋدتىڭ تاريحي فيلمدەرىنە ءدال وسى مۋزىكادان نەگىز العان. ورەسى بيىك, يمپرەسسياعا تولى, كەرەمەت مۋزىكاعا سۇيسىنبەۋ مۇمكىن ەمەس. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن «سپارتاك» وركەستر ءۇشىن دە, بالەت ارتىستەرى ءۇشىن دە ەڭ كۇردەلى بالەت قويىلىمدارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. زاۋربەك رايباەۆتىڭ تاريحي نۇسقاسى تەاترىمىزدىڭ ۆيزيتتىك كارتوچكاسى بولىپ تابىلادى. ارينە, ارام حاچاتۋرياننىڭ ءوزى ءبىزدىڭ تەاترىمىزدا ءوز نوتالارىن جازىپ, ديريجەرلەگەن پارتيتۋرا بويىنشا سپەكتاكلگە ديريجەرلىك ەتۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە!..», دەيدى سپەكتاكلدىڭ قويۋشى-ديريجەرى ەربولات احمەدياروۆ.
«سپارتاك» «ناعىز ەرلەردىڭ بالەتى» بولىپ سانالادى, وندا كوپتەگەن ۇرىس كورىنىسى, جاۋىنگەرلىك, ەپيكالىق شايقاستار جانە كۇردەلى ەرلەر ءبيى بار, بىراق سيۋجەتتىڭ قاتىگەزدىگىنە قاراماستان, كوپتەگەن كورىنىس سيرەك كەزدەسەتىن سۇلۋ ليريكا مەن اداجيوعا, ال باستى كەيىپكەرلەردىڭ وبرازدارى ماحاببات پەن قۇمارلىققا تولى.
جۋرناليستەرمەن جۇزدەسۋ بارىسىندا ەسكى دە جاڭا قويىلىم تۋرالى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى ترۋپپاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, قويۋشى-بالەتمەيستەر, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى گۇلجان تۇتكىباەۆا: «بۇل «سپارتاك» بالەتىنىڭ جاڭا قويىلىمى, سەبەبى تەاتر ساحناسىندا 10 جىلدان استام ۋاقىت كورسەتىلمەدى, ميزانستسەنانىڭ قانداي دا ءبىر وزگەشەلىكتەرى جوعالىپ كەتتى, كوستيۋمدەر مەن دەكوراتسيالار دا ەسكىردى.
ال جاڭا «سپارتاكتا» كورەرمەن ساحنالىق بەزەندىرۋدىڭ دە, كەيىپكەرلەر مەن بەينەلەردىڭ دە جاڭارعان ءتۇرىن كورە الادى, سونىمەن قاتار سپەكتاكلدىڭ جاڭا جارىقتىق شەشىمىن جاساۋعا تىرىسامىز. جارىق – كورەرمەن ساحنادا كورەتىن نەگىزگى كومپونەنتتەردىڭ ءبىرى. حورەوگرافياعا كەلەتىن بولساق, مۇندا ءبىز تەاترىمىزدىڭ ءداستۇرىن ساقتاۋدى ءجون كوردىك. مەنىڭ ويىمشا, سپەكتاكل ەرەكشە بولماق, ويتكەنى كورەرمەندەر باسقا قىرىنان قابىلدايدى – جاڭارتىلعان ەنەرگيا, ريم يمپەرياسىنىڭ رۋحىنا ەنەتىن كولەمدى دەكوراتسيالار, سپەكتاكل اۋقىمدى جانە وراسان زور بولىپ كورىنەدى», دەيدى.
ەسەپتەپ قاراساق, اراعا جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت سالىپ قايتا ورالىپ جاتقان بۇل «سپارتاكتىڭ» نەندەي ارتىقشىلىعى بار؟ ارينە, بۇل – ساحنا سالتاناتى, تەاترلىق تەحنولوگيالار مەن جارىق ءتۇسىرۋ ونەرى.
تۇپنۇسقاسى ساقتالعان جاڭا پرەمەرادا ترۋپپانىڭ جەتەكشى سوليستەرى – جانەل تۇكەەۆا, ازامات اسقاروۆ, ارحات اشىربەك, ايمان ەگىسباەۆا, ماليكا ەلشىباەۆا, نەلسون پەنيا, گۇلۆيرا قۇربانوۆا, راحىم دايروۆ سىندى دارىندار جارقىراپ كورىندى.
قويۋشى-سۋرەتشى ۆياچەسلاۆ وكۋنەۆتىڭ ەسكيزدەرى بويىنشا تەاترداعى تىگىن تسەحىنىڭ شەبەرلەرى 300-گە تارتا كوستيۋم تىگىپ قانا قويماي, جۇمساق جانە قاتتى دەكوراتسيالاردان مونۋمەنتتىك جانە جيپوپيستىك تاماشا كورىنىستەر تۋدىرعانىنا دا توقتالا كەتۋ كەرەك. بۇل دا وراسان ەڭبەك.
سپەكتاكلدىڭ مۋزىكالىق ماتەريالدارى دا وزىندىك شەجىرەگە يە.
وسىلايشا, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى ءوزىنىڭ 87-ءشى تەاتر ماۋسىمىن «سپارتاك» بالەتىنىڭ پرەمەرالىق كورسەتىلىمىمەن اياقتادى. جۋرناليستەر مەن بلوگەرلەر Arte گالەرەياسىندا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ەلىمىزدىڭ باس تەاترىنىڭ جاڭا جوسپارلارى تۋرالى اقپارات الىپ, وزدەرىن قىزىقتىراتىن سۇراقتار قويىپ, مادەني استانانىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا ۇسىنىلاتىن جوبالاردى تالقىلادى.
الماتى
