ونەر • 11 شىلدە، 2021

«سپارتاكتىڭ» ورالۋى

71 رەت كورسەتىلدى

وركەستر ءۇشىن دە، بالەت ارتىستەرى ءۇشىن دە كۇردەلى قويىلىم جارتى عاسىردان سوڭ قايتا ساحنالاندى. قالاي ايتساق تا، ۇلكەن ونەر وشاقتارىندا بۇرىنعى كوڭىل كۇي مەن ءسان-سالتاناتتى وقيعالار جوق. وقشاۋلانعان تەاتردا ءبىر-بىرىنە ۇركە قارايتىن كورەرمەن دە باياعىداي ەمەن-جارقىن قاۋىشا المايدى. بىراق وسىنىڭ بارىنە قاراماستان، بەكزات ونەرگە ادالدىعىنان تانباعان تەاتر ترۋپپالارى ىزدەنىستەرىن توقتاتقان جوق. الاڭسىز كۇندەردىڭ قايتا ورالاتىنىنا ۇمىتتەنەتىن شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ شىمىلدىقتارى شاتتىقپەن تۇرىلەتىنىنە ءبىز دە سەنەمىز.

سونىمەن اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى بيىلعى ماۋسىمدى ارام حاچاتۋرياننىڭ «سپارتاك» بالەتىنىڭ جاڭا قويىلىمىنىڭ جابىق كور­سەتىلىمىمەن اياقتادى.  ءتىپتى تەاتردىڭ كەيبىر جاڭا قويىلىمدارىن زالدان ەمەس، ساۋساقپەن سانار­لىق كورەرمەن ساحنا شەتىندە بالەت ماي­تالمان­دارىمەن قاتار كورۋگە تۋرا كەلگەنىن ەسكەرسەك، بۇل جاھاندى جايلاعان ىندەت ونەرگە دە ءوز ۇستەم­دىگىن جۇرگىزىپ وتىر دەپ ءبىلىڭىز.

بۇل بالەت قويۋشى-بالەتمەيستەر قازاقستان­نىڭ حالىق ءارتىسى گۇلجان تۇتكىباەۆا­نىڭ، قويۋ­شى-سۋرەتشى رەسەيدىڭ حالىق سۋرەتشىسى ۆياچەسلاۆ وكۋنەۆتىڭ جانە قويۋشى-ديريجەر قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ەربولات احمەدياروۆ­تىڭ جاڭا ستسەنوگرافياسىندا كورەر­مەنگە ۇسى­نىل­دى.

العاش رەت «سپارتاك» بالەتىن اباي اتىن­داعى ماوبت 1974 جىلى زاۋربەك رايباەۆ كوم­پوزيتور ارام حاچاتۋريانمەن بىرگە ۇسىنىپ، ەلىمىز­دىڭ باس تەاترىنىڭ مادەني مۇراسىنىڭ التىن رەپەرتۋارىنا لايىقتى تۇردە قوسقان ەكەن. تەاتر رەپەرتۋارىندا اكادەميالىق حورەو­گرافياسى بار كلاسسيكالىق بالەتتەر باسىم بولعانىنا قاراماستان، سول ءداۋىردىڭ بالەتمەيستەرلەرى مەن كومپوزيتورلارى بارلىق قىزىق­تى ماشاقات پەن سىناققا بارۋعا دايىن ەدى. تەاتر تاريحىنا قوسىلعان سول «سپارتاك­­تاعى» باستى پارتيالاردى كەزىندە  قازىر اڭىز بولعان رامازان باپوۆ، راۋشان بايسەيىتوۆا، ليۋد­ميلا رۋداكوۆا، ەدۋارد مالبەكوۆ، سارا كوشەرباەۆا سىندى ساحنا ساڭلاقتارى سومداعان.

«ارام حاچاتۋرياننىڭ مۋزىكاسى بۇكىل سپەكتاكلدىڭ ءىس-ارەكەتىن تولىققاندى سيپات­تايتىندىقتان، مەن ءۇشىن اڭىز. دجون ۋيليامس جانە حانس تسيممەر سىندى كومپوزيتورلار گولليۆۋدتىڭ تاريحي فيلمدەرىنە ءدال وسى مۋزىكادان نەگىز العان. ورەسى بيىك، يمپرەسسياعا تولى، كەرەمەت مۋزىكاعا سۇيسىنبەۋ مۇمكىن ەمەس. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن «سپارتاك» وركەستر ءۇشىن دە، بالەت ارتىستەرى ءۇشىن دە ەڭ كۇردەلى بالەت قويىلىمدارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. زاۋربەك رايباەۆتىڭ تاريحي نۇسقاسى تەاترىمىزدىڭ ۆيزيتتىك كارتوچكاسى بولىپ تابىلادى. ارينە، ارام حاچاتۋرياننىڭ ءوزى ءبىزدىڭ تەاترىمىزدا ءوز نوتالارىن جازىپ، ديريجەرلەگەن پارتيتۋرا بويىنشا سپەكتاكلگە ديريجەرلىك ەتۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە!..»، دەيدى سپەكتاكلدىڭ قويۋشى-ديريجەرى ەربولات احمەدياروۆ.

«سپارتاك» «ناعىز ەرلەردىڭ بالەتى» بولىپ سانالادى، وندا كوپتەگەن ۇرىس كورىنىس­ى، جاۋىنگەرلىك، ەپيكالىق شايقاستار جانە كۇر­دەلى ەرلەر ءبيى بار، بىراق سيۋجەتتىڭ قاتى­گەز­دىگىنە قاراماستان، كوپتەگەن كورىنىس سيرەك كەزدەسەتىن سۇلۋ ليريكا مەن اداجيوعا، ال باس­تى كەيىپكەرلەردىڭ وبرازدارى ماحاببات پەن قۇمارلىققا تولى.

جۋرناليستەرمەن جۇزدەسۋ بارىسىندا ەسكى دە جاڭا قويىلىم تۋرالى اباي اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى ترۋپپاسىنىڭ كوركەم­دىك جەتەكشىسى، قويۋشى-بالەتمەيستەر، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى گۇلجان تۇتكىباەۆا: «بۇل «سپارتاك» بالەتىنىڭ جاڭا قويىلىمى، سەبەبى تەاتر ساحناسىندا 10 جىلدان استام ۋاقىت كورسەتىلمەدى، ميزان­ستسەنانىڭ قانداي دا ءبىر وزگەشەلىكتەرى جوعالىپ كەتتى، كوستيۋمدەر مەن دەكوراتسيالار دا ەسكىردى.

ال جاڭا «سپارتاكتا» كورەرمەن ساحنالىق بەزەندىرۋدىڭ دە، كەيىپكەرلەر مەن بەينەلەردىڭ دە جاڭارعان ءتۇرىن كورە الادى، سونىمەن قاتار سپەكتاكلدىڭ جاڭا جارىقتىق شەشىمىن جاساۋعا تىرىسامىز. جارىق – كورەرمەن ساحنادا كورەتىن نەگىزگى كومپونەنتتەردىڭ ءبىرى. حورەوگرافياعا كەلەتىن بولساق، مۇندا ءبىز تەاترىمىزدىڭ ءداس­تۇرىن ساقتاۋدى ءجون كوردىك. مەنىڭ ويىمشا، سپەكتاكل ەرەكشە بولماق، ويتكەنى كورەرمەندەر باسقا قىرىنان قابىلدايدى – جاڭارتىلعان ەنەرگيا، ريم يمپەرياسىنىڭ رۋحىنا ەنەتىن كولەمدى دەكوراتسيالار، سپەكتاكل اۋقىمدى جانە وراسان زور بولىپ كورىنەدى»، دەيدى.

ەسەپتەپ قاراساق، اراعا جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت سالىپ قايتا ورالىپ جاتقان بۇل «سپارتاكتىڭ» نەندەي ارتىقشىلىعى بار؟ ارينە، بۇل – ساحنا سالتاناتى، تەاترلىق تەحنولوگيالار مەن جارىق ءتۇسىرۋ ونەرى.

تۇپنۇسقاسى ساقتالعان جاڭا پرەمەرادا ترۋپپانىڭ جەتەكشى سوليستەرى – جانەل تۇكەەۆا، ازامات اسقاروۆ، ارحات اشىربەك، ايمان ەگىسباەۆا، ماليكا ەلشىباەۆا، نەلسون پەنيا، گۇلۆيرا قۇربانوۆا، راحىم دايروۆ سىندى دارىندار جارقىراپ كورىندى.

قويۋشى-سۋرەتشى ۆياچەسلاۆ وكۋنەۆتىڭ ەسكيز­دەرى بويىنشا تەاترداعى تىگىن تسەحىنىڭ شەبەرلەرى 300-گە تارتا كوستيۋم تىگىپ قانا قوي­ماي، جۇمساق جانە قاتتى دەكوراتسيالاردان مونۋ­مەنتتىك جانە جيپوپيستىك تاماشا كورىنىستەر تۋدىرعانىنا دا توقتالا كەتۋ كەرەك. بۇل دا وراسان ەڭبەك.

سپەكتاكلدىڭ مۋزىكالىق ماتەريالدارى دا وزىندىك شەجىرەگە يە.

وسىلايشا، اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى ءوزىنىڭ 87-ءشى تەاتر ماۋسىمىن «سپارتاك» بالەتىنىڭ پرەمەرالىق كورسەتىلىمىمەن اياقتادى. جۋر­ناليستەر مەن بلوگەرلەر Arte گالەرەياسىندا وت­­كەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ەلىمىزدىڭ باس تەاترى­نىڭ جاڭا جوسپارلارى تۋرالى اقپارات الىپ، وزدەرىن قىزىقتىراتىن سۇراقتار قويىپ، مادەني استانانىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا ۇسىنىلاتىن جوبالاردى تالقىلادى.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

تمد ءسامميتى قازان ايىندا وتەدى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 19:56

ۇقساس جاڭالىقتار