– «سول فەستيۆالدەن كەيىن ارىنباساروۆاعا ۆەنگر مارتا مەيساروستىڭ فيلمىندە رولدەر ۇسىنىلدى, گولليۆۋدتا ءتۇسىرۋ تۋرالى كەلىسسوزدەر بولدى. بىراق ناتالياعا دا, ونىڭ كينوداعى ارىپتەسى بولوت بەيشەناليەۆكە دە ەلدەن شىعۋعا رۇحسات بەرگەن جوق» دەگەن دەرەكتى وقىدىم. بۇل راس پا؟
– راس. سەبەبى كەڭەستەر وداعى اكتريسالارى ىشىندە بۇل سىيلىق ماعان دەيىن دە, مەنەن كەيىن دە ەشكىمگە بۇيىرعان جوق. ودان سوڭ دا الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى-ءىرى جوبالارعا شاقىرىلدىم, بىراق ەلدەن شىعۋعا رۇقسات بەرىلمەدى. بۇل ماسەلەگە جاستىقتىڭ اسەرى مە, سونشالىقتى ءمان بەرمەپپىن. كەيىنىرەك كينويندۋستريا سالاسىنداعى پولياك كلاسسيگى ەجي گوفماننىڭ «سۇلۋ حانىم» جانە ەجي كاۆالەروۆيچتىڭ «نە ءۇشىن؟» كينولارىندا ويناۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
– حالىقارالىق جيىندارعا بارىپ, ەلگە قايتۋدان باس تارتقان كسرو ازاماتتارى تۋرالى دەرەكتەر 1970 جىلداردان باستاپ اشىعىراق ايتىلا باستادى. كەيىن ەلگە كەلگەن سوڭ نەمەسە العاشقى جۇبايىڭىز اندرون كونچالوۆسكيمەن اجىراسقان كەزدە «شەتەلدەردىڭ بىرىندە نەگە قالىپ قويمادىم» دەگەن وكىنىش بولعان جوق پا؟
– مەن ءۇش رەت وتباسىن قۇرعان جانمىن. باس قوسقان ازاماتتارىم كسرو ينتەليگەنتسياسى اراسىنان سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلىپ شىققان زيالى توپتىڭ وكىلدەرى ەدى. ءسىز ايتقانداي قالاۋىم تەك شەتەلدە قالىپ كەتۋ بولسا مەندە ونداي مۇمكىندىك قازىر دە بار. بىراق ءبىز وسكەن ورتانىڭ مەنتاليتەتى, تاربيەسى باسقاشا بولدى عوي. اتا-انامىز تۋعان ەلگە تۋىڭدى تىك دەگەن ۇستانىممەن ءوسىردى. ءتىپتى اكە-شەشەمنىڭ اندرون كونچالوۆسكيمەن تۇرمىس قۇرۋىمدى توبە شاشى تىك تۇرىپ قابىلداعانىن وسىعان دەيىنگى سۇحباتتارىمدا ايتقانمىن. بىراق تاعدىردىڭ قالاۋى باسقاشا بولدى. شاڭىراق قۇرىپ, ماسكەۋدە قالدىم. ۇل-قىزىم, نەمەرەلەرىم ماسكەۋدە دۇنيەگە كەلدى. قازاقستان – تاريحي وتانىم. ماعان ەكى ەل دە ىستىق.
–الماتىداعى دوستارىڭىز «ناتاشانى قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى باسشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆ اتامىز تۋعان پەرزەنتىندەي كوردى. الىستا جۇرسە دە قامقورلىق تانىتا كوز قىرىن سالىپ ءجۇردى» دەگەندى ايتادى.
– رەسمي جيىنداردا بولماسا, ديماش احمەت ۇلىمەن كەزدەسپەپپىن. بىراق رەتى كەلگەن كەزدە ماسكەۋلىك دوستارى ارقىلى ء«بىزدىڭ وسىندا ءبىر قىزىمىز بار ەدى. سونىڭ جاعدايى نەشىك, ءرولسىز قالىپ جۇرگەن جوق پا؟» دەپ سۇراۋ سالاتىنىن, سىرتىمنان باقىلاپ جۇرەتىنىن سەزەتىنمىن. 1970 جىلدارى ءبىر جيىندا كەزدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. وندا دا قاسىنا جاقىنداۋعا باتىلىم بارماي, ءبىر بۇرىشتا تۇرعان كەزىمدە اينالامداعى توپ مەنى ديمەكەڭە الىپ بارىپ, ء«سىز ىزدەپ وتىرعان ناتاليا وسى» دەپ تانىستىردى. اڭگىمەلەستىك. ديمەكەڭنىڭ تاعدىر قالاۋىمەن شەتەلگە كەتكەن تالانتتارعا دەگەن ىقىلاسى بارلىق باسشىلاردا بولسا, الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىندەگى دارىن يەسى سۇراۋسىز قالماس ەدى...
– 1966-2019 جىلدار اراسىندا جىل سايىن ءبىر كينوعا ءتۇسىپسىز. كەيبىر كينو ستسەناريلەرى ءسىز ءۇشىن جازىلىپتى. ءتىپتى قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن سىزبەن كەلىسىمشارتقا وتىرعىسى كەلەتىن پروديۋسەرلەر كوپ دەيدى.
– وسى سۇراق ماعان كوپ قويىلادى. ءتىپتى مۇنى ءبىر كەزدەرى اتاقتى اۋلەتتىڭ كەلىنى بولعاندىعىممەن بايلانىستىراتىندار دا كوپ. وتكەن تاريحىم ءومىرىمنىڭ تولىقتاۋىشى عانا.
– دەمەك, باستاۋىشى مەن بايانداۋىشى تەك ءوزىڭىز عوي.
– مەن تەك تارتىپكە عانا باسىمدىق بەرەمىن. سوسىن, مىنەزىم دە كىرپياز بولماعاندىقتان, مەنىمەن ءتىل تابىسۋ جەڭىل شىعار. ايتالىق, ستۋدەنت كەزدەن بەرگى دوسىم ساتىبالدى نارىمبەتوۆتىڭ ء«لايلانىڭ زارىندا» مەن قاتىسقان كورىنىستەر جەلدىڭ وتىندە, وتە قيىن جاعدايدا ءتۇسىرىلدى. قاراسام, جاستاردىڭ ءوزى بىرىنەن كەيىن ءبىرى سۋىق ءتيىپ, مۇرتتاي ۇشىپ, قۇلاپ جاتىر. اعا بۋىن اكتەرلەر اراسىنان باادۋر تسۋلادزە ەكەۋمىز عانا ساپتان شىقپاپپىز. مۇمكىن رەجيسسەرلەر وسى شىدامدىلىعىمىزدى باعالايتىن دا شىعار.
– قازىر كينونى تابىس كوزىنە اينالدىرىپ العان جاستار كوپ. ءسىز بولساڭىز قىرعىزدا تولەمىش وكەەۆ, قازاقتا شاكەن ايمانوۆ, ورىستا اتاقتى كونچالوۆسكيلەردىڭ فيلمدەرىنە ءتۇسىپ, سالماقتى كينونىڭ ءدامى تاڭدايىندا قالىپ قويعان تالعامپاز بۋىننىڭ وكىلىسىز.
– كەيدە ۇلىم ەگور وڭاشادا «اناشىم, جاستاردى كينوعا شاقىرسام, ءرولدىڭ تابيعاتىن زەرتتەمەي تۇرىپ, اقشا سۇرايدى. بۇل تالاپ ولاردىڭ كوزدەرىندە تاڭبالانىپ قالعان» دەيدى. قازىر اقشا كەرەك. بىراق دۇنيەدە اقشامەن ەسەپتەلمەيتىن قۇندىلىقتار دا بار. مەن جاس كەزىمدە دە, قازىر دە ءبىر مەزگىلدە نەمەسە ءبىر جىلدا ەكى كينوعا قاتار ءتۇسىپ كورمەپپىن. تاپسىرىلعان ءرولدىڭ تابيعاتىنا كىرىپ كەتەتىنىم سونشالىقتى, ونىڭ شەكپەنىنەن شىعۋ ماعان قيىنعا سوعاتىن.
وبرازعا كىرۋگە دايىندىققا كەم دەگەندە ەكى-ءۇش اي كەتەتىن. ال قازىرگى جاستار ءبىر جوبادان ەكىنشى جوباعا اۋىسىپ جۇرە بەرەدى. زامانىنا قاراي ادامى شىعار...
– بىزگە قازاقتىڭ قىزى ناتاليا ارىنباساروۆا مەن اندرون كونچالوۆسكي اراسىنداعى ماحاببات قيال-عاجايىپ ەرتەگى ءتارىزدى. سىزبەن سۇحباتتاسقان جۋرناليستەردىڭ وسى تاقىرىپقا سوقپاعانى كەمدە-كەم ەكەن. بىراق ەشقايسىسىنا تۇششىمدى جاۋاپ بەرمەپسىز. ەكەۋىڭىزدىڭ اراڭىزدىڭ سۋ سەبەبى تۋرالى اندرون سەرگەەۆيچتىڭ مەمۋارلىق شىعارماسىنان وقىدىم.
– مەنى كونچالوۆسكيلەر اۋلەتى قىزدارىنداي قابىلدادى. اندروننىڭ (اندرەي كونچالوۆسكيدىڭ) اناسىنىڭ مەن دەگەندە شىعاردا جانى بولەك بولاتىن. ەنەمدى كوزى جۇمىلعانشا اناشىم دەپ كەتتىم. ءبىزدىڭ اجىراسۋ تۋرالى شەشىمىمىز الدىمەن سول كىسىگە باتتى. ال ءسىز ايتقان كىتاپتا ءبارى بىرجاقتى باياندالعان. العاش وقىعان ساتتە-اق بۇل تۋرالى اندرونعا رەنجىپ قالعانىمدى ايتقانمىن. بۇل مەنىڭ جەكە ءومىرىم.
– ەل-جۇرتتىڭ نازارىندا جۇرگەن سونداي ادەمى ماحابباتتان كەيىن اجىراسۋ اقىلعا سىيمايتىنداي كورىنەتىنى بار. مۇمكىن, كۇيەۋىڭىزدى باسقا ايەلدەردەن قىزعانعان شىعارسىز. سەبەبىن ءوزىڭىز ايتساڭىزشى ەندى...
– ون سەگىز جاسىمدا تۇرمىس قۇردىم. تاپ-تازا سەزىمىمدى ارنادىم, العاشقى ماحابباتىم دەپ سەندىم. جولداسىمنان دا سونى تالاپ ەتتىم. اكەم جاس كۇنىمنەن «ۇياڭدى, شاڭىراعىڭدى قارعا-قۇزعىن شۇقىپ كەتپەيتىندەي بيىككە تىك» دەيتىن. ءبىز ۇيلەنگەن كەزدە كۇيەۋبالاسىنا دا وسى تىلەكتى ايتتى. بىراق اندرون ەكەۋمىزدىڭ وتاۋىمىز شىڭنىڭ قۇزار باسىندا ەمەس, كەيبىرەۋلەر ءۇشىن قول جەتىمدى جەردە بولىپ شىقتى. مەن بۇعان كونە المادىم. مي سابىرعا شاقىرسا دا جۇرەك كونبەدى. شىعىس ايەلدەرىنە ءتان ورتاق قاسيەت – تاكاپپارلىق دەگەن مەندە دە جەتىپ ارتىلادى. تەك ماعان عانا تيەسىلى دەپ سەنگەندەرىمدى وزگەلەرمەن بولىسە المايتىنىمدى سول كەزدە ءبىلدىم. ءبىزدىڭ ەكى جاققا ءبولىنىپ كەتۋىمىزگە وسى جاي اسەر ەتتى. قالعان كوڭىل سىنعان شىنى دەي مە؟ بۇل قۇبىلىستىڭ اينالامداعى اتاقتى كەيبىر وتباسىلارعا ءتان جاعداي ەكەنىن سول كەزدە بايقاعانمىن. بىراق مەن كوپتىڭ ءبىرى بولعىم كەلمەدى. بۇل مىنەزىم كەيىنگى وتباسىلارىما دا اسەر ەتتى... قىسقاسى, ءومىرىن ماعان عانا ارنايتىن جاندى كەزدەستىرگەن جوقپىن. قازىر ءبارى ءوتتى. بۇرىنعى كۇيەۋىم قازىر جاقىن دوسىما اينالدى. باسقاشا مۇمكىن ەمەس... وكپە, رەنىش, قىزعانىشتىڭ ءبارى تاراپ, تەك سىيلاستىق قانا قالدى. دەمەك, ول جامان ادام بولماعانى عوي.
– ءسىزدىڭ تۇسىنىگىڭىزدەگى ايەل باقىتىنىڭ ولشەمى بار ما؟ مىسالى, سۇيگەنىنە قوسىلعان, ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل ايەلدىڭ ءوزىن باقىتتى بولۋى, ءتىپتى ءوزىن شەكسىز باقىتتى سەزىنۋى مۇمكىن بە؟
– مەن «شەكسىز باقىتتىمىن» دەپ جار سالىپ, جەكە ءومىرىن جالاڭاشتاپ تاستايتىن ايەلدەردى اقىماق دەر ەدىم. باقىت دەگەن كوڭىلدىڭ توقتىعى, بۇتىندىگى. ءوزىمدى شىن باقىتتى سەزىنگەن كۇندەرىمدە دە جۇرەكتىڭ تۇكپىرىندە تىعىلىپ جاتقان الاڭ كوڭىلدىڭ جەتەگىنەن الىستاپ كەتە الماپپىن. مۇنى, ءبىر كەم دۇنيە دەيمىز بە, نە دەيمىز. مۇمكىن دۇنيەدەگى باقىتتى ايەل دەپ باقىتتىڭ دا, ساتسىزدىكتىڭ دە ءدامىن تاتقان, قولىنداعى بارىن باعالاي بىلەتىن ايەلدەردى ايتۋعا بولاتىن شىعار. مەن سول جاعىنان كەلگەندە باقىتتىمىن.
– سىزدەردىڭ ورتاق پەرزەنتتەرىڭىز ەگور كونچالوۆسكيمەن 2015 جىلى كەزدەسىپ, ادەمى اڭگىمە بولعان ەدى. ۇلىڭىزدىڭ بالالىق, جاستىق شاعى ۇلىبريتانيادا وتكەنىن, ول كەزدە اكەسىنىڭ اقش-تا, ءسىزدىڭ رەسەيدە تۇرعانىڭىزدى سول جولى بىلگەنمىن. بىراق ۇلىڭىز اينالىپ كەلگەندە كونچالوۆسكي-ميحالكوۆتاردىڭ جولىن تاڭدادى. بۇل كەزدەيسوقتىق پا, الدە ۇلكەندەر جاعىنىڭ ء«داستۇرىمىز ءۇزىلىپ قالماسىن» دەگەن ءماجبۇرلى شەشىمى ىقپال ەتتى مە؟
– ۇلىمنىڭ ءبارىبىر وسى جولدى تاڭدايتىنىن ءۇش جاسىندا بايقاپ قويعانمىن. الماتىداعى مەنىڭ اكە-شەشەم قازاقستاندىق رەجيسسەر ءماجيت بەگالينمەن كورشى بولدى. ال ءماجيتتىڭ ءۇيى اعاشتان جاسالعان كادە-سىيلارعا تولىپ تۇراتىن. قوناققا بارعاندا بىزبەن بىرگە ەرە باراتىن ەگور الگى مۇسىنشەلەردىڭ باسىن قوسىپ, سويلەتىپ, ءبىر-بىرىمەن تابىستىرىپ, كينوعا اينالدىرىپ جىبەرەتىن. كەتەر كەزدە ماجيتكە «ويىنشىقتاردى جيىپ تاستاماڭىز, ەرتەڭ قايتا تۇسىرەمىن» دەپ تاپسىرما بەرىپ جاتادى.
– ۇلىڭىزدىڭ جاسى ەلۋدەن اسىپ كەتتى. ەل ىشىندە «ەگوردىڭ كينولارى اتاقتى, جۇلدىزدى اۋلەتتىڭ كولەڭكەسىنەن كورىنبەي قالدى» دەگەن پىكىرلەر بار.
– جەكەلەگەن ازاماتتاردىڭ بولمىسىن اتاقتى تۋىستارىمەن سالىستىرۋ ۇيرەنشىكتى نارسە. مىسالى, ەگوردىڭ دا جاستىعى قوعامدىق فورماتسيانىڭ اۋىسپالى كەزەڭىندە قالىپتاستى. بۇل ولاردىڭ شىعارماشىلىعىنا عانا ەمەس, ومىرلىك ۇستانىمدارىنا دە ىقپال ەتتى. ولاردىڭ تۋىندىلارىنىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىنىنا وسى جاعدايلار اسەر ەتتى دەپ ويلايمىن. كينويندۋسترياداعى وزگەرىستەردى قاداعالاپ وتىراتىن ساراپشىلار از. باعىت-باعدار تۇسىندىرىلمەگەن سوڭ ءوز بەتىنشە پايىمداۋعا شاماسى جەتپەگەندەر وزدەرى عانا بىلەتىن ولشەممەن باعالاپ, «اتاقتى تۋىسقاندارىنىڭ ىقپالىنان شىعا المادى» دەپ اسىعىس شەشىم قابىلدايدى. ۇلىم سوڭعى جىلدارى مۇنداي پىكىرلەرگە نازار اۋدارمايدى. سەبەبى نارىق زامانىندا اكتەردىڭ دە, رەجيسسەردىڭ دە ونەردەگى تاعدىرىن كورەرمەننىڭ تالعامى شەشەتىنىنە الدەقاشان كوزى جەتكەن. كورەرمەننىڭ تالعامىمەن ساناسپاي, اتاق-داڭقتىڭ جالىنا جارماسقاندار سايقىمازاققا اينالاتىنى بەلگىلى جايت قوي. قازىر مۇندايلار كوپ. ۇلىمنىڭ ءوزىنىڭ تەكتى اۋلەتىنە كىر كەلتىرمەيتىنىنە سەنەمىن.
– تاعى دا ۇلىڭىز جايلى: ەگور اندرەەۆيچپەن اڭگىمەلەسكەن كەزدە «الماتىعا كەلسەم, بويىمدا شىعىستىق قان بۇلقىنىپ كەتەدى» دەگەن بولاتىن... ۇلىڭىزدىڭ بويىندا اندا-ساندا بولسا دا ءبىر بۇلقىنىپ قوياتىن قازاقى قاسيەتىنىڭ شىعارماشىلىعىنا اسەرى بار ما؟
– ەگور ناعاشى اتا-اجەسىنە ءجيى كەلەتىن. قازاقتار مەن ورىستاردىڭ اراسىنداعى ۇقساستىققا بالا كۇنىندە ءجيى نازار اۋداراتىن. ۋاقىت وتە كەلە پايىمدارى ساياسيلانىپ, سالماقتانىپ كەتتى. وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن ۇيدە, وڭاشا اڭگىمەدە «قازاقتار دا, ورىستار دا قارجىنى بەي-بەرەكەت شاشۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. اعىلشىندىق, امەريكالىق ميللياردەرلەرگە, جەتى اتاسىنان بايلىعى كەرتىلمەگەن اقسۇيەكتەرگە مۇلدەم ۇقسامايدى. بىزدەگى قالتالىلاردىڭ باتىستاعى ارىپتەستەرى – گاۋھارمەن كومكەرىلگەن ساعاتتاردى, 200 مىڭ اقش دوللارى تۇراتىن «مەرسەدەستەر» مەن ياحتالاردى ساتىپ المايدى. وركەنيەتتى ۇلت بولىپ كورىنۋگە تىرىسساق تا, ءالى كۇنگە دەيىن جابايىلىقتان ارىلىپ بىتپەگەنىمىزدى بايقاتىپ قويامىز» دەگەنى بار.
– كەڭەستىك جۇيەنىڭ مەكتەبىنەن شىققان اكتەرلاردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە وتكەندى اڭساۋ باسىم, ولار ادەتتە كلاسسيكالىق اكتەرلىك مەكتەپتىڭ ەلەسىنەن شىعا المايدى. بۇل جۇيە سىزدىڭشە قازىر ماڭىزدى ما, الدە دامۋعا كەدەرگى مە؟
– بۇل زاماننىڭ كوشىنەن ءتۇسىپ قالمايتىن ماڭگىلىك تاقىرىپ. وتكەندى بۇگىنمەن سالىستىرۋ وسكەندىكتىڭ, ەستىلىكتىڭ, ادىلەتتىلىكتىڭ بەلگىسى. بۇگىنگى جاستار ەرتەڭگى تولقىننىڭ الدىندا, ءبىز ءتارىزدى وتكەنىن ساعىنىپ وتىراتىنى انىق. بىراق كينوداعى كلاسسيكالىق جۇيە وزەكتىلىگىن جويماعانىن بۇگىنگى تولقىن ءبىلىپ ءجۇرۋى ءتيىس. مىسالى, مەن ەكراندا سويلەۋ مانەرىنەن باستاپ اتپەن شابۋ, ءتىپتى قۇلاۋعا دەيىنگى اكتەرلىك شەبەرلىكتىڭ ءبارىن ۆگيك قابىرعاسىندا ءجۇرىپ ۇيرەنگەنمىن. مۇنىڭ كەيىن پايداسىن دا كوردىم. سەبەبى ەلدور ورازباەۆتىڭ ء«ترانسسىبىر ەكسپرەسىندەگى» كىشكەنتاي عانا ەپيزودتىق كورىنىستەگى ايجاننىڭ ءرولى اۋەل باستا ەر جىگىتكە تيەسىلى بولاتىن. بىراق رەجيسسەر بۇل ءرول قىز بالاعا لايىقتى دەگەن شەشىمگە توقتادى. ەسىڭىزدە بولسا, ايجاننىڭ اتقا ءمىنىپ پويىزبەن جارىساتىنى, قۇلايتىنى تۋرالى كورىنىستەر بار. مەن مۇنىڭ ءبارىن دۋبلەرسىز ورىندادىم. سول ءرول, ءبىر مەزەتتىك كورىنىس بولسا دا ماعان وتە ىستىق...
– سىزدە رەسەيلىك جانە قازاقستاندىق كينو ءوندىرىسىن ءبىر-بىرىمەن سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بار. ءبىزدىڭ كينونىڭ ورىس كينوسى الدىنداعى ارتىقشىلىعى نەمەسە كەمشىل تۇستارى جايلى پىكىرىڭىزدى بىلگىمىز كەلەدى.
– رەسەيدە كينو – بيزنەس كوزى رەتىندە دە, يدەولوگيا قۇرالى رەتىندە دە قالىپتاستى. ال قازاق كينوسىندا تاقىرىپتىق جاعىنان دا, اكتەرلەر قۇرامى جاعىنان دا ءوسۋ بار. رەجيسەرلەردىڭ مەكتەبى قالىپتاسىپ كەلە جاتىر. بىراق پروكات جاعى دۇرىس ويلاستىرىلماعان با دەيمىن. پروكات كينونىڭ تاعدىرىن شەشەتىن پلاتفورما. بۇل مەنىڭ جەكە كوزقاراسىم.
جاقسى رەجيسسەردىڭ مىندەتى تەك جاقسى كينونى تۇسىرۋمەن عانا ەمەس, ونىڭ تارالىمىنا دا جاۋاپ بەرۋىمەن باعالانۋى ءتيىس.
– ناتاليا حانىم, ەندى قايتىپ كينوعا اتباسىن بۇرايىقشى. سۇلۋلىعىڭىز بەن جانارىڭىزدا تۇنىپ تۇرعان تەكتىلىگىڭىز, سودان كەيىن ەشكىمگە ۇقسامايتىن نيۋ-كلاسسيكالىق باعىتتاعى ءستيلىڭىز كومەديالىق جانردا نەمەسە تەنتەكتەۋ, جاعىمسىزداۋ رولدەردە دە ويناپ, مۇمكىندىگىڭىزدى بارلىق قىرىنان كورسەتۋگە كەدەرگى كەلتىرمەدى مە؟
– راس, جاستاۋ كەزىمدە سىرتقى كەلبەتىمە قاراپ رەجيسسەرلەر درامالىق باعىتتاعى كەيىپكەرلەردى ويناۋىمدى قالادى. درامالىق بەيىمدىلىك قانىما ءسىڭىپ كەتكەندەي اسەردە بولاتىنمىن. كەيىنگى رولدەرىم جاسىما قاراپ سالماقتانا تۇسسە دە تابيعاتى درامادان الىستاپ كەتكەن جوق.
قازاقستاندىق كينورەجيسسەر ءسابيت قۇرمانبەكوۆتىڭ «كەشىككەن ماحابباتىنداعى» كەيىپكەرىم دە ماعان قىمبات. بۇل كينو, ەستەرىڭىزدە بولسا, جاسى كەلگەن ادامداردىڭ اراسىنداعى ماحاببات تۋرالى. سىرت كوزگە قاراپايىم, ءتىپتى قارابايىر كورىنسە دە وزەكتى تاقىرىپتى كوتەرىپ تۇر. سەبەبى جاسى بەل ورتادان اسقان كەزدە سىڭارىنان ايرىلىپ قالعاندار الداعى ءومىرىن وتكەنىنىڭ ەستەلىگىنىڭ شىرماۋىن دا قالىپ قويادى, ءوزىن قورشاپ العان شەڭبەردەن شىعارعىسى كەلمەيدى. بۇل فيلم ماعان ادام بارلىق كەزدە باقىتتى بولۋعا ءتيىس ەكەندىگىن قاپەرگە سالىپ تۇراتىندىعىمەن عانا ەمەس, مەنىڭ درامالىق جانردان باسقا جانرعا اۋىسۋىما سەبەپ بولعانى ءۇشىن قىمبات.
– ۇلىڭىز ەگور اڭگىمە كەزىندە «مەنىڭ انام ءۇشىن قازىر اسا قولايلى ۋاقىت ەمەس. جاس كەلىنشەك بولىپ ويناي المايدى. اجە بولىپ ويناۋعا دا ءالى ەرتە» دەگەن بولاتىن. كينو ساراپشىلارى قانشا تالانتتى بولسا دا ايەلدەردىڭ باسىم كوپشىلىگى وسى جاستا سۇرانىسقا يە بولماي, ءوزىن ءوزى جوعالتىپ الاتىنىن ايتادى. ءسىز بۇل كەزەڭنەن قالاي ءوتتىڭىز؟
– بۇل پروبلەمانى مەنەن بۇرىن الماتىدا تۇراتىن دوسىم ساكەن (ساتىبالدى نارىمبەتوۆ) ويلاپ, شەشىمىن تاۋىپ قويعان سياقتى. ساكەننىڭ ء«لايلاسى» قاتيرانىڭ ءرولىن وينادىم. بۇل مەنىڭ بولمىسىم قابىلداي المايتىنداي كورىنگەن جانردى ءساتتى ورىنداپ شىعۋىما, سودان كەيىن ءسىز ايتپاقشى جاس كەلىنشەك كەزەڭىنىڭ ەسىگىن جاۋىپ, ورتا جاستاعى ايەلدەردىڭ اۋىلىنا بايقاتپاي, جانىمدى جارالاماي ۇزاتىپ جىبەرگەنى ءۇشىن قىمبات. بۇل پروتسەستەردى «وتاسىز» وتكەرگەندىكتەن اجەلىك رولدەرىمدى دە سالقىن قاندىلىقپەن قابىلدادىم.
ساكەن دوسىمنان كەيىن بۇل ميسسيانى ۇلىم مەن قىزىم الىپ كەتتى. قازىر ماعان بۇيىرعان رولدەرگە كوپ دايىندىقتىڭ كەرەگى جوق. ءتىپتى قاي بۇرىشتان ءتۇسىرىپ جاتقانى ماڭىزدى ەمەس. «جۇزىمە كولەڭكە ءتۇسىپ قالسا, ەكران ادەمىلىگىمدى جۇتىپ قويادى» دەپ قورقىپ, وپەراتورلاردىڭ «شاڭىن» قاعىپ الۋدىڭ دا قاجەتى جوق. تەك بىردە قاباعى اشىلمايتىن, بىردەن جۇزىنەن مەيىرىم شۋاعى توگىلىپ تۇراتىن اجەلەردىڭ ءرولىن سومداپ شىقسام بولعانى. قىزىم كاتيا (ەكاتەرينا دۆيگۋبسكايا) دا, ەگور دا كينورەجيسسەر عانا ەمەس, ستسەناريست ەكەنى وزدەرىڭىزگە بەلگىلى. مەن ولار تۇسىرگەن فيلمدەردىڭ بارلىعىندا ويناپ, بارلىق جانرداعى ءرولدىڭ ء«دامىن» تاتتىم. كەيدە ستسەاناريلەرىن مىنەزىمە قاراپ بەيىمدەي قويادى. جاس كەزىمدە تانىتا الماعان مۇمكىندىگىم, درامالىق جانردىڭ شەكپەنىندە جاسىرىنىپ قالعان اكتريسسالىق «ەگوم» قازىر, ەندى عانا سىرتقا شىعىپ جاتىر.
– ۇلعايعان ناتاليا ارىنباساروۆانىڭ بەينەسىن ءبىز ساتىبالدى نارىمبەتوۆتىڭ «مۇستافا شوقايىندا» مۇستافانىڭ شەشەسى, سونداي-اق رۇستەم ءابدىراشتىڭ «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانىندا» تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اناسىنىڭ رولىندە كوردىك... سوڭعى جوبا ءسىزدى قاي قىرىمەن قىزىقتىردى.
– ەڭ الدىمەن انا مەن بالا اراسىنداعى ماحاببات. نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىڭدى ۇلت كوشباسشىسىنىڭ كىشكەنتاي كەزىندەگى اناسىمەن بايلانىسى, ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى التىن ارقاۋداي ەسىلىپ جاتقان جىلىلىق. ءبىز بۇل ءساتتى بارىنشا شىنايى ورىنداپ شىعۋا تىرىستىق. بولاشاق پرەزيدەنت دەپ ءسابي نۇرسۇلتانعا دانىشپاندىقتىڭ بەلگىلەرى تىقپالانعان جوق. مەن بۇل جوبادا دا ءوزىمدى وينادىم. وبرازعا كىرىپ كەتكەنىم سونشالىقتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءسابي كەزىن سومداعان بالانى ءوزىمنىڭ ەگورىم ءتارىزدى جان تانىممەن جاقسى كوردىم.
مەن كينونىڭ سيپاتىن تالداپ بەرەتىندەي سىنشى ەمەسپىن. بىراق وزىمە قاتىستى ەپيزودتاردىڭ ءساتتى شىعۋى ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىگىمدى جۇمىلدىرعانىمدى ايتۋعا ءتيىسپىن. كينونى تۇسىرەر الدىندا نۇرسۇلتان ابىش ۇلىمەن بىرنەشە رەت كەزدەسىپ, ءالجان انامىز تۋرالى ءبىراز مالىمەتتەرمەن تانىستىم. بۇل مەنىڭ وبرازعا تەرەڭدەپ ەنۋىمە مۇمكىندىك بەرگەن ءتارىزدى.
– جاقىندا ءسىزدى رەسەيلىك رەجيسسەر الەكساندر كاساتكيننىڭ «الجير» سەريالىندا شامان بولىپ جۇرگەنىڭىزدى بايقاپ قالدىم. بۇل كەيىپكەردى سومداۋ قيىنعا تۇسكەن جوق پا؟
– بۇل سەريالعا قازاقستانعا قاتىسى بولعانى ءۇشىن عانا كەلىسىم بەردىم. رولگە دە ەشقانداي بايقاۋسىز, دايىندىقسىز كىرىسىپ كەتتىم. مەن كەيىپتەگەن بايلام ەسىمدى كەيۋانا شامان بولعانى ءۇشىن تۇتقىندالعان. جالپى, مەنىڭ بايلامىم تۇتقىندار اراسىندا بەدەلگە يە بولدى, ءتىپتى قانىشەر قاراۋىلداردىڭ ءوزى وعان قول تيگىزۋگە قورقادى. بۇل تاقىرىپ مەنى 1990 جىلداردان, اقتاڭداقتاردىڭ اقيقاتى اشىلا باستاعان كۇننەن باستاپ قىزىقتىرعانىن ايتۋعا ءتيىسپىن. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ۇلىممەن بىرگە قازاقستانعا بارعان كەزدە الجير-گە سوعىپ, قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ ارۋاعىنا ءتاۋ ەتىپ قايتتىم. مەموريالدىق كەشەندەگى سۋرەتتەردى كورىپ, ولاردىڭ ءبىرازىنىڭ ارتىندا قالعان بالالارىن عانا ەمەس, وزدەرىن دە تانيتىن بولىپ شىقتىم. جازۋشى ۆاسيلي اكسەنوۆتىڭ اناسى ەۆگەنيا سولومونوۆنا گينزبۋرگپەن ماسكەۋدە ءبىر اۋلادا تۇردىق, «مانشۇكتە» بىرگە ويناعان اكتريسا دانۋتا ستوليارسكايانىڭ اناسى ناتاليا ساتس تا وسى الجير-دە ازاپتى كۇندەردى باستان كەشكەنىن سول كەزدە عانا ءبىلدىم.
–قازاقتار ءسىزدى ءوزىمىزدىڭ ناتاشا دەيدى. جاس كۇنىڭىزدەن رەسەيدە تۇرساڭىز دا قازاق-قىرعىز كينولارى ارقىلى ەلگە تانىلدىڭىز. باستاپقىدا رەسەي كينوسى ءسىزدى قالاي قابىلدادى؟
– ءبىز قىرعىز-قازاق كينولارىنا تۇسكەن كەزدە ءبىر-بىرىنەن ەنشىسى بولىنبەگەن ۇلكەن مەملەكەتتە تۇردىق. ءسىز ايتىپ وتىرعان فيلمدەردىڭ ءبارى كسرو-نىڭ اتىنان قارجىلاندىرىلدى. ورتاق قۇندىلىق. ءبىر كەزدەرى ءبىر مەملەكەت بولساق تا ءبىر-ءبىرىمىزدى جەتە تانىمايتىنىمىز ءار-ءار جەردە بايقالىپ قالادى. سوناۋ العاشقى ءرولىم – 1965 جىلى اندرەي كونچالوۆسكي تۇسىرگەن «العاشقى مۇعالىمدەگى» التىنايدان باستاپ كەشەگى الجير-دەگى كەيىپكەرىمە دەيىنگى رولدەرىمە دەيىن ءبىراز كينودا وينادىم. مەن سومداعان كەيىپكەرلەردىڭ ءبارى رەسەيدە جىلى قابىلداندى, مەنى بار كەمشىلىگىممەن جانە ارتىقشىلىعىممەن قابىلداپ, سىيلاي الاتىن ءوز اۋديتوريام بار. بىراق قاي بۇرىشتا جۇرسەم دە قازاعىمنىڭ ماعان دەگەن ىقىلاسى, كەشەگى ديمەكەڭنىڭ قامقورلىعى, تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇرمەتى جانىما جىپ-جىلى نۇر سەبەلەيدى. سوڭعى كەزدە قاي ەلدە جۇرسەڭ دە ارتىڭدا تاريحي وتانىڭنىڭ ابىرويى جانعا قۋات بەرەتىنىن قاتتىراق سەزىپ ءجۇرمىن.
اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
گۇلبارشىن ايتجانبايقىزى,
«ەgemen Qazaqstan»
الماتى
