ويتكەنى بۇگىنگى تۇراقتى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار, قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەنادا تولىق مويىندالۋى, شەگەندەلگەن شەكارا, ەكونوميكا مەن ساياساتتاعى تولاعاي تابىستار جانە مەملەكەتتىك جولىنداعى باسقا دا جەڭىستەر 30 جاستاعى ازامات ءۇشىن سولاي بولۋعا ءتيىستى, قالىپتى قۇبىلىس رەتىندە باعالاناتىنى راس. دەگەنمەن, مۇنىڭ بارلىعى اعا بۋىننىڭ, اسىرەسە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن ەرىك-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر ەكەنى انىق.
ارينە, كۇيرەگەن يمپەريانىڭ قيراندىلارىنىڭ ۇستىنەن جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋدىڭ جانە وسى ميسسيانى ءساتتى اتقارۋدىڭ دايىن فورمۋلاسى جوق. ونىڭ ۇستىنە, بىزگە جوسپارلى-اكىمشىلىك ەكونوميكادان نارىقتىق ەكونوميكاعا وتۋگە, پوستتوتاليتارلىق قوعامدا دەموكراتيالىق ساياسي جۇيە قۇرۋعا تۋرا كەلدى. مۇنداي تاريحي تاڭداۋدىڭ اۋىرتپالىعى زور بولاتىنى تۇسىنىكتى.
ءدال سول كەزەڭدە پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ءتۇرلى ستسەناريلەر تىركەلىپ, ازاماتتىق تەكەتىرەستەر, ەتنيكالىق جانە دىنارالىق قاقتىعىستار, ء«تۇرلى-ءتۇستى رەۆوليۋتسيالار» سياقتى ساياسي ءارى الەۋمەتتىك تولقۋلار بولىپ جاتتى. وسىنداي كۇردەلى وقيعالار ورىن الىپ جاتقان ايماقتا قازاقستان ءوزىنىڭ دامۋ جولىن ايقىنداي الدى. بۇل استە وڭاي جول بولعان جوق. ول ءۇشىن ۇلكەن ەرلىك, تالماس ەڭبەكقورلىق, ستراتەگيالىق پايىم, كورەگەن شەشىم, مۇقالماس ساياسي جىگەر جانە شەبەر كوشباسشىلىق قاجەت ەدى. وسىنداي يگى قاسيەتتەر ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ بويىنان تابىلىپ قانا قويماي, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز سونىڭ ءبارىن مەملەكەتتىلىك جولىندا ءتيىمدى پايدالانا ءبىلدى.
ەلباسىنىڭ ءاربىر قادامى, قابىلداعان شەشىمى عاسىرلار بويى كۇتكەن تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرىن نىعايتۋعا, ونى باياندى ەتۋگە باعىتتالىپ وتىردى.
تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋداعى تاۋەكەلدەر
تاۋەلسىزدىك العان تۇستا قازاقستانعا وداقتان «مۇرا» بولىپ توقىراعان ەكونوميكا, تۇرالاعان ءوندىرىس جانە بۇكىل الەم ۇركە قاراعان يادرولىق قارۋ عانا قالدى. ياعني ءبىز ءبارىن جاڭادان باستاۋعا ءماجبۇر بولدىق. سوندىقتان ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ەڭسەلى ەلدىككە ۇمتىلعان قازاق ەلىنىڭ الدىندا وتە كۇردەلى جانە اۋقىمدى مىندەتتەر تۇردى. ولار: جاڭا مەملەكەت قۇرۋ, قازىرگى زامانعى بيلىك ينستيتۋتتارىن قالىپتاستىرۋ, كسرو-نىڭ كۇيرەۋىنەن تۋىنداعان داعدارىستىڭ سالدارىن ەڭسەرۋ, نارىقتىق ەكونوميكانى دامىتۋ جانە حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ سياقتى باسىمدىقتار ەدى. ودان بولەك, مەملەكەتىمىزدە بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ, قوعامدا ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ سياقتى مىندەتتەر كۇن تارتىبىندەگى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا بولدى.
وسىنداي كۇردەلى احۋالعا قاراماستان, ەلباسىمىز جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاپ, ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك سالالارداعى بەيبەرەكەتسىزدىككە جول بەرمەدى.
باستاپقى كەزەڭنىڭ باستى ماقساتى ەگەمەندىكتى نىعايتۋ, مەملەكەتتىلىكتىڭ ينستيتۋتتارى مەن اتريبۋتتارىن جاساقتاۋ بولعانى بەلگىلى.
مەملەكەتتىلىكتىڭ نەگىزىن بەكەمدەۋ ءۇشىن ساياسي قۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى. ول ۋاقىت پەن قوعامنىڭ تالابىنا سايكەس كەلگەندە عانا تولىققاندى ىسكە اساتىن ەدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ەلباسىنىڭ پرەزيدەنتتىك بيلىكتى كۇشەيتۋى بالاماسىز قادام بولدى جانە ماڭىزدى ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى كەپىلىنە اينالدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز.
ۋاقىتتىڭ تالابى دەيتىنىمىز, تاۋەلسىزدىك العان تۇستا قازاقستان اۋىر داعدارىسقا تاپ كەلدى. ءوندىرىس وشاقتارى جابىلىپ جاتتى, ەلدى جۇمىسسىزدىق جايلادى, گيپەرينفلياتسيا القىمنان قىستى. ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 1994 جىلى 12,6 پايىزعا دەيىن تومەندەپ, قۇلدىراۋدىڭ رەكوردتىق شەگىنە جەتتى. ۋاقىتتىڭ قىسپاعى جەدەل ءارى قاتەسىز شەشىمدەر قابىلداۋ تالابىن قويدى. وسى ساتتە داعدارىستان شىعۋ ءۇشىن بيلىكتىڭ تيىمدىلىگى اسا ماڭىزدى بولاتىن. مىعىم پرەزيدەنتتىك بيلىككە جۇگىنۋ ەلدىك مۇددە تۇرعىسىنان كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارا ەكەنىن ەلباسى تەرەڭ تۇسىنە ءبىلدى.
ال قوعامنىڭ تالابى دەيتىنىمىز, قوعام قالىپتاسقان تاريحي تاجىريبەلەردىڭ نەگىزىندە ءومىر سۇرەدى. سول تۇستا بيلىك تارماقتارىنداعى تۇراقتىلىق قوعام ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى بەكەمدەۋ قوعامدىق سۇرانىستارعا ساي بولىپ, دامۋ جولىندا باتىل قادامدار جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى. حالىقتىڭ 1995 جىلعى كونستيتۋتسيانى قىزۋ قولداۋى دا وسىنىڭ ايعاعى.
ەڭ باستىسى, پرەزيدەنتتىك بيلىك مەملەكەتتىڭ باسقارىلۋىن قامتاماسىز ەتە الدى. سايكەسىنشە, ەلباسى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالادى. تۇتاس ەلدىڭ تاعدىرى كوشباسشىنىڭ كورەگەندىگىنە, اقىلىنا بايلاندى. وسىلايشا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ قازاقستاندى مەملەكەت قالىپتاستىرۋ, تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ كەزەڭىنەن ابىرويمەن الىپ شىقتى.
وسى جولدا ول كوپتەگەن اسا ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدادى.
مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى تۇبەگەيلى قايتا قۇرۋدان ءوتتى. جاڭا مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار مەن ورگاندار – جاڭا مينيسترلىكتەر, مەملەكەتتىك م ۇلىك جانە مونوپولياعا قارسى كوميتەت, قارۋلى كۇشتەر, ديپلوماتيالىق جانە كەدەن قىزمەتتەرى, ۇلتتىق بانك جانە باسقا دا قۇرىلىمدار قۇرىلدى.
ەكونوميكاداعى باستى مىندەت گيپەرينفلياتسيانى تەجەۋ, سونداي-اق تاۋەلسىز قارجى جۇيەسىن قۇرۋ بولاتىن. وسى رەتتە 1993 جىلعى قاراشادا ۇلتتىق ۆاليۋتا – تەڭگەنى اينالىمعا ەنگىزۋ ناقتى دەربەستىككە جاسالعان ماڭىزدى قادام ەدى.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بەرىك قالقانى سانالاتىن قارۋلى كۇشتەرىمىز قۇرىلىپ, ەلدىگىمىزدىڭ ىرگەسى بەكي ءتۇستى.
ۇلتتىق رۋح, مۇددە, مۇرات جولىنداعى باسىمدىقتار دا نازاردان تىس قالمادى. سونىڭ نەگىزىندە انا تىلىمىزگە مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بەرىلىپ, ۇلتتىق رامىزدەرىمىز بەكىتىلدى.
ەل دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە كوتەرىلۋ ءۇشىن بيلىكتىڭ بارلىق تارماعىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن ناقتىلاۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنى بەلگىلى. وسى مىندەتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداندى. بۇل, ءوز كەزەگىندە, قوس پالاتالى پارلامەنتتىڭ قۇرىلۋىنا قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرىپ بەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە 1995 جىلعى 5 جەلتوقساندا سەنات, ال 9 جەلتوقساندا ءماجىلىس سايلاۋى ءوتتى.
وسىلايشا, تاريحىمىزدا العاش رەت قوس پالاتالى كاسىبي پارلامەنت قۇرىلدى. دەپۋتاتتاردىڭ الدىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مەن ساياسي جۇيەنى ۇدەمەلى نارىقتىق جانە دەموكراتيالىق وزگەرىستەرگە بەيىمدەۋگە ارنالعان قۇقىقتىق بازا قالىپتاستىرۋ مىندەتى تۇردى. سودان بەرى وتكەن شيرەك عاسىردا پارلامەنت وزىنە جۇكتەلگەن ابىرويلى ميسسيانى جوعارى دەڭگەيدە اتقارىپ, ەلدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلەدى. پارلامەنتىمىز 25 جىلدىڭ ىشىندە 3 مىڭعا جۋىق زاڭ قابىلداعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون.
مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن كۇشتى پرەزيدەنتتىك بيلىك تۇبەگەيلى جانە دايەكتى ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. ازاماتتاردىڭ ەكونوميكالىق دەربەستىگىنە جاعداي جاسايتىن جانە باسەكەلەستىك باستامالارعا نەگىزدەلگەن نارىقتىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋ قولعا الىندى. ءدال سول جىلدارى وتاندىق كاسىپكەرلەر پايدا بولىپ, ءوز ىستەرىن دوڭگەلەتىپ, جۇمىس ىستەي باستادى.
تاۋەلسىزدىك العان تۇستا ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىنە كۇمانمەن قاراعانداردىڭ كەيبىرى قازاقستاندا جۇزدەن استام ەتنيكالىق توپتىڭ تۇراتىنىن العا تارتقانى بەلگىلى. سوندىقتان ەلىمىزدە قوعامدىق كەلىسىم مەن ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا قاتىستى جۇمىستىڭ ماڭىزى زور بولدى. وسى باعىتتا ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىمەن 1995 جىلى ەتنوسارالىق قاتىناستاردى ۇيلەستىرەتىن جانە جالپىۇلتتىق بىرلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى. الەمدە بالاماسى جوق بۇل ينستيتۋت وسى ارالىقتا ەلدىڭ بىرلىگى مەن تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەتىن باستى تەتىكتەردىڭ بىرىنە اينالىپ ۇلگەردى.
ەلباسى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتى قاتار دامىتا ءبىلدى. قازاقستان گەوگرافيالىق تۇرعىدا تۇيىقتالىپ قالعانداي كورىنگەنىمەن, سىرتقى ساياساتتا اشىقتىق, كوپۆەكتورلىق, ينتەگراتسيا, تاراپتاردىڭ تەڭدىگى قاعيدالارىن ۇستاندى. تاۋەلسىزدىك الا سالىسىمەن قازاقستان الەمدىك دەڭگەيدەگى باتىل قادامىمەن جاھاندى وزىنە قاراتتى. ەلباسى قىرىق جىل بويى دۇنيە ءجۇزىنىڭ ۇرەيىن ۇشىرعان, جەرگىلىكتى حالىققا اپات الىپ كەلگەن سەمەي پوليگونىن جاپتى. سونداي-اق قۋاتى جونىنەن الەمدە ءتورتىنشى ورىن الاتىن يادرولىق قارۋدان باس تارتىپ, جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جولىندا اسا ماڭىزدى قادام جاسادى. مۇنداي تاريحي شەشىم حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ قىزۋ قولداۋىنا يە بولدى.
شىن مانىندە, بۇل قازاقستاننىڭ الداعى باعىت-باعدارىن انىق كورسەتكەن اسا ماڭىزدى شەشىم ەدى. سونىڭ ارقاسىندا ەلىمىز الەمنىڭ جەتەكشى دەرجاۆالارىنان قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگىن الدى. قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ تولىققاندى جانە جاۋاپتى مۇشەسى, سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە تانىلدى.
سونىمەن بىرگە قازاق ەلى پوستكەڭەستىك مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ شەكاراسىن دەليميتاتسيالاۋدى اياقتادى. كورشىلەس جانە الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرىمەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ورناتتى. بۇگىندە كەيبىر مەملەكەتتەردەگى جاعدايعا قاراپ, بۇل جۇمىستاردىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى بولعانىنا انىق كوز جەتكىزىپ وتىرمىز.
توقسانىنشى جىلداردىڭ قيىندىعىنا قاراماستان, ەلباسى ۇزاقمەرزىمدى مىندەتتەردى دە ىسكە اسىردى. ولاردىڭ ايتۋلىسى ءبىلىم سالاسىنا تيەسىلى بولدى. ەكونوميكالىق توقىراۋ تۇسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن حالىقارالىق «بولاشاق» باعدارلاماسى قولعا الىندى. ول ەلىمىزدىڭ ادامي كاپيتالىن دامىتۋداعى پارمەندى ءارى ومىرشەڭ باستاماعا اينالدى. قازىرگە دەيىن 11 مىڭنان استام جاس شەتەلدىڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الىپ, ەل يگىلىگى جولىندا قىزمەت ەتىپ ءجۇر. سوندىقتان بۇگىندە ەلىمىز بۇل باعدارلامانىڭ جەمىسىن كورىپ وتىر دەۋگە تولىق نەگىز بار.
تاۋەلسىزدىكتى الۋ بار جانە ونىڭ تۇعىرىن نىقتاۋ مىندەتى تاعى بار. ەكىنشىسى ءبىر ەمەس, مىڭداعان مىندەتتەن تۇراتىن كۇردەلى جول. ەلباسى ىسكە اسىرعان كەشەندى رەفورمالار سان سالالى بولعانىمەن, ولاردىڭ ءبارى ورتاق مۇددە جولىندا توقايلاسىپ تۇردى. ول مۇددە ەگەمەندىكتىڭ ەڭسەسىن تىكتەۋگە باعىتتالدى. ەلباسى ءاربىر قادامىن وسى مۇددە تۇرعىسىنان سارالاپ, سالماقتاپ جاساعانى انىق.
ستراتەگيالىق سەرپىلىس
ەگەمەندىكتىڭ العاشقى كەزەڭىندە كەز كەلگەن سالادا كۇردەلى ماسەلەلەر تۋىنداپ, ولاردىڭ بارلىعى شۇعىل شەشىمدەردى تالاپ ەتتى. مەملەكەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋ, ونىڭ ءاربىر ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتىن جولعا قويۋ, ەكونوميكانى نارىققا بەيىمدەۋ, جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ سياقتى مىندەتتەر بىرتىندەپ ەڭسەرىلە باستادى. ەلباسى جۇرگىزگەن ءساتتى رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا ەندىگى كەزەكتە ستراتەگيالىق جوسپارلاردى جاساقتاپ, تۇبەگەيلى ىسكە اسىرۋعا جول اشىلدى. وسىلايشا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز 1997 جىلى حالىققا «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىن جاريا ەتتى. سول ارقىلى قازاقستان بۇرىنعى كسرو ەلدەرىنەن ءبىرىنشى بولىپ مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى رەتىندە ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جولىن تاڭدادى.
مەملەكەت قابىلداعان شارالار الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا جانە ودان ءارى دامۋعا مۇمكىندىك بەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە 1990 جىلدارداعى داعدارىس ەڭسەرىلدى. ال 2000 جىلداردىڭ باسىندا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكونوميكاسى تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇستى.
ەلباسىنىڭ ەرىك-جىگەرى مەن ابىروي-بەدەلىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدا زور تابىستارعا قول جەتكىزدى. تاۋەلسىزدىك العالى ەلىمىزگە كەلگەن ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى شامامەن 350 ملرد دوللارعا جەتۋى – سوعان ايقىن دالەل. كوپ ۇزاماي, ياعني 2007 جىلى قازاقستان الەمدەگى ينۆەستيتسيالىق تۇرعىدان تارتىمدى 25 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇل ازاتتىق العانىنا 20 جىل دا تولماعان جاس مەملەكەت ءۇشىن اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتىستىك ەكەنى داۋسىز.
نەگىزگى سالالارداعى ينۆەستيتسيالىق ءىرى جوبالار ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدىڭ باستى درايۆەرىنە اينالدى. جاھاندىق نارىققا شىعۋ, ەنەرگيا كوزدەرىنە, قازبا بايلىقتارىنا, استىققا قولايلى باعا قارقىندى وسىمگە ىقپال ەتتى. سونىڭ ارقاسىندا ۇلتتىق قور قۇرىلىپ, قازىنامىز كوبەيە ءتۇستى. قارجى سەكتورى دا جۇيەلى تۇردە دامىدى.
قازاقستان مۇناي قىمبات باعالانعان كەزەڭدى ءتيىمدى پايدالانىپ, شيكىزاتتىق ەمەس وڭدەۋ ءوندىرىسىن دامىتۋعا, ينفراقۇرىلىم سالۋعا كوڭىل ءبولدى. سونىڭ اياسىندا 2003 جىلى ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ستراتەگياسى قابىلداندى. ەنەرگەتيكا جانە كولىك جۇيەسى بەلسەندى دامىدى, اۆتوموبيل جانە تەمىر جول باعىتتارى سالىندى. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوكولىك ءدالىزىنىڭ قۇرىلىسى ەلدىك مۇددە تۇرعىسىنان اسا ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى بولدى. بۇل ۇلى جىبەك جولىنىڭ جاڭا زامانعا لايىق جاڭعىرعان نۇسقاسى ەكەنى ءسوزسىز. الىپ قۇرلىقتىڭ كۇرەتامىرىنا بالانعان ترانزيتتىك ءدالىزدىڭ 2787 شاقىرىمى قازاق جەرىنەن وتەدى.
مەملەكەت دامۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتكەن شەشىمدەردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى ەلوردانى الماتىدان استاناعا كوشىرۋ ەكەنى ءسوزسىز. بۇل نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرى مەن تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋ ساياساتىنىڭ جۇيەلى تۇردە جالعاسقانىن كورسەتكەن ماڭىزدى تاريحي وقيعا بولدى.
ەلوردانى كوشىرۋ وڭىرلەردىڭ سەرپىندى دامۋىنا جول اشتى. استانانى سالۋ تۇتاس ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا مۋلتيپليكاتيۆتى اسەرىن تيگىزدى. قۇرىلىس جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ءوندىرىسى قالىپتاستى. اينالدىرعان 20 جىلدىڭ ىشىندە ەلوردانىڭ وڭىرلىك جالپى ءونىم كولەمى ونداعان ەسەگە ءوستى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جەدەل دامىدى. وسىنداي كەڭ كولەمدەگى دامۋدىڭ ارقاسىندا باس قالامىز 2015 جىلدان باستاپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن دوتاتسيا الۋدى توقتاتىپ, دونور وڭىرگە اينالدى.
باس قالا ەلىمىزدىڭ جاڭا قوعامدىق-ساياسي عانا ەمەس, ەكونوميكالىق, ىسكەرلىك, عىلىمي جانە مادەني ورتالىعى رەتىندە دە قالىپتاسىپ ۇلگەردى. ەلوردامىز جاس تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ سيمۆولىنا بالانىپ, ەلدىگىمىزدىڭ باستى نىشاندارىنىڭ ءبىرى سانالدى. استانا – ەلباسىمىزدىڭ ءتول تۋىندىسى, ەرلىگى مەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. سوندىقتان وسىدان ەكى جىل بۇرىن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ قۇرمەتىنە شاھارعا نۇر-سۇلتان اتاۋى بەرىلدى.
جاڭا عاسىردىڭ العاشقى ونجىلدىعىندا قازاقستان الەمدەگى ەڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى سانالدى. ءتىپتى 2000-2007 جىلدار ارالىعىندا جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ءوسۋ قارقىنى جىل سايىن 9-10 پايىزدى قۇراپ وتىردى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز بارلىق سالادا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى.
الەمدى شارپىعان 2007-2009 جىلدارداعى داعدارىستى ءبىز ۇلتتىق قوردىڭ ارقاسىندا سالىستىرمالى تۇردە تەز ەڭسەردىك دەسەك, ارتىق بولا قويماس. سونىڭ اياسىندا ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى جانە اگرارلىق كەشەندى قولداۋ, سونداي-اق تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا تىڭ سەرپىن بەرۋ جۇمىستارى قولعا الىندى.
وسىنداي تۇراقتى دامۋىمىز ساياسي جانە الەۋمەتتىك رەفورمالاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرۋ ارقىلى لايىقتى جالعاسىپ وتىردى. ولاردىڭ قاتارىندا 2007 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ماڭىزى ايرىقشا بولعانى ءسوزسىز. سونىڭ اياسىندا ساياسي پارتيالاردىڭ ءرولى ارتىپ, ەلىمىزدەگى سايلاۋ جۇيەسى جاندانا ءتۇستى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ الەمدىك قوعامداستىققا ۇسىنعان يدەيالارى ديالوگقا, پراگماتيزمگە جانە ەكونوميكانىڭ اشىقتىعىنا نەگىزدەلگەن حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا پاراديگماسىنا بالاندى. ەلباسىمىزدىڭ مۇنداي باستامالارى ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى قاۋىپسىزدىك پەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق سالاسىنداعى الاڭداردا – شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىندا, ازياداعى ءوزارا سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستە جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتا ناتيجەلى ىسكە اسىرىلدى. بۇل باستامالار, ءوز كەزەگىندە, الەمدىك جانە ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى ينتەگراتسيالىق پروتسەستەردىڭ جەدەلدەۋىنە جانە دامۋىنا وزىندىك ىقپالىن تيگىزدى.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن 2009 جىلى 29 تامىزدى, ياعني سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلعان كۇندى حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى كۇن رەتىندە بەكىتتى. وسىلايشا ەلباسىنىڭ يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ باعىتىنداعى ۇزاق جىلدىق ەڭبەگى حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان ايرىقشا قولداۋ تاپتى.
وسى رەتتە ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىمەن تۇراقتى الاڭعا اينالعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى دىنارالىق جانە كونفەسسياارالىق ديالوگتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل قازاقستاننىڭ جاھاندىق بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ماڭىزدى ۇلەسى ەكەنىن الەمدىك قاۋىمداستىق مويىنداپ وتىر.
وسىنداي باسىمدىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, ەكىنشى ونجىلدىقتى تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى دەپ باعالاۋعا بولادى. بۇل جولدا ىشكى جانە سىرتقى ساياسات تەڭگەرىمدى دامىپ وتىردى. ەلىمىزدەگى ىرگەلى ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە رۋحاني وزگەرىستەر ەلدىڭ ەڭسەسىن تىكتەدى. حالىقارالىق دەڭگەيدە قازاقستان جاھاندىق جانە وڭىرلىك باستامالارى ارقىلى ءوزىنىڭ ورنىن ايقىنداي ءتۇستى. جاس تا ءتيىمدى ديپلوماتيانىڭ ارقاسىندا ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتە الدى. ەلباسىنىڭ جان-جاقتى ساياساتى جاس مەملەكەتتىڭ تاۋەلسىزدىگىن ءبىرجولا بەكەمدەدى.
جاسامپازدىقتىڭ جەمىسى
ەلىمىز «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن ماقساتتاردى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندادى. سوندىقتان ەلباسىمىز 2012 جىلعى جولداۋىندا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جاريالاپ, قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا باعىت-باعدارىن ۇسىندى. بۇل قۇجاتتا الەمنىڭ ەڭ دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ كوزدەلگەن.
سوعان سايكەس 2010-2014 جانە 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق بەسجىلدىقتار ەل ەكونوميكاسىن ورگە سۇيرەدى. وسى بەسجىلدىقتاردى ىسكە اسىرۋ ارقىلى قازاقستان ەكونوميكادا قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر جاساپ, وڭدەۋ سەكتورىن دامىتۋعا جانە ونىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك الدى.
الايدا 2014-2015 جىلدارى گەوساياسي جاعداي شيەلەنىسىپ, ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ باعاسى قۇلدىراپ كەتكەنى ەسىمىزدە. مۇنىڭ ءبارى حالىقارالىق جاعدايدىڭ ۋشىعۋىنا, سانكتسيالىق, اقپاراتتىق جانە ساۋدا سوعىستارىنا اكەپ سوقتىردى. وسىنداي تۇراقسىز سىرتقى فاكتورلار قازاقستاندىق ەكونوميكاعا تەرىس اسەرىن تيگىزدى. ەلباسىمىز الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ رەتىندە بەس ينستيتۋتتىق رەفورما جانە جاھاندىق تۇراقسىزدىق كەزەڭىندە مەملەكەتتى نىعايتۋعا ارنالعان ء«جۇز ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ۇسىندى. بۇل رەفورمالار كاسىبي جانە قوعامعا ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋعا, زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن جانە سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, يندۋستريالاندىرۋعا جانە ەكونوميكالىق ءوسۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا, ۇلتتىڭ بىرەگەيلىگى مەن بىرلىگىن نىعايتۋعا ارنالدى.
قوعامدىق قاتىناستاردىڭ دامۋىنا سايكەس ساياسي جۇيەنى جەتىلدىرۋ ءىسى دە جالعاسىن تاپتى. بۇل رەتتە 2017 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ءجونى بولەك. بۇل رەفورما پرەزيدەنت, ۇكىمەت جانە پارلامەنت اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا بولۋگە جانە قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسىن ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋعا ارنالعان ەدى.
نەگىزگى زاڭعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر پارلامەنتتىڭ بيلىك جۇيەسىندەگى مارتەبەسىن ارتتىرىپ, ونىڭ باقىلاۋ فۋنكتسياسى مەن سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن پارتيانىڭ ۇكىمەت قۇرۋداعى ءرولىن كۇشەيتتى. سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ دەربەستىگى ارتىپ, وعان ەكونوميكانى باسقارۋ بويىنشا وكىلەتتىكتەر بەرىلدى.
ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالارمەن قاتار, قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ ءىسى دە نازاردان تىس قالمادى. ەلباسى 2017 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا جاريالانعان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» تۇجىرىمدامالىق ماقالاسىندا وسى ماسەلەگە كەڭىنەن توقتالىپ, ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان كوپتەگەن باسىمدىقتاردى اتاپ كورسەتتى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇل باعدارلامالىق ماقالاسى حالىققا, اسىرەسە, جاستارعا ارنالعان ۇندەۋ رەتىندە قابىلداندى.
سول تۇستا ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلاردى رۋحاني-مادەني باعىتتاعى ىرگەلى باستامالارمەن بەكىتۋ ماڭىزدى بولاتىن. وسى تۇرعىدان العاندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» الدىڭعى «مادەني مۇرا», «حالىق – تاريح تولقىنىندا» باعدارلامالارىنىڭ زاڭدى جالعاسى رەتىندە سالماقتى جۇك ارقالادى. بۇگىندە بۇل باعدارلاما ۇلتتىق كودىمىزدى ساقتاپ, سانامىزدى سەرپىلتۋگە ۇلكەن ىقپالىن تيگىزىپ كەلەدى.
باعدارلاما اياسىندا الەمدىك وزىق ويدى جيناقتاعان ءجۇز كىتاپ قازاق تىلىنە اۋدارىلدى. بۇل ءبىزدىڭ ۇلتتىق الەۋەتىمىزدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان رۋحاني باستامالاردىڭ ءبىرى بولدى.
ەلىمىز يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋعا نەگىزدەلگەن جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات ۇستانعاندا, جاڭا وندىرىستەر مەن تەحنولوگيالار جاعدايىندا كادرلىق الەۋەتتى ارتتىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايتىنى ءسوزسىز. بۇل جاعدايدا ءداستۇرلى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭا ساپاعا كوتەرۋ تالابى العا شىقتى. مىنە, وسى كەزەڭدە ەلباسى ءبىلىم سالاسىندا كەزەكتى مارتە ىرگەلى باستامالاردى قولعا الدى. سونىڭ نەگىزىندە ەلىمىزدە «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» جانە «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» سەكىلدى بىرەگەي وقۋ وردالارى پايدا بولدى.
كەز كەلگەن ساياساتتىڭ قوزعاۋشى كۇشى – ادامدار جانە ولاردىڭ الەۋەتى. ال ول الەۋەتتى قالىپتاستىرىپ, ۇشتاۋداعى ءبىلىمنىڭ ءرولى وراسان زور. سوندىقتان, جاڭا زامانعا لايىق ءبىلىم بەرەتىن اۆتونومدى ءبىلىم وشاقتارى تۇتاس ءبىلىم جۇيەسىنە جاڭا لەپ اكەلىپ, ونىڭ باسەكەلىك قابىلەتىن ارتتىرا ءتۇستى.
قازاقستان 2010 جىلدارى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ باعالاۋى بويىنشا تابىسى ورتاشادان جوعارى ەلدەر ساناتىندا ءوز پوزيتسياسىن بەكىتە ءتۇستى. ال
2012 جىلى ءىجو كولەمى بويىنشا 50 ءىرى ەكونوميكانىڭ قاتارىنا ەندى. ءتىپتى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ 2015-2016 جىلدارعا ارنالعان جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك رەيتينگىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز 150-گە جۋىق مەملەكەتتىڭ اراسىندا 42-ورىنعا تابان تىرەدى. جالپى تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستاندا ءىجو 14,9 ەسە ءوستى. مۇنىڭ ءبارى ەلباسى باستامالارى مەن رەفورمالارىنىڭ ناقتى ناتيجەسى ەكەنى ءسوزسىز.
وسى جىلدار ىشىندە قازاقستان حالىقارالىق اۋقىمداعى باستاماشىل ۇستانىمىنان تانعان جوق, كەرىسىنشە ونى بەكىتە ءتۇستى. وعان ەلىمىزدىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى ايقىن دالەل. بۇل قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەناداعى مارتەبەسىن كوتەرىپ, مەرەيىن وسىرگەن تاريحىمىزداعى ماڭىزدى ميسسيا بولدى. توراعالىقتىڭ قورىتىندىسى رەتىندە وتكىزىلگەن استانا ءسامميتى مەن سول جيىندا قابىلدانعان استانا دەكلاراتسياسى جاھاندىق دەڭگەيدەگى ماڭىزعا يە بولدى.
سونىمەن قاتار ەلىمىز حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك, بەيبىتشىلىك ماسەلەلەرى تالقىلاناتىن ورتالىقتاردىڭ بىرىنە اينالدى. قازاقستاندا يران مەن سيريا ماسەلەسى بويىنشا بىرنەشە كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن رەسەي مەن تۇركيا اراسىنداعى كيكىلجىڭ بەيبىت شەشىمىن تاپتى.
ەلىمىز بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك باستامالارىنا دا بەلسەنە قاتىسىپ كەلەدى. بۇگىندە قازاقستان – بۇۇ بىتىمگەرلىك اسكەرىنە ورتالىق ازيادان اسكەر جىبەرۋشى جالعىز مەملەكەت. سونىمەن قاتار ەلىمىز ورتالىق ازيادان العاش رەت بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلاندى.
قازاقستاننىڭ اتىن دۇنيەجۇزىنە ايگىلەگەن الەمدىك ءىس-شارالاردىڭ ءبىرى – 2017 جىلى ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق ەكسپو كورمەسى ەكەنى انىق. كورمەدە ەلىمىز الەمنىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى ماسەلە – بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىنا نازار اۋداردى. مىنە, مۇنىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىنىڭ زور ەكەنىن ايقىنداي تۇسەتىن كورسەتكىشتەر.
ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلگەن ماڭىزدى حالىقارالىق كەلىسىمدەردىڭ ءبىرى – كاسپيدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيا بولدى دەپ ايتا الامىز. بۇگىندە كاسپي تەڭىزىندە بۇرىنعىداي ەكى مەملەكەتتىڭ ەمەس, بەس بىردەي مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق جانە قاۋىپسىزدىك مۇددەسى توعىسقان. سوندىقتان تەڭىزدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن انىقتاۋ ءىسى ۇزاققا سوزىلعان كۇردەلى پروتسەسكە اينالدى. وسى باعىتتا بىرنەشە ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى كەزدەسۋلەر دە وتكىزىلدى. وسى جۇمىستاردىڭ نۇكتەسىن 2018 جىلى ەلباسىنىڭ ءوزى قويدى. سونىڭ نەگىزىندە قازاقستان كاسپي تەڭىزىنە قاتىستى تاراپتاردىڭ اسا ماڭىزدى سانالاتىن قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىنىڭ شەگەلەنۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوستى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ دانا شەشىمدەرىنىڭ تاعى ءبىرى – سول 2018 جىلى قاسيەتتى تۇركىستان قالاسىنا وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن بەرۋ ەدى. وسىلايشا تۇتاس تۇركى دۇنيەسى ءۇشىن قاستەرلى مەكەن سانالاتىن شاھاردىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلدى. تۇركىستاننىڭ قايتا تۇلەۋى وڭىرگە عانا ەمەس, بۇكىل ەلىمىزدىڭ بويىنا قان جۇگىرتىپ, ءوسىپ-وركەندەۋىمىزگە ەرەكشە ەكپىن بەردى.
كوكتەمدە وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بەيرەسمي سامميتىندە تۇركىستان «تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى» بولىپ جاريالاندى. وسىلايشا, تۇركىستان تۇتاس تۇركى جۇرتىنىڭ ورتاق مەرەيىنە اينالدى.
وسىنداي وزىق باستامالاردىڭ ءبارى ەلباسىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى ماڭگىلىك ەتۋگە باعىتتالعان «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەياسىن ىسكە اسىرۋدىڭ جارقىن كورىنىستەرى ەكەنى ءسوزسىز. بۇل يدەيا بارلىق ەلدىك شەشىمدەردىڭ بەرىك نەگىزىنە اينالدى. سونىڭ ارقاسىندا قازاق ەلى جاھاننىڭ جاڭا تاريحىنداعى ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن الدى.
ساباقتاستىق. ادىلدىك. ورلەۋ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ 2019 جىلعى 19 ناۋرىزدا حالىق پەن مەملەكەتتىڭ مۇددەلەرىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ەرىكتى تۇردە توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل ەلدىك جولىنداعى ءوزىنىڭ ەرەكشە ءرولىن جانە مەملەكەتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنەتىن ۇلت كوشباسشىسىنىڭ تەرەڭ ويلاستىرىلعان قادامى ەدى.
پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتى بەرۋ پروتسەسى ەل كونستيتۋتسياسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل كەمەلدەنگەن قازاقستاندىق مەملەكەتتىلىكتىڭ جارقىن كورىنىسى رەتىندە باعالاندى.
ەلباسى ەل تىزگىنىن ۇستاۋعا تاجىريبەلى مەملەكەت قايراتكەرى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىندى. بۇل ۇسىنىس جالپىحالىقتىق قولداۋعا يە بولىپ, 2019 جىلعى 9 ماۋسىمدا قازاقستاندىقتاردىڭ 70 پايىزدان استامى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنا داۋىس بەردى.
مىنە, سودان بەرى ەكى جىلدان اسا ۋاقىت ءوتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدى جاڭعىرتۋ باعىتىن ەلباسى ساياساتىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاۋعا جانە تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرىمىزدى ەسەلەۋگە نەگىزدەپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق رەفورمالار كەشەنى قولعا الىنىپ, لايىقتى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقانىن دا اتاپ وتكەن ءجون.
ۇلتتىق جانە ەلدىك مۇرات جولىنداعى مۇنداي ماڭىزدى ىستەر تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نەگىزىن قالاپ بەرگەن قازاقستاندىق دامۋدىڭ لايىقتى جالعاسى ەكەنى انىق. وسىلايشا, ەلباسى باستاعان ەلدى جاڭعىرتۋ باستاماسى جاڭا كەزەڭدە جاڭا ساپاعا كوتەرىلىپ وتىر. ساباقتاستىقتى ساقتاي وتىرىپ, ادىلەتتى قوعام قۇرۋعا دەگەن ۇمتىلىس ەلىمىزدى ورلەۋگە باستايتىنى ءسوزسىز.
* * *
وتىز جىل تاريحي ولشەممەن مىڭنان ءبىر مەزەت قانا ەكەنى بەلگىلى. دەگەنمەن, وسى قىسقا عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە قازاق ەلى عاسىرلارعا تاتيتىن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. بۇل – ارينە, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاعان تۇلعا – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تۋعان ەلى مەن حالقىنا سىڭىرگەن وراسان زور ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. ءبىز تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ الەم تانىعان تۇلعاسىن قۇرمەت تۇتىپ, مەملەكەتتىلىكتىڭ نەگىزىن قالاپ, ونى وركەندەتۋدەگى ەرەن ەڭبەگىن ءاردايىم قادىرلەۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ەلباسى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جەتكەن جەتىستىكتەردى ەسەلەپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋىمىز جانە جاڭا زاماندا وتانىمىزدى جاڭا بيىكتەرگە شىعارۋىمىز قاجەت. ءبارىمىز جۇمىلا ارەكەت ەتسەك, بۇل مىندەتتى دە مۇلتىكسىز ورىندايتىنىمىزعا ەشقانداي كۇمان جوق.
ماۋلەن اشىمباەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى
