كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋ كورسەتكىشى بويىنشا اقتوبە وبلىسى ءبىراز ۋاقىتتان بەرى «جاسىل ايماقتا» تۇر. قازىرگى ۋاقىتتا ۆاكتسينالاۋ جۇمىستارى دا كىدىرىسسىز ءجۇرىپ جاتىر. پاندەميا باستالعالى ۆيرۋسقا 11 600 ادام شالدىعىپ, ودان 1 100 ناۋقاس جازىلىپ شىقتى. الايدا قاۋىپتى ۆيرۋس ەل ءىشىن ءالى كۇنگە دەيىن ەركىن كەزىپ ءجۇر. جىل باسىنان بەرى 160 ادام قايتىس بولدى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جايباراقات ءجۇرۋ ەرتە دەگەن پىكىردە. بۇگىندە كوروناۆيرۋسقا شالدىققانداردى قابىلداۋعا ازىرلەنگەن اۋرۋحانا توسەكتەرىنىڭ جۇكتەمەسى 37 پايىزدى قۇراسا, رەانيماتسيالىق توسەك جۇكتەلىمى 17 پايىزعا تەڭ. قاۋىپتى ۆيرۋس تارالىمىنىڭ بەتىن قايتارۋ ءۇشىن جاپپاي ۆاكتسينالاۋ ماسەلەسى وتە ماڭىزدى. اقپان ايىنان باستاپ اقتوبە وبلىسىنا 265 مىڭنان اسا ۆاكتسينا جەتكىزىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ونىڭ ءبىرىنشى كومپونەنتىمەن – 110 مىڭ, ەكىنشى كومپونەنتىمەن 65 مىڭ ادام ەگىلدى.
اعىمداعى جىلدىڭ بەس ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بارلىق نەگىزگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتە وڭ ديناميكا بايقالادى. بەس اي ىشىندە ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى قارقىندى جوعارىلاپ, 108,1%-ءدى كورسەتتى. سونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى – 112,1%, تاۋ-كەن ونەركاسىبى 105,9%-گە جەتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءوسىمىنىڭ قارقىنى – 102,1%, قۇرىلىس – 101,3%, تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ – 106,5%, ينۆەستيتسيا – 109,6% -دى قۇرادى. قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي, كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدا سالاسىندا دا ءوسىم بار. الايدا كولىك جانە قويما قىزمەتى اياقتان تۇرىپ كەتە قويعان جوق. ءوڭىر باسشىسى ەكونوميكانىڭ قىسىلتاياڭ كەزەڭىندە ينۆەستيتسيالاردىڭ كەلۋى ءوڭىر ەكونوميكاسىنا وڭ سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. 2021 جىلدىڭ بەس ايى ىشىندە اقتوبە وبلىسىنا 206 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلعان.
سوڭعى ءۇش جىلدان بەرى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىن سۋبسيديالاۋ كولەمى ارتىپ كەلەدى. وسى جىلدىڭ بەس ايى ىشىندە 85 ملرد تەڭگەنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى وندىرىلگەن. ءىرى قارا مال سانى 7%, ۇساق مال 1%, جىلقى 24%-عا وسكەنىنە قاراماستان, قىسقا جەمشوپ دايىنداۋ بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسىنە اينالدى. ەلگە قۇرعاقشىلىق كەلدى. وعان كوكتەمدە وزەندەردىڭ ارناسىنان اسىپ-تاسىماۋى, جاۋىن-شاشىننىڭ بولماۋى سەبەپ بولدى. قازىردىڭ وزىندە دالا شوپتەرى سارعايىپ, شالعىعا ىلىكپەي جاتىر. شارۋاشىلىقتار وسى باستان قامدانباسا, قىستاي مالىنا جەمشوپ جەتكىزە الماۋى مۇمكىن. «بيىل اۋىل شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتىك قولداۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن شامامەن 22,6 ملرد تەڭگەدەي سۋبسيديا ءبولىندى. بۇعان قوسا, «ەڭبەك» باعدارلاماسى بويىنشا 745 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 3,3 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. سۋبسيديانىڭ ءبىراز بولىگى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن, تۇقىم ساتىپ الۋعا بولىنگەن», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ءوڭىر ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى 24%-دى قۇرايدى. بۇگىندە اقتوبە وبلىسىندا 63 مىڭ شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىسانى جۇمىس ىستەپ جاتىر. جىل سوڭىنا دەيىن 3,3 مىڭ شوب نىسانى مەملەكەتتىك قولداۋ الادى دەگەن جوسپار بار.
اقتوبە وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىن تولعاندىراتىن نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا جولدىڭ ساپاسى دا تۇر. ءوڭىر باسشىسى وسى ماسەلەنىڭ «الەۋمەتتىك-ساياسي سيپاتقا» اينالىپ بارا جاتقانىن جاسىرمادى. جولدىڭ ساپاسىنا كەلگەندە ازاماتتىق قوعامنىڭ بەلسەندىلىگى جوعارى. ءوڭىر باسشىسىنىڭ حابارلاۋىنشا, 2021 جىلى 468 شاقىرىم جول جوندەلىپ, 28 ەلدى مەكەنگە ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ جۇرگىزىلىپ, 14 ەلدى مەكەنگە گاز قۇبىرى تارتىلادى.
وبلىس اكىمىنە قويىلعان ساۋالداردىڭ ءبىرى قوعامدىق پىكىر تۋعىزعان العا اۋدانى بەستاماق ەلدى مەكەنىندەگى شوشقا فەرماسى مەن اۋىل تۇرعىندارى اراسىنداعى جانجال توڭىرەگىندە ءوربىدى. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, بەستاماق ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارى بىرنەشە جىلدان بەرى اۋىل جانىنا توگىلگەن شوشقا فەرماسىنىڭ قالدىقتارى مەن ءيىس-قوڭىسىنان شارشاعاندىقتان, فەرمانى الىسقا كوشىرۋ نە مۇلدەم جابۋ ماسەلەسىن توتەسىنەن قويعان. قۇزىرلى مەكەمەلەر ءساۋىر ايىنان باستاپ شوشقا فەرماسى قىزمەتىنىڭ زاڭدىق-قۇقىقتىق نەگىزدەرىن تەكسەرسە, تابيعات قورعاۋشى مەكەمە قىزمەتكەرلەرى سەرىكتەستىكتىڭ وزەن ارنالارىن لاستاپ, شوشقا ولەكسەلەرىن كومىپ, بەستاماق ەلدى مەكەنىنىڭ توپىراق-سۋىن لاستاپ جاتقانىن انىقتادى. شوشقا شارۋاشىلىعى ورنالاسقان اۋماقتان شىعاتىن زياندى قالدىقتار مەن ولەكسەلەردىڭ اۋىل توڭىرەگىنە كومىلگەنى انىقتالىپ, سەرىكتەستىك باسشىلىعىنا ايىپپۇل سالىنىپ, ءىس قالالىق سوتقا جولداندى. اقتوبە قالالىق سوتى سەرىكتەستىك باسشىلىعىنا كەلتىرگەن زيانداردى جويىپ, لاستاۋعا جول بەرىلگەن اۋماقتى قالدىقتاردان تازارتۋ جونىندە شەشىم شىعاردى. سوت شەشىم شىعارعان مەرزىم ىشىندە «پاريجسكايا كوممۋنا» جشس ايىپپۇل تولەمەي, ولەكسەلەر كومىلگەن اۋماقتى دا تازارتپاعان سوڭ ەكولوگتەر شارۋاشىلىقتىڭ اعىندى سۋلارىن توگەتىن كارىز قوندىرعىلارىن جاۋىپ تاستادى. شوشقا فەرماسى باسشىلىعى ءالى كۇنگە دەيىن تالاپتاردى ورىنداماي وتىر. وسى شوشقا فەرماسىنىڭ 400 ادام جۇمىس ىستەيدى. وڭداسىن ورازالين وسى جانجالدىڭ ۇزاققا سوزىلىپ كەتكەنىن جاسىرمادى.
بريفينگتە وبلىس باسشىسىنا ءوڭىر ەكولوگياسى, زياندى قالدىقتاردىڭ توگىلۋى, شاھارداعى جاعىمسىز ءيىس, وزەن, كولدەردىڭ جاعدايى تۋرالى سۇراقتار قويىلدى. 2019 جىلى مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ اقتوبە وبلىسىنا كەلگەن ساپارىندا شالقار كولىن تازارتۋ جوباسىن تەزىرەك قولعا الۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وتكەن جىلى ونىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەنىپ, ۇكىمەتتەن 3 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. ەكى جىلعا جوسپارلانعان جوبانى بيىل قارا كۇزگە دەيىن اياقتاۋعا مەردىگەرلەر ۋادە بەرىپ وتىر. «ويتكەنى الداعى كوكتەمدە سۋ تاسىعاندا شالقار كولىنىڭ تازارتىلعان ارناسىن تولىقتىرا الامىز دەگەن ءۇمىت بار». اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى قوقىس ماسەلەسىنە دە نازار اۋداردى. ءوڭىر باسشىسىنىڭ حابارلاۋىنشا, 1970 جىلدارى قولدانىسقا بەرىلگەن اقتوبە قالاسىنداعى قوقىس پوليگونى تولىپ ءبىتتى. قازىرگى كەزدە جاڭا پوليگون قۇرىلىسى ءجۇرىپ, مەردىگەرلەرگە جىل سوڭىنا دەيىن قوقىس جيناپ, سۇرىپتايتىن تەحنيكالار ساتىپ الۋعا تاپسىرما بەرىلگەن.
اقتوبە قالاسىنداعى ءىرى ءوندىرىس ورىندارى اۋماعىندا ۇزاق جىلداردان بەرى «تاريحي قالدىقتار» جينالعان. وسى كاسىپورىنداردىڭ زاۋىت مۇرجالارىنا سۇزگىشتەر ورناتۋ ماسەلەسى دە وزەكتى. «كاسىپورىن باسشىلارى اۋاعا تارالاتىن زياندى قالدىقتاردى جىبەرمەيتىن قوندىرعىلاردى ورناتۋعا ەكى-ءۇش جىل مەرزىم سۇراپ وتىر. قازىرگى كەزدە جۇرتشىلىقتىڭ تالاپ ەتۋىمەن بىرتىندەپ وسى ماسەلە رەتتەلىپ كەلەدى», دەدى و.ورازالين.
ءوڭىر باسشىسى اقتوبە وبلىسى ەلىمىزدە جول ساپاسى جاعىنان 16-شى ورىندا تۇرعانىن جاسىرمادى. ول بيىل جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جارامدى جولدار كورەتكىشىن 66 پايىزعا جەتكىزۋگە ۋادە بەرىپ, وسى ماقساتتا جول سالاتىن مەكەمەلەرگە تالاپ كۇشەيتىلگەنىن مالىمدەدى. ماسەلەن, الدىڭعى جىلى جارامسىز جولدار سالعان مەردىگەرلەر ءوز قاراجاتتارى ەسەبىنەن جولدى قايتا سالىپ جاتىر. اقتوبە وبلىسىندا قالا مەن اۋىل كوشەلەرىن جوندەۋ, قايتا سالۋ, اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جاقسى جولعا قويىلىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بىلتىر قالادا 100-دەن استام كوشە جوندەلدى.
اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى مۇعالجار تاۋىنان باستاۋ الاتىن جەم, ويىل, ىرعىز وزەندەرىنىڭ تارتىلۋىنا, شالقار كولىنە قۇياتىن دالا وزەندەرى – قاۋىلجىر مەن ۇلپان ارنالارىنىڭ كەۋىپ كەتۋىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. دالا وزەندەرىنىڭ تارتىلۋىنا جازداعى قۋاڭشىلىق, ىلعالدىڭ ازدىعى, سۋدىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيدە تاسىماۋى سەبەپ بولدى. بەس وزەن باستاۋ الاتىن مۇعالجار تاۋىنىڭ باسىندا ءتيىستى ىلعال مولشەر جينالماي كەلەدى.
بريفينگ سوڭىندا مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋى, اپاتتى جانە ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋ تۋرالى سۇراقتار قويىلدى.
اقتوبە وبلىسى
