تاياۋدا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى شورتاندى اۋدانىنا قاراستى بوزايعىر اۋىلىنا جولىمىز ءتۇستى. كەيىنگى جىلدارى شاعىن اۋىلدىڭ شىرايى كىرىپ قالىپتى. كوشىپ كەلىپ, قونىستانۋشىلار دا از ەمەس. تىرشىلىك بار. قاي تاراپقا قاراساڭ دا, مال باعىپ, ءونىم شىعارىپ, جانتالاسىپ جاتقان, كاسىبىن دوڭگەلەتسەم دەپ ۇمتىلىپ تۇرعان كاسىپكەرلەر. جاڭا جۇمىس ورىندارى دا جاۋىننان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي قاۋلاپ, كوبەيە باستاعان. سونىڭ ءبىرى – جەرگىلىكتى كىرپىش زاۋىتى. استانانىڭ الدەنەشە عيماراتى وسى كاسىپورىننىڭ كىرپىشىمەن تۇرعىزىلىپتى. دەمەك ءونىمى ءوتىمدى, سۇرانىس بار. قازىر قۇرىلىسشى قاۋىم ساپاعا ايرىقشا ءمان بەرەدى. تالاپ دەڭگەيىنەن تابىلىپ تۇرعان زاۋىتتىڭ ەڭ باستى ماسەلەسى – جۇمىس كۇشىنىڭ تاپشىلىعى. بۇگىنگى تاڭدا شاعىن كاسىپورىن وتىزدان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. جۇمىسشىلاردىڭ ايلىق ەڭبەكاقىسى اتقارعان جۇمىستارىنا وراي ايىنا 150-250 مىڭ تەڭگە كولەمىندە اينالادى. ىرگەدەگى ەلدى مەكەننەن, جۇمىس ىستەيتىن ادام تابا الماعان سوڭ توڭىرەكتەگى 4-5 اۋىلعا ساۋىن ايتىپ, جۇمىسشى جيناعان. ولار كۇن سايىن قاتىناپ جۇمىس ىستەيدى.
– قولبايلاۋ بولىپ تۇرعان جايت – جۇمىس قولىنىڭ جەتپەۋى, – دەيدى زاۋىت باسشىسى, – قازىرگى كۇنى جىلىنا 3 ملن دانا كىرپىش شىعارۋعا قاۋقارىمىز تولىق جەتەدى. ەگەر جۇمىس كۇشى جەتسە, بۇل كورسەتكىشتى ەكى ەسە كوبەيتۋگە بولار ەدى. اتتەڭ, ادام تاپپاي قينالىپ وتىرمىز. ءتورت مەزگىل تەگىن تاماعىن, اۋىلداردان قاتىنايتىندارعا كۇندەلىكتى 10 ليتر جاعار مايىن بەرەمىز. اتقارعان جۇمىسىنىڭ كولەمىنە بايلانىستى ەڭبەكاقىلارىن اي سايىن ەمەس, كۇن سايىن تولەيمىز. جاسىراتىنى جوق, كەيبىرەۋلەرى قولدارىنا ازىن-اۋلاق قاراجات تيگەننەن كەيىن ەكى-ءۇش كۇن قاراسىن كورسەتپەي كەتەدى. قارنىڭنىڭ اشاتىنى دا وسى جەر. اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن ايىنا 200 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ەڭبەكاقى تاپسا, از ناپاقا ەمەس قوي. 2,5 مىڭعا جۋىق حالىق تۇراتىن ەلدى مەكەننەن كىشكەنتاي زاۋىتتا جۇمىس ىستەيتىن اينالدىرعان الپىس ادامدى تابا الماۋ جىگەرىڭدى قۇم قىلادى.
جالعىز كاسىپورىنداردا عانا ەمەس, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى دا بىلىكتى مامانعا ءزارۋ. ەل ىشىندە مەحانيزاتور جەتىسپەيدى. كۇزگى ەگىن وراعى كەزىندە كومباين تىزگىندەيتىن ادام تاپپاي قينالادى. ءار جىل سايىن وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى كوللەدجدەرى دايىندايتىن تۇلەكتەرىنىڭ ءبىلىم ساپاسىنىڭ سىن كوتەرمەيتىنى تۋرالى ءجيى ايتىلادى. ونىڭ باستى سەبەبى, اتالعان وقۋ ورىندارىنداعى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ زامان اعىمىنا ساي جاڭعىرتىلماۋىندا.
– كوللەدج ءبىتىرىپ كەلگەن ماماندى تاعى ەكى-ءۇش جىل دايىنداۋعا تۋرا كەلەدى, – دەيدى زەرەندى اۋدانىنداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ اگرونومى ماعجان بولاتوۆ, – ءبىز ءتىپتى كورشىلەس سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان جۇمىسشى شاقىرىپ, جۇمىس ىستەتىپ وتىرمىز. ەڭبەكاقىسىن ۋاقىتىلى تولەيمىز. باسقاسىن ايتپاعاندا, الدىنان جۇمىس ۇركىپ وتىراتىن ءار مەحانيزاتور كوكتەمگى ەگىس جانە كۇزگى وراق ناۋقاندارى كەزىندە 2 ملن تەڭگەگە جۋىق ەڭبەكاقى تابادى. بۇدان بىلايعى ۋاقىتتا قاجەتتى كادردى ءار شارۋاشىلىق ءوزى دايىنداپ الۋى كەرەك شىعار. قازىر القاپتاردا جۇمىس ىستەيتىن تەحنيكا جىل سايىن جاڭارتىلۋدا. بۇرىنعى تەحنيكا تەتىگىن جاقسى بىلەتىن مايتالمان مەحانيزاتوردىڭ ءوزى جاڭاسىن بىردەن يگەرىپ كەتە المايدى.
ءبىر قاراعاندا, ءىرى شارۋاشىلىقتار قاراپايىم جۇمىسشىنىڭ قادىرىن بىلەتىن سىڭايلى. ات-تۇيەدەي قالاپ اكەلگەن سوڭ بار جاعدايىن جاساپ, ءتىپتى قاسى مەن قاباعىنا قاراپ وتىر دەسەك تە ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ويتكەنى كەتىپ قالسا ورنىن باساتىن, مەن جۇمىس ىستەيمىن دەپ جۇلقىنىپ وتىرعان ادام جوق. باسپاناسىن ساتىپ الىپ بەرىپ, ەڭبەكاقىسىن ۋاقىتىلى تولەپ, ناۋقاندىق جۇمىس كەزىندە تەگىن تاماقتاندىرىپ, جاس بالاشا وبەكتەپ وتىر. بىراق سونىڭ وزىندە سالاعا قاجەتتى جۇمىس كۇشى جەتىسپەيدى.
اۋىلداعى جاعداي وسىلاي بولعاندا, وبلىس ورتالىعىنداعى ماسەلە دە وتكىر كۇيىندە. قازىر كوكشەتاۋ قالاسىندا 1 مىڭنان استام جۇمىس ورنى بوس تۇر. اسىرەسە, جول ۋچاسكەلەرى مەن قۇرىلىس سالاسى قارا جۇمىسشىعا سۋساپ وتىر. ارينە, قارا قارعانىڭ ميى قاينايتىن ىستىقتا نەمەسە جاۋىن-شاشىندا قارا جۇمىس ىستەۋ وڭاي ەمەس ەكەندىگى تۇسىنىكتى. ايتسە دە, قولى قيمىلداعاننىڭ اۋزى قيمىلدايدى ەمەس پە؟
– حالىق ەڭبەكتەن قول ءۇزىپ قالدى, – دەيدى ەل اعاسى ەسەن اۋباكىروۆ, – اۋىلداعى جاعداي تۇسىنىكتى, وتپەلى كەزەڭدە مەحانيزاتور ماماندىعىنىڭ قادىرىن كەتىرىپ الدىق. ولار وسى ۋاقىتتا دۇرىس ەڭبەكاقى الا المادى. سەرىكتەستىكتەرى مەن شارۋا قوجالىقتارى مەحانيزاتورلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن شوپپەن, سابانمەن, استىق قالدىعىمەن تولەدى. ءارى ولار جىل بويى جۇمىسپەن قامتىلمايدى. تابىس تاباتىن ۋاقىتتارى كوكتەمگى ەگىس, ءشوپ شابۋ, ەگىن وراعى كەزىندە عانا. قىس بويى جۇمىسسىز وتىرادى. وسى تۇيتكىل جاس تولقىننىڭ ىنتاسىن كەمىتتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىندا «اقىر اياعىندا, الەمدىك وركەنيەتتىڭ بارلىق قۇندىلىقتارى, بارلىق ەكونوميكالىق جانە مادەني بايلىقتار ۆيرتۋالدى قارجى ينستيتۋتتارىمەن ەمەس, ادامنىڭ ەڭبەگىمەن جاسالادى» دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. ەڭبەكتىڭ ءامىرشى ەكەنى دە راس. دەمەك الداعى ۋاقىتتا قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىن ناسيحاتتاپ, ولاردىڭ اقادال, كەي جەرلەردە ءتىپتى ەرلىكپەن پارا-پار جۇمىسىن قۇرمەتتەپ, كوپشىلىككە كورسەتكەن ءلازىم. ايتپەسە, «جەڭىلدىڭ استىمەن, اۋىردىڭ ۇستىمەن...» جۇرسەم دەيتىن پيعىل كوبەيدى.
ەل اعاسىنىڭ ءسوزىن جوققا شىعارا الماس ەدىڭىز. سولاي بولىپ تۇرعانى دا راس. جوعارىدا وبلىس ورتالىعىندا 1 مىڭنان استام جۇمىس ورنىنىڭ بوس تۇرعانىن ايتتىق. بۇل قانداي جۇمىستار؟ ءتىپتى تولىپ جاتىر. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنان باستاپ, ونداعان ماماندىق يەلەرى قاجەت. ەڭبەكاقىلارى دا تاۋبە دەرلىك. ايىنا 90 مىڭنان 150 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تابىس تابۋعا بولادى. بوس تۇرعان جۇمىس ورىندارىنىڭ بارلىعى بىردەي قارا جۇمىس ەمەس. ءبىر عانا مىسال كەلتىرە كەتەلىك, ماسەلەن, وبلىس ورتالىعىنا 27 ەسەپشى كەرەك ەكەن. اسپاز, شاشتاراز دا قاجەت. اقىل تارازىسىنا سالىپ بەزبەندەسەڭىز ەرگە دە, ايەل ادامعا دا جۇمىس تابىلادى.
– ءبىز وتكەن جىلى پاندەميا باستالماي تۇرىپ قالاداعى حالىق كوپ شوعىرلاناتىن ورىندارعا شاتىرلار تىگىپ, بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسىن جاساپ, قىرۋار جۇمىس ىستەدىك. ەگەر ادامدا ىقىلاس بولسا, قايتا دايارلاۋ كۋرستارى ارقىلى وقىپ, بىلىمدەرىن جەتىلدىرۋگە بولاتىنىن ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىردىك. بيىل دا وسى باعىتتا جۇمىس ىستەۋدەمىز, – دەيدى كوكشەتاۋ قالالىق ەڭبەكپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ مامانى الەكساندر سولودكو, – اركىمنىڭ ەڭبەككە دەگەن كوزقاراسى ءارتۇرلى. ءبىزدىڭ ورتالىققا كەلىپ قولدارىنان كەلەتىن جۇمىسقا ورنالاسىپ جاتقان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار دا بار. ونداي ادامدار العا ۇمتىلىپ, تىرمىسىپ جاتقاندا, تەپسە تەمىر ۇزەتىن, ون ەكى مۇشەسى ساۋ ازاماتتاردىڭ قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعانى قارنىڭدى اشىرادى.
ءسوز سوڭىن قورىتىندىلاي كەلە, شيىرا ايتاتىن وي اۋىلدا دا, قالادا دا جۇمىس كوزىنىڭ بار ەكەنى. جەتىسپەي جاتقانى – ءوز يگىلىگى ءۇشىن جانىن جالداپ جۇمىس ىستەيمىن دەگەن ىنتا مەن ىقىلاس.
