رۋحانيات • 16 ماۋسىم، 2021

«قارا باۋىر قاسقالداق»

41 رەت كورسەتىلدى

جۋىردا دۇنيەدەن وزعان، قازاقتىڭ كلاسسيك اقىنى ەسەنعالي راۋشانوۆتىڭ سوزىنە جازىلعان «قارا باۋىر قاسقالداق» ءانى – تاعدىرلى تاريحي تۋىندى. ءبىرى بىلسە، ءبىرى بىلمەس بۇل ءان – جەلتوقسان وقيعاسىنداعى قاسىرەتكە ارنالعان. العاشقىدا ءاندى دومبىرامەن، بايانمەن ورىنداعان.

كەيىننەن اسقار مومىنوۆ دەگەن جىگىت جەتەكشىلىك ەتەتىن شاردارا اۋدانىندا قۇرىلعان «ناز» توبى شىرقايدى. اتال­عان توپتا قىرعىزدىڭ ەلىك دە­­گەن ءانشى قىزى دا بولىپتى. «قاس­­قالداقتى» ول ساحنادا قۇل­­پىرتىپ، تىپتەن تاماشا ورىن­داعان، دەيدى بىلەتىندەر.

كوپ ۇزاماي توپتىڭ ءانشىسى بولات قۇسايىنوۆ «قارا با­ۋىر قاسقالداقتى» «تاماشادا» ورىندايدى. ءاننىڭ حالىققا كە­ڭى­نەن تانىمال بولعانى وسى كەز.

كومپوزيتور لەسبەك امانوۆ­تىڭ ايتۋىنشا، ءاننىڭ ءماتىنىن «جۇلدىز» جۋرنالىندا جاريا­لانعان اقىن ولەڭدەرى اراسىنان بايقاپ قالادى دا، ىشىنەن بىرنەشە رەت قايتالاپ وقىپ، وسى ءان دۇنيەگە كەلەدى.

«ويىن استارلاپ جەتكiزگەن ولەڭدە كولبيندi قاڭعىپ كەلگەن شۇرەگەيگە تەڭەپ وتىر­عا­نىن بiردەن ءتۇسiندiم» دەي­دى ل.امانوۆ. الايدا اقىن ەسەن­عالي راۋشانوۆ ونى جوق­­­قا شىعارادى. «بۇل ولەڭ مەنى از اۋرەلەگەن جوق. ءوز باسىم ونىڭ انىنە كوڭiلiم تولا بەر­مەيدى. نەگە؟ قازاقتا قاي ولەڭ انگە سۇرانىپ تۇر؟ اۋە­لى وسى ماسەلەنى پىسىقتاپ الۋ كەرەك قوي. ونەردىڭ ىشكى الەمى­نىڭ كابىسۋى دەگەن بولادى. كەي­بىرەۋلەر بۇل ولەڭنىڭ ءسوزىن ءوزى­نىڭ ىڭعايىنا قاراي بۇرىپ، شۋماقتار قوسىپ ايتادى. ونەردە ودان وتكەن سوراقىلىق، قيانات جوق. مەن دە كەزىندە كىتاپقا ەنبەي كالعان ولەڭدەر بارشىلىق. ۇلكەن كۇشپەن جارىق كورگەن كiتابىمدا «قاسقالداق» بۇر­مالانىپ شىقتى. «قاڭعىپ كەلگەن شۇرەگەي، كولگە پانا بولمايدى» دەگەن جولدارداعى «قاڭعىپ» ءسوزى «اداسىپ» دەپ تۇزەلگەن. بۇل دەگەنىڭ ولەڭدى ءتۇسىنۋ تۇگىلى، قاراپايىم تەحني­كالىق قۇرىلىمىن بىلمەۋ، بولماسا تۇسىنۋگە تىرىسپاۋ دەگەن ءسوز ەمەس پە؟ بىرەۋلەر بۇل ءاندى قوناەۆقا ارنالعان دەسە، بىرەۋلەر كولبيندى ايتادى. بۇل بەكەر. كولبينگە شۇ­رەگەي كەل­مەيدى. قايدان بىلەيىن، ءبا­ل-­­
كىم، قوناەۆتى قاسقالداقتان گورى ىرىرەك قۇسقا تەڭەگەن دۇ­رىس شىعار... جالپى مەنىڭ شى­عارماشىلىعىمدا جەكە ادام­دارعا، كومپارتياعا، ساياساتقا ارنالعان قىزىل ولەڭدەر بولعان ەمەس... مۇنىمەن ماقتانايىن دەپ وتىرعانىم جوق، دۇرىسى سول. سوندىقتان «قاسقالداق» ەشكىمگە ارنالماعان. ول سول توگىلگەن قانعا وقىلعان دۇنيە... ءبىر قۋاناتىنىم، بۇل ولەڭنىڭ كىتاپتان بۇرىن «جۇلدىزعا» شىققان نۇسقاسى بار ەدى. ءان اۆتورى سونى پايدالانىپتى»، دەيدى اقىن.

نە دەسەك تە، شايىر جۇرەگىن جارىپ شىققان ساف ولەڭ ساز­گەردىڭ سىرلى پەرنەلەرىنە قونا كەتىپ، قانشاما بۋىن قايىر­ماسىنا قوسىلىپ كەلە جاتقان عۇمىرلى ءان دۇنيەگە كەلدى. اقي­قاتىن ۋاقىت تارازىلاي جاتار، دەگەنمەن ءان تاريحىنا ءار كەزدە ءۇڭىلىپ تۇرعان دۇرىس دەر ەدىك.

 

التىناي التىنبەك،

ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىس «قىزىل» ايماقتا

ايماقتار • كەشە

تسيفرلى تەڭگە جوباسى تالقىلاندى

ەكونوميكا • 23 شىلدە، 2021

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • 23 شىلدە، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار