قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى كيبەرقاۋىپسىزدىك باسقارماسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بەلسەندى جۇرگىزىلگەن ءىس-قيمىلدار ناتيجەسىندە 2 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجاتتى قولدى قىلعان «كارباناك/كوبالت» ترانسۇلتتىق كيبەرقىلمىستىق ۇيىمىنىڭ ۇرلىعى اشكەرەلەندى.
– ءبىز جاسالعان قىلمىستىڭ تسيفرلىق دالەلدەرىن جيناۋعا جانە تالداۋعا كومەكتەستىك. حاكەرلەر ۇرلىق جاساپ قانا قويماي, اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ جۇمىسىنا وراسان زور زالال كەلتىرگەن. قىلمىستىق ۇيىم وسى ارەكەتتەردى 2016-2017 جىلدارى ەكىنشى دەڭگەيلى ەكى بانككە قاتىستى ىسكە اسىرعان. حاكەرلەر ونلاين رەجىمدە بانك قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇپيا ءسوزىن ۇرلايتىن باعدارلامانى ورناتىپ, 200-دەن استام تولەم كارتاسىن اشقان جانە بانكتەردىڭ پروتسەسسينگ جۇيەلەرىنە رۇقساتسىز اكىمشىلىك قول جەتكىزۋگە يە بولعان. ودان سوڭ تولەم كارتالارىنا ميلليونداعان نەسيە ليميتتەرىن ورناتىپ, اقشانى بانكوماتتان شەشىپ الۋدىڭ شەكتەۋلەرىن جويعان. قارجى ءارتۇرلى ەلدەردىڭ بانكوماتى ارقىلى شەشىپ الىنعان, – دەيدى كيبەرقاۋىپسىزدىك باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى اناتولي پۋدەل.
اتالعان قىلمىستىق توپ تاعى دا 8 ملرد تەڭگە ۇرلاۋعا ارەكەتتەنگەن. الايدا بۇل جولعى تالپىنىستارى ءساتسىز اياقتالعان. بانك اقشاسىنا يە بولۋ ءۇشىن حاكەرلەر بانككە زياندى فايلدارى بار ەلەكتروندى حات جىبەرگەن. بانك وكىلدەرى حاتتى اشۋ كەزىندە كومپيۋتەرلەرى زاقىمدالىپ, قىلمىستىق ۇيىمنىڭ جۇمىسىنا جول اشىپ بەرگەن.
ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا ازاماتتاردىڭ اقشاسىنان ايىرىلىپ قالۋ – توتەنشە قاۋىپ. وسىعان وراي قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى 2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كيبەروقيعالارعا ءمان بەرۋ ءۇشىن ارنايى قىزمەت قۇرۋعا مىندەتتەلگەن. 2019 جىلى قازاقستاندىق بانكتەرگە 50 كيبەرشابۋىل جاسالسا, بىلتىر ولاردىڭ سانى 134-كە جەتكەن. «سبەربانك» اقپاراتتى قورعاۋ جانە قاۋىپسىزدىك دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مۇسابەك سادىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, اپتا سايىن كليەنتتەر شوتىنان اقشا الۋعا ارەكەتتەنگەن 150-200 وقيعا تىركەلەدى ەكەن.
– كيبەرشابۋىلداردان قورعاۋ قۇرالدارى مەن جۇيەنى جەتىلدىرىپ وتىرۋ ۇزدىكسىز پروتسەسكە اينالۋى ءتيىس. كيبەرقاۋىپ جەرىنە جەتە باعالانباي جاتادى. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم دەرەگى بويىنشا, كيبەرشابۋىل جاھاندىق تاۋەكەلدەردىڭ بەستىگىنە كىرگەن. ياعني بۇل قاۋىپ تازا سۋ مەن تاماق جەتىسپەۋشىلىگى جانە عالامدىق جىلىنۋ, ميگراتسيا ماسەلەلەرىمەن ءبىر قاتاردا تۇر دەگەن ءسوز. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, ەگەر احۋال وزگەرمەسە وندا 2022 جىلى كيبەرقىلمىستىق ۇيىمداردان كەلگەن شىعىن جىلىنا 8 ترلن دوللارعا جەتۋى مۇمكىن, – دەيدى بانك مامانى.
وسىعان وراي «سبەربانك» كيبەرالاياقتىققا قارسى كۇرەس ورتالىعىن اشقان. ورتالىق تاۋلىك بويى بارلىق بانك ترانزاكتسيالارىنا تالداۋ جاساپ, كۇماندى وپەراتسيالاردى انىقتايدى جانە قاجەت بولعان جاعدايدا كيبەرقاۋىپسىزدىككە قاتىستى وقيعالاردى زەرتتەۋدىڭ ارنايى مەحانيزمىن ىسكە قوسادى. كيبەرشابۋىلدارعا دايىندىعىن كۇشەيتكەن قارجى ينستيتۋتىنىڭ ءبىرى – Halyk Bank. ماسەلەن, 2019 جىلى بانكتە اۆتوماتتى تۇردە قاۋىپتىڭ الدىن الاتىن DLP كلاسستاعى اقپاراتتى قورعاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. قازىرگى كەزدە بانكتىڭ 9 ملن-نان استام تولەم كارتاسىن ۇسىنىپ وتىرعانىن, بۇل كورسەتكىش ەلدەگى بۇكىل كارتانىڭ 28 پايىزىن قۇرايتىنىن ەسكەرسەك, Halyk Bank-تىڭ ەلدەن بۇرىن قاۋىپسىزدىگىنە الاڭداۋىنا نەگىز بار.
كيبەرقاۋىپسىزدىكتى تارازىلايتىن Comparitech كومپانياسىنىڭ رەيتينگىندە 2020 جىلى قازاقستان 76 ەلدىڭ ىشىندە 26-ورىن العان. كيبەرقاۋىپكە دايارلىعى تۇرعىسىنان ءالسىز مەملەكەتتەر كوشىن الجير (1), تاجىكستان (2), تۇرىكمەنستان (3), سيريا (4), يران (5) ەلدەرى باستايدى. قازاقستان تۇراقتاعان 26-ورىننىڭ دا العاشقى بەس ساتىدان سونشالىقتى الىس ەمەس ەكەنىن باعامدايمىز. كيبەرشابۋىلدارعا تاس-ءتۇيىن دايىن دانيا, گەرمانيا, شۆەتسيا سەكىلدى ەلدەر دەڭگەيىنە جەتۋ ءۇشىن بىزگە ءالى ءبىراز ەڭبەك ەتۋ كەرەك سەكىلدى.
«لابوراتوري كاسپەرسكوگو» حالىقارالىق كومپانياسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ەۆگەني ءپيتوليننىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا اسىرەسە, وڭىرلىك كەڭسەلەر مەن فيليالدارعا جاسالاتىن شابۋىلدار, DDoS-شابۋىلدار كوپ تىركەلەدى. ال بانك سالاسىندا ينتەرنەت-بانكينگ ءجيى زارداپ شەگەدى. ونىڭ ىشىندە جالعان نومىردەن قوڭىراۋ شالىپ جانە زياندى فايلدار جىبەرىپ كليەنت دەرەكتەرىن الۋ ءجيى تارالعان.
AT Consulting كومپانياسى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك پراكتيكاسىنىڭ ديرەكتورى تەمىربولات سۇلتانعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بانككە شابۋىل جاساعان كيبەرقىلمىسكەرلەر كوپ جاعدايدا ء«بىر وقپەن ەكى قويان اتىپ جاتادى».
«قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ رەجىمىنە كوشۋ ءتىپتى IT-ماماندار ءۇشىن دە قيىنعا سوعادى. ال ۇيدەن جۇمىس ىستەيتىن قاراپايىم ادامداردىڭ ينتەرنەت قولدانۋ ءتارتىبى قاتاڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا جاۋاپ بەرمەيدى. حاكەرلەر بانككە شابۋىلداۋ ارقىلى كليەنتتەردىڭ جەكە دەرەكتەرى مەن شوتتارىنا قاتار قولجەتىمدىلىك الادى. اسىرەسە, زاڭدى تۇلعالاردىڭ دەرەكتەرى مەن اقشالارىنا قول سالادى. نەگىزىنەن شابۋىل الەۋمەتتىك ينجەنەريا تاسىلىمەن جاسالادى. قازىر ادامدار كوروناۆيرۋس جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعىتتاعى, ادام تارتاتىن حابارلامالاردى ويلانباي اشا سالادى», دەيدى ت.سۇلتانعاليەۆ.
كيبەرقىلمىس قاناتىن كەڭ جايىپ بارادى. بۇل سالادا ساۋاتى ورتاشا ادامداردىڭ ءوزى-اق تولەم كارتالارىنداعى دەرەكتەردى اشىق ۇرلاۋ ارقىلى دا ساۋدا جاساۋعا كوشكەن. مۇنداي مىسالداردى كۇنارا ەستىپ تە جاتامىز. دەمەك, اينالامىزدا قاۋىپ بار. ونىمەن بەلسەندى كۇرەس جۇرگىزۋ كەرەك دەگەن ءسوز. وسى ورايدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جۋىردا ۇلتتىق بانككە 2022 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن قارجى سالاسىنداعى كيبەروقيعالارعا ءمان بەرۋ, مونيتورينگ جاساۋ جانە اقپارات جيناۋ بويىنشا بىرىڭعاي تەحنولوگيالىق پلاتفورمانى ەنگىزۋدى تاپسىردى.
الەمنىڭ 40-تان استام ەلىندەگى 100-دەن استام قارجىلىق ۇيىمنىڭ قارجىسىنا قول سالىپ, جالپى سوماسى 1 ملرد دوللاردى ەركىن جىمقىرعان «كارباناك/كوبالت» سەكىلدى حالىقارالىق قىلمىستىق ۇيىمنىڭ ءبىزدىڭ نارىققا دا ەركىن ەنۋىن – ەتەك-جەڭىمىزدى جيناۋعا, بانكتەردىڭ اقپاراتتىق قورعانىس جۇيەسىن نىعايتۋىنا, سونىمەن قاتار ادامداردىڭ دا ءوز-وزىنە مۇقيات بولۋىنا بەرىلگەن ەسكەرتۋ دابىلى دەپ باعالاۋ قاجەت.
