كىسى اقىسىن جەۋ – جولى ءزىل باتپان, اۋىر كۇنالاردىڭ ءبىرى. بىرەۋدەن قارىز الىپ, ونى قايتارماي كەتۋ دە كىسى اقىسىن جەگەنگە جاتادى. قارىزى بار ادامنىڭ بەرگەن ساداقاسى دا قابىل بولمايدى دەيدى يسلامدا. بىراق مورالدىق تۇرعىداعى مۇنداي ىرىم-تىيىمداردان تايسالماي, بەرەشەككە بەلشەسىنەن باتىپ جۇرگەندەر بارشىلىق. وتكەندە الەۋمەتتىك جەلىدە ءبىر ازامات «اقشالاي قارىزىمدى قايتارماعانداردىڭ جانازاسىن كۇتىپ ءجۇرمىن, ولگەننەن كەيىن ارنايى بارىپ, «بۇل كىسى ماعان قارىز» دەپ تۋعان-تۋىستارىنان ءوندىرىپ الامىن» دەپ جازىپتى. جۇرەگىڭدى وسىپ وتەتىن-اق ءسوز. بىراق اۆتور قايبىر جەتىسكەننەن جازدى دەيسىز. اقشاسىن قايتارىپ الا الماي, ابدەن كۇيىنگەننەن كەيىن ايتقانى انىق.
قازاقتا «قارىز ك ۇلىپ بارىپ, جىلاپ قايتادى» دەگەن ءسوز بار. بىراق سوڭعى كەزدە قارىزدار «جىلاپ تا» قايتپايتىن بولعان سىڭايلى. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, قارىزعا الىنعان اقشانىڭ 50%-ى يەسىنە قايتارىلمايدى ەكەن. سوندىقتان دوس-جارانعا, تۋعان-تۋىسقا قارىزعا اقشانى ويلانىپ بەرگەن ارتىق بولمايدى.
زاڭگەر ايشات ءۋاليوللانىڭ ايتۋىنشا, قارىز جاقىنداردىڭ, ەتەنە تانىس جانداردىڭ, ارىپتەستەردىڭ اراسىندا جۇرەدى. بىراق ءبىر-بىرىمەن ارالاس-قۇرالاس بولىپ جۇرگەن جاقىنداردىڭ قارجىلىق مىندەتتەمەلەرىنىڭ ءوزى كۇتپەگەن جاعدايمەن اياقتالۋى مۇمكىن. ويتكەنى ادامنىڭ كوبى جاقىندارىنان قارىز العاندا ونى قايتارۋعا اسىقپايدى. ءتىپتى «قارىز قايدا قاشادى دەيسىز, ءبىر اقشا تۇسكەندە بەرەمىن عوي» دەپ, دوستىعىن, تۋىستىعىن بۇلداپ جۇرە بەرەدى ەكەن. «زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك, قارىز العان دوستاردىڭ 75%-ى ارازداساتىن كورىنەدى. اسىرەسە جىگىتتەر العان اقشاسىن قايتارماس ءۇشىن دوستارىنان قول ۇزگەنىن ايتادى. سوندىقتان بىرەۋگە قارىز بەرمەس ءۇشىن الدىمەن سول اقشا ارازدىققا اكەلمەي مە, قارىز قايتارىلماعان جاعدايدا دوستىققا سىزات تۇسپەي مە؟» دەگەندى ويلانىپ العان ءجون», دەيدى ا.ءۋاليوللا.
زاڭگەرلەردىڭ كەڭەسىنە جۇگىنسەك, باسقاعا, مەيلى ول جاقىن تۋىسىڭ, دوسىڭ بولسا دا قارىزدى قاي كۇنى قايتاراتىنىن ناقتىلاپ العان ابزال. بۇل قارىز بەرۋشىگە ۋادەلى كۇنى اقشاسىن سۇراۋعا جەڭىل بولادى. ايتپەسە كوبى ەتەنە ارالاساتىن ادامىنا اقشانى قارىزعا بەرىپ السا دا سۇراۋعا ىڭعايسىزدانىپ, ۋاقىتتى سوزىپ الادى. ال قارىز الۋشى دا ونى مەرزىمىندە قايتارا قويمايدى. وسىدان كەلىپ, ارازدىق تۋىندايدى.
زاڭگەرلەر نوتاريۋس راستاعان قولحات الۋ كەرەك دەيدى. بىراق بۇل – ۋاقىتتى جانە شىعىندى تالاپ ەتەتىن جۇمىس. ونىڭ ۇستىنە دوسىڭا نەمەسە تۋىسىڭا نوتاريۋستى ايتىپ, سەنىمسىزدىك تانىتۋ تاعى ىڭعايسىز. قايتارمايتىن ادام سوتقا جۇگىنسەڭ دە قايتارمايدى. اقشاعا بولا ارازداسىپ, ءىستىڭ سوڭى ناسىرعا شاۋىپ, سوتقا دەيىن جەتكەن وقيعالار بارشىلىق. بىراق سوتتىڭ شەشىمىنەن كەيىن بىردەن بەرەشەگىن بەرگەن ادام از. سوت قارىز الۋشىنىڭ دا قۇقىن ەسكەرەتىنىن ەستەن شىعارماعان ءجون. ونىڭ قارىزىن ءار ايعا ءبولىپ تاستاسا, اي سايىن ماردىمسىز سوما الىپ وتىرۋعا تۋرا كەلەدى.
ال پسيحولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, ەڭ دۇرىسى – ەشكىمگە قارىز بەرمەۋ ەكەن. بەرگەن كۇننىڭ وزىندە مورالدىق تۇرعىدان قوشتاسا الاتىنداي, وكىنىپ قالمايتىنداي سومانى ۇستاتۋ قاجەت. از مولشەردەگى اقشانى تۋىسىڭىزعا بەرەردە «سۇراۋى جوق» دەپ, ءوز-ءوزىڭىزدى ىشتەي دايىنداپ بەرسەڭىز, ۇيقىڭىز دا, جۇيكەڭىز دە تىنىش بولادى, دەيدى ماماندار. ال بىرەۋگە بەرگەن ازدى-كوپتى قارىزىن كۇندىز-ءتۇنى ويلاپ, جۇرەگىنەن وتكىزىپ, قينالاتىن ادامدار مەيلىنشە قارىز بەرمەۋگە تىرىسۋى كەرەك.
كەيدە سۇراعان ادامعا قارىز بەرە بەرەتىن اقكوڭىل ادامدار دا بولادى. بىرەۋدىڭ كوڭىلىن قيماي, قارىز بەرە بەرەتىن مۇنداي جاندار «پسيحولوگيالىق جاعىنان ءالسىز ادامدار توبىنا» جاتقىزىلادى ەكەن. «سۇراعان ادام» دەمەكشى, قازىر الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى قارىزعا اقشا سۇرايتىندار كوبەيىپ كەتتى. بەتتىڭ ارىن بەلگە ءتۇيىپ, بەيتانىس ادامنان اقشا سۇرايتىن مۇنداي جانداردىڭ دا كوڭىلىن قيماي, اقشا بەرەتىندەر بار. ادام قالاي كوزىمەن كورمەگەن, بىلمەگەن ادامنىڭ سوزىنە يلانىپ, قارىز بەرە سالادى؟! ءارى قازىر ادامنىڭ اياۋشىلىق سەزىمىن اسىرا پايدالانىپ, الداپ كەتەتىن نەبىر قۋلار بار, سونى دا ەسكەرۋ كەرەك.
سوندىقتان اركىم وڭ مەن سولىنا قاراپ, قارىز بەن پارىزعا اباي بولعانى ءجون. البەتتە, ماتەريالدىق تۇرعىدان دا, ادامگەرشىلىك-مورالدىق جاعىنان دا ەشكىمگە قارىز بولماعان جاقسى-اق.
