ادەبيەت • 04 ماۋسىم، 2021

قاسىم مۇراسى حاقىندا

262 رەت كورسەتىلدى

قاسىمنىڭ تويى – قازاقتىڭ تويى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ولمەس ولەڭدەرىمەن حالىقتىڭ جۇرەك تورىنەن ماڭگىلىك ورىن العان داۋىلپاز قاسىم دەگەندە الاشتىڭ اسقاق رۋحى كوز الدىڭىزعا كەلەدى. بيىل شايىردىڭ تۋعانىنا 110 جىل تولۋىنا وراي تۇلعانىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۇرعىسىندا ءتۇرلى شارا ۇيىمداستىرىلۋى كەرەك. ءبىز دە ءوز كەزەگىمىزدە گازەتىمىز ارقىلى اقىن حاقىندا ازىراق قالام تەربەگەندى ءجون كوردىك.

ەڭ الدىمەن شايىردىڭ تۋعان ءوڭىرى، ونىڭ اتا-تەگى جونىندە ايتىپ وتكەنىمىز دۇرىس. ءبىز كوبىنە قاسىمدى، ونىڭ بالالىق شاعىن، اۋلەتىن جوقشىلىقپەن بايلا­نىستىرىپ سويلەيمىز. ارينە، شايىردىڭ بالالىق شاعى شات­تىقتى ءوت­تى دەۋگە كەلمەيدى. ءوزى ولە­ڭىندە ايتا­تىنداي «بىرەۋدىڭ اس­پانداعى اسىلى، بىرەۋدىڭ جۇرت­تا قالعان جا­سىعى» جاس قاسىم كور­گەن تەپەرىشتى كوپ اقىن كورگەن جوق.

قاسىم اكەسىنەن التى جاسىندا ايىرىلىپتى. اناسى ايعانشانى وسپان دەگەن شال زورلىقپەن ايەلدىككە العان. قاسىم تاعدىرى ءتىرى جەتىمنىڭ تاقسىرەتى. ويتكەنى وسپان شال بالا قاسىمدى ۇيىنە، تۋعان اناسىنا جولاتپاپتى. بۇل ساۋلە قايىربەكتىڭ «قاسىم تاع­دىر» اتتى ماقالاسىندا اشىق ايتىلادى. قاسىمنىڭ اناسى ءوز ەستەلىگىندە: «مەنەن ايىرىلعان قاسىمنىڭ كورمەگەن بەينەتى جوق. وسپان شال قاسىمدى ءۇيدىڭ ماڭايىنا دا جولاتپايتىن. «با­لامنىڭ ءحالى اۋىر» دەگەن ءبىر ءسوز ايتقانىم ءۇشىن «اۋەلى ماعان بالا تاۋىپ بەر» دەپ تەپكىلەپ ساباعانى ەسىمنەن كەتپەيدى. ارادا بىرەر جىل وتكەن سوڭ تىرىلگەن ارۋاقتاي ساۋدىراعان سۇيەگى بار قاسىمدى بىرەۋلەر سۇيەمەلدەپ الىپ كەلدى. بالامدى باس سالىپ جىلاۋعا جاۋىز بايىمنان قورقىپ، قاراڭعى تۇسكەن سوڭ عانا بارىپ، جىلاپ-ەڭىرەپ قاسىمدى تاماققا تويىندىرىپ، وڭاشا شوشالادا جاسىرىپ ۇستادىم»، دەپ جازىپتى.

قاسىمنىڭ جەتىمدىگى تۋرالى جەكە توقتالسا دا بولادى. الاي­دا نەگىزگى ايتپاعىمىز بۇل ەمەس. جال­پى ءبىز قاسىمنىڭ ارعى تەگى تۋراسىندا نەنى بىلگەندەيمىز. ءبىر تاراپ اقىن ءومىرىن تولىق زەرتتەپ، زەردەلەمەي تۇرىپ دالەلى جوق ءسوز ايتۋ زاڭعا جات ءىس دەيدى.

ەكىنشى تاراپتىڭ دا قاسىم­نىڭ ارعى اتا-باباسى ەشقاشان وتقا قاراماعان، قايتا وردالى تۇ­قىم بولعاندىعى جايىندا ايتار ۋاجدەرى جوق ەمەس. قاسىم تۋعان توپىراقتان تۇلەپ ۇشقان اقىن جانات جاڭقاش ۇلى، ولكەتانۋ­شى داۋلەتقازى مۇقادي ۇلى بار، قاسىمنىڭ اكەسى راقىمجان ءوزى ­باي، ءوزى سەرى ادام بولعاندىعىن العا ­تارتادى. ولكەتانۋشى د.مۇ­قا­دي ۇلى «حابار» تەلەارنا­سى دايىنداعان ماتەريالدا: «را­قىم­جاننىڭ بايلىعىنىڭ بەلگىسى «تاي­جۇزگەن» دەگەن ساباعا قى­مىز اشىتادى ەكەن. ءتورت بۇرىشى­نان ءتورت جىگىت پىسەتىن بولعان. «تايجۇزگەندەگى» سابا شامامەن 500 ليتردەي بولادى عوي. ونى تۇگەل اۋىل-ايماق ىشپەي مە؟! سون­دا كۇنىنە ءتورت جىگىت پىسكەندە، ار­قايسىسىنا جىبەك كويلەك پەن ءبىر-ءبىر تاقتا شاي بەرەدى ەكەن»، دەگەن دەرەك كەلتىرەدى. جانات جاڭ­قاش ۇلى دا قاسىمتانۋدا كەتىپ جاتقان ولقىلىقتاردىڭ وراسان زور ەكەنىن ءجيى قوزعايدى. ونىڭ ايتۋىنشا دا وسى ۋاقىتقا دەيىن قاسىم كەدەيدىڭ بالاسى، سارىوبالىدا ەمەس اققورادا تۋعان بولىپ كەلدى. راحىمجان سەرى اتىن جىبەكپەن ارقانداعان دەسەدى. راقىمجاننىڭ ون بولمەلى ءۇيىنىڭ ورنى ءالى دە بار. ال ەندى ون بولمەلى ءۇيى بار ادامدى ءسىڭىرى شىققان قۋ كەدەي ­دەۋگە كەلمەيدى.

قاسىمنىڭ الەۋەتتى اۋلەتتەن شىققاندىعىنا تاعى ءبىر دالەل – قاسىم قىزىل كوشەن تاۋلارىنىڭ ەتەگىندە شىر ەتىپ دۇنيەگە كەلگەندە كىندىگىن كەسكەن ءشاريا سادىق­قىزىنا اقىننىڭ اكەسى راقىم­جان­نىڭ كىندىك شەشەسىنە دەپ قا­زاقى سالتقا ساي تازا كۇمىستەن جا­سالعان ەكى بىلەزىك پەن ەكى كۇ­مىس ساقينا سىيلاعاندىعى. «بۇ­گىنگە جەتكەن بۇل جادىگەرلەر را­قىم­جان اۋلەتىنىڭ اۋقاتتى تۇرعا­نىن تاعى دا ايعاقتاي تۇسەدى»، دەي­دى ولكەتانۋشى داۋلەتقازى مۇقا­دي ۇلى.

جالپى بۇل تۇرعىسىندا جال­عىز قاسىمنىڭ بيوگرافياسى عانا ەمەس، ءبىزدىڭ كوپ تۇلعامىزدىڭ ءومىر­بايانى كەڭەستىك كەزەڭدە جازىلىپ، بۇگىنگى ۇرپاق سول قيسىق سوراپ­تان ءالى شىعا الماي كەلە جاتىر­مىز. سوندىقتان تۇلعالارىمىزدىڭ تا­­ريحىن جيناقتاۋدا جان-جاق­تى ىزدەنىستەرگە كوبىرەك بارۋ كە­رەك­تىگىن ايتقىمىز كەلەدى. تاۋەل­سىز­دىك العاننان كەيىنگى تىڭ زەرتتەۋ­لەر وتە از. ارينە، مۇلدەم ەش­تەڭە اتقارىلماي جاتىر دەۋدەن اۋلاق­پىز. ءبىزدىڭ كوڭىلىمىزدى كون­شىت­كەن يگى ءىس – ول ءوز جۇمىستارىن جۇ­يەلى ءالى قارقىندى باستاعان «قا­سىمتانۋ» ورتالىعى.

اتالعان ورتالىق اكادەميك ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعان­­دى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ­رەكتورى، زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتو­رى نۇرلان دۋلاتبەكوۆتىڭ باستاما­سىمەن اشىلىپتى. عى­لى­مي-زەرت­­تەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەك­شىسى – ­فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور جانسايا جا­رىلعاپوۆ. سونداي-اق ورتالىقتا قالامى قا­رىمدى جۋرناليستەر، جاس عا­لىمدار، اقىن-جازۋشىلار دا بار. اتاپ ايتقاندا جۋرناليست ەرمەك بالتاش ۇلى، جازۋشى ال­ماز مىر­زاحمەت اتالعان ورتالىق­تا ءونىمدى جۇمىس ىستەپ جاتىر.

ورتالىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ حابارلاۋىنشا، قاسىم امانجولوۆ مۇرالارىن جاڭاشىل عىلىمي كوز­قاراستا زەرتتەۋگە باسىمدى­لىق بەرمەك. ەڭ ءىرى جوبالاردىڭ قاتارىندا قاسىم مۇرالارىنا قاتىستى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىنىڭ ەكى تومدىعىن اتاۋعا بولاتىن سياق­تى. سونىمەن قاتار ورتا­لىق قاسىم امانجولوۆتىڭ شى­عار­ماشىلىعى مەن ومىرىنە قا­تىستى بيبليوگرافيالىق كور­سەت­كىشىن، شىعارمالارىنىڭ اكا­دەميالىق سوزدىگىن دايىنداۋ، قاسىم­نىڭ تۇلعالىق ەنتسيكلوپەديا­سىن شى­عارۋ سەكىلدى اۋقىمدى جۇمىس­تار­دى قولعا العان.

«قاسىمتانۋ» ورتالىعىنىڭ ەڭ ءبىر ەرەكشە ايتار جاڭالىعى – اقىننىڭ تىكەلەي ۇرپاعى، قىزى داريعا امانجولوۆانىڭ كوپ­­شىلىكتەن جاسىرىپ جۇرگەن جازۋ­­شىلىق قىرى بار ەكەندىگى. وراسان ولجا تۋرالى بىزگە ورتا­لىق قىزمەتكەرى، «قاسىم» رەس­پۋب­ليكالىق ادەبي-قوعامدىق جۋر­نالىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ا.مىر­زاحمەت ايتىپ بەردى. «ورتالىق باسشىسى جانسايا جارىلعاپوۆ­تىڭ «اقىننىڭ شى­عارماشى­لىق قاسيەتى ۇرپاقتا­­رى­نا دارىدى ما؟» دەگەن سۇراعى­نا، اقىننىڭ قوس جا­نارىنداي قوس قىزى ءبىر-بىرىنە قاراپ، ءسال ۇنسىزدىكتەن سوڭ قىزى جاننا:

– داريگوش، بارىپ الىپ كەل. قاشانعى جاسىراسىڭ، كورسەتسەڭ­شى، – دەگەنى. سويتسەك، داريعا امان­جولوۆا ءوز بەتىنشە پروزا جا­زادى ەكەن. جازعاندا قانداي؟! وتىز­عا تارتا باسىنان-اياعىنا دە­يىن تولعان «جالپى داپتەرلەرىن» اكەپ، الدىمىزعا تاستاي سالعانى. بىرنەشە پوۆەست، رومان، ءبىرتالاي اڭگىمە. جازعان-سىزعاندارىن ءوزى وڭدەپ، جاڭا داپتەرگە كوشىرىپ، جيناي بەرگەن. ءاربىر داپتەردىڭ سىرتىنا كەيىپكەردىڭ، كەيبىر بەتتەرىنە سيۋجەتتىك سۋرەتتەرىنە دەيىن سالىپ قويعان. باسپاعا اپارۋعا تابيعي ۇياڭدىعى جىبەرمەگەن. ءبىز اتتاي قالاپ ءبىر شىعارماسىن سۇراپ الدىق. ونىڭ وزىندە جاننا اپاي قوسىلىپ، ءۇش جاقتاپ ازەر كون­دىردىك. داريعا قاسىمقىزى «پو­ۆەست و كۋبينتسە» اتتى حيكاياتىن قولىمىزعا ۇستاتتى. وقىپ شىق­قاندار ءبىراۋىزدان حيكاياتتىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدە جازىلعانىن جەتكىزدى. داريعا امانجولوۆا­نىڭ رۇقساتىن الىپ، كىتاپ تەرىلىپ، دي­­زاينى جاسالىپ، باسپاعا جو­نەلتىلدى. قاسىم امانجولوۆتىڭ 110 جىلدىعى اياسىندا اتالعان كىتاپ جارىق كورىپ، تۇساۋى كەسىل­مەك»، دەيدى ا.مىرزاحمەت.

ورايى كەلگەندە ايتا كەتكەنى­مىز دۇرىس، الماز مىرزاحمەت جا­ۋاپتى حاتشى بولىپ وتىرعان اقىن اتىنداعى اۋقىمدى جۋرنال شايىردىڭ 100 جىلدىعى قار­ساڭىندا دۇنيەگە كەلگەن بولاتىن. بيىل مازمۇنى باي، تاعىلىمى تەرەڭ جۋرنالدىڭ تۇراقتى شى­عىپ كەلە جاتقانىنا 10 جىل تولادى. اتالعان جۋرنالدىڭ تۇڭعىش ساندارىن شىعارىسۋعا ءوزىمىز­دىڭ دە ۇلەسىمىز بولعانىن بۇگىندە ماق­تانىشپەن ايتامىز. ەكى ايدا ءبىر رەت جارىق كورىپ تۇراتىن جۋر­نالدىڭ رەداكتورى – اقىن، جازۋشى سەرىك ساعىنتاي. ال جالپى اتالعان جۋرنالدىڭ شىعۋىنا سەبەپشى بولىپ، ۇنەمى رۋحاني جاردەم قولىن سوزىپ وتىرعان اقىن، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى – سەرىك اقسۇڭقار ۇلى.

ال ەندى قاسىمنىڭ جۋرناليس­تىگى دەگەنگە كەلەر بولساق، اقىن وسى­ناۋ وزدەرىڭىز قولدارىڭىزعا ۇستاپ وتىرعان بۇگىنگى «Egemen Qazaqstan» كەشەگى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە ءتىلشى بولىپ جۇمىس ىستەپتى. مۇنى قاسىمتانۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن زەرتتەۋشى مارات ازبانباەۆ ءوز جازباسىندا قاسىم امانجولوۆتىڭ 1931 جىلى «قىزىل اسكەر» گازەتىندە ادەبي قىز­مەتكەر بولعانىن جازادى.

«قىزىل اسكەر» گازەتى 1929-1936 جىلدارى سول كەزدەگى قازاقستان سوعىس كوميسسارياتىنىڭ، ولكەلىك وساۆياحيم كەڭەسىنىڭ، «ەڭ­بەك­شى قازاق» باسقارماسىنىڭ جەتىلىك گازەتى رەتىندە شىعىپ تۇر­عان. «Egemen Qazaqstan» گا­زە­تىنىڭ ارعى تاريحى «ەڭبەكشى قازاق» باسىلىمىنان باستاۋ العان­دىقتان قاسىم اقىندى دا «ەگە­مەندىكتەرگە» جاتقىزۋعا زاڭدى نە­گىز بار دەپ ويلايمىن»، دەيدى زەرت­تەۋشى.

ءيا، قاسىمنىڭ «ەگەمەندىك» ەكەنىن ءبىز ماقتانىشپەن ايتار ەدىك. گازەتتىڭ توقسان جىلدىق مە­رەي­­تويى قارساڭىندا شىققان «ەگە­­مەنقازاقستاندىقتار» ات­تى كىتاپتىڭ «تىزىمدەردە... تۇن­عان سىر» بولىمىندە اقىن امان­جولوۆتىڭ ەسىمى ەرەكشە كوزگە تۇ­سە­دى. بۇل رەتتە اقىننىڭ «سوتسيا­ليستىك قازاقستانعا» دەگەن ارناۋ ولەڭى دە بارىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ولەڭدى اقىن «سوتسيا­ليس­تىك قازاقستان» گازەتىنىڭ شىعا باستا­عانىنا 25 جىل تولۋىنا ارناپ جازعان ەكەن.

مەكتەپ باردىم، بالا كوردىم،

قولتىعىنا كىتاپ قىسقان;

سول كىتاپتىڭ اراسىندا

«سوتسياليستىك قازاقستان».

 

مايدان باردىم،

سولدات كوردىم،

جاڭا شىققان قاندى ۇرىستان.

جۇرگەن ونىڭ قويىنىندا،

«سوتسياليستىك قازاقستان».

 

اۋىل باردىم، شالدى كوردىم،

كەتكەن اسىپ جاسى الپىستان.

شال الدىندا داستارحانداي –

«سوتسياليستىك قازاقستان».

ءجا، مۇنىڭ ءبارى ورىندى، قا­سىم­نىڭ جۋرناليست ەكەنىن جوق­­قا شىعارىپ جاتقان ەشكىم جوق، ما­سەلە اقىننىڭ اينالا­سىن زەرت­تەۋدە الدا قانداي جۇمىس­تار ات­­قارىلادى؟ زەرتتەۋشى م.از­بان­­باەۆ وسى رەتتە كوپ جايت­قا كو­ڭى­لى تولمايتىندىعىن ايتىپ رەداك­تسياعا بىرنەشە حات تا جولداپتى. ونىڭ ايتۋىنشا قاسىمدى ءبىز تەك اقىن رەتىندە تانىعانىمىز دۇرىس ەمەس. قاسىمدى جاۋىنگەر جۋرناليست، مۋزىكانت، تەاتر ونەرىن جەتىك بىلگەن مامان رەتىندە دە جان-جاقتى ناسيحاتتاعانىمىز ءجون.

قاسىم تۋرالى ارحيۆتەگى دەرەكتەر بويىنشا زەرتتەۋ جۇرگىزگەن م.ازبانباەۆ «امانجولوۆ قا­سىم 1911 جىلى رەسەي يمپەريا­سى سەمەي وبلىسى قارقارالى ۋەزىندە دۇنيەگە كەلگەن. 1922 جى­لى سەمەي قالاسىندا اشىلعان «قا­زاق جاسوسپىرىمدەرىنىڭ ولكە­لىك مەك­تەبىندە» وقيدى. (دەرەك كوز قاراعاندى ارحيۆىندەگى قىزى داري­عانىڭ مالىمەتى، اكەسىنەن ەس­تىگەنى.) ءبىزدىڭ انىقتاعانى­مىز، قاسىمدى سەمەيگە الىپ كەلگەن ءالىبي جانگەلدين باستاعان كيرتسيك-ءتىڭ «قىزىل كەرۋەنى».

سەمەيدەگى «قازاق جاسوس­پى­رىم­دەرىنىڭ ولكەلىك مەكتەبىندە» ­قاسىم 1928 جىلعا دەيىن ءدارىس تىڭدايدى. الماتىداعى ورتالىق ءارحيۆتىڭ دەرەگى بويىنشا، اتالعان مەك­تەپتەر سەمەيدەن وزگە پەتروپاۆل، اۋليە-اتا قالالارىندا قۇرىلعان بولاتىن. ماقسات – قازاقتىڭ جە­تىم-جىتىك جاسوسپىرىمدەرىن تەح­ني­­­كۋمدارعا، سوۆپارتشكولدارعا تۇ­سۋگە دايىنداۋ.

قاسىم 1928-1930 جىلدارى سەمەيدىڭ زووۆەتتەحنيكۋمىنىڭ دا­يىندىق كۋرسىنىڭ جوعارعى تو­بىندا وقىپ ءجۇرىپ، ساباققا قا­تىس­پاعانى ءۇشىن شىعارىلىپ تاس­تالادى.

1930 جىلى الماتىدا قازاق­تىڭ ۋنيۆەرسيتەتى اشىلۋىنا باي­لانىستى 4 ايلىق ولكەلىك دا­يىن­دىق كۋرسى ءساۋىر ايىندا اشى­لادى. ايماقتاردان وسى كۋرس­قا قا­زاق جاستارىن جىبەرۋ تالاپ ەتى­لەدى. ولكەلىك نۇسقاۋعا ساي سەمەي قا­سىمدى الماتىعا جىبە­رەدى، ويت­كەنى ول ولكەلىك وقۋ-اعارتۋ كو­ميس­سارياتىنىڭ ەسەبىندە تىركەۋلى ەدى.

قاسىم، (قىزى داريعانىڭ حاتىندا ايتىلعان)، ۋنيۆەرسيتەت­تىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە ءتۇسۋ ءۇشىن دايىندالادى. الايدا، ۇكى­مەت­تىڭ جوسپارى كۇرت وزگەرىپ، 1930 جىلدىڭ كۇزىندە قاسىمدى لە­نينگرادتىڭ ورمان ينستيتۋتىنا اتتاندىرادى.

قاسىم بارعان وقۋىن ۇناتپاي (قىزى داريعانىڭ ايتۋىنا سەن­سەك، قاسىم ول وقۋدى «نە موە» دە­­گەن)، الماتىعا 1931 جىلى قاي­تىپ ­ورالادى دا، «قىزىل اسكەر» اپتالىق گازەتىنە ادەبي قىزمەت­شى بولىپ قابىلدانادى.

1932 جىلى قاسىم ورال قالا­سىن­داعى «ەكپىندى قۇرىلىس» گازە­تىندە جۋرناليست بولىپ قىزمەت ەتەدى.

قاسىم جيىرما ەكى جاسقا تول­عاندا ورال قالاسىندا 1933-1934 جىلدارى اتتى اسكەري پولكىندە جا­ۋىنگەر بولعان.

قاسىم 1935-1936 جىلدارى ورالداعى تەاتر-ستۋديانىڭ كور­كەم­دىك جەتەكشىسى قىزمەتىن ات­قارادى.

1937 جىلى قاسىم الماتىعا ورالادى...»، دەپ تىڭ دەرەكتەردى اشىپ جازعان.

مۇراعات مۇرالارىن جارىققا شىعارىپ وتىرعان زەرتتەۋشى وسى رەتتە قاسىمنىڭ قازاق تەاترى ونەرىنە سىڭىرگەن ەڭبەگىن ەسكەرىپ، ونىڭ تەاتر ءىسىن ۇيىمداستىرۋشى كاسىبي مامان رەتىندەگى قىزمەتى ارنايى زەرتتەلۋى كەرەكتىگىن ايتادى. سونىمەن قاتار قاسىمنىڭ مۋزىكالىق، كومپوزيتورلىق ونە­رىن، قىزمەتىن، ءىسىن عىلىمي تۇر­عىدان تالداۋ جاعى كەمشىن ەكە­نىن دە قاپەرگە الۋدى ۇسىنادى. يا بولماسا «قىزىل اسكەر» اپتا­لىق گازەتى قازاقستان سوعىس كو­ميس­سارياتىنىڭ ورگانى بول­عان­دىعىن ەسكەرسەك، ءبىزدىڭ قور­عانىس مينيسترلىگى قاسىم امان­جو­لوۆتى نەگە ىزدەمەيدى، وعان نەگە كوڭىل بولمەيدى؟ قورعانىس مي­نيسترلىگىندە بىلدەي ءبىر قورعانىس اكادەمياسى بار ەمەس پە؟ جاس عا­لىمدارعا «قاسىم – جۋرناليست-جاۋىنگەر» دەگەن عىلىمي تاقىرىپ نەگە ۇسىنىلمايدى؟ «قىزىل اس­كەر» اپتالىق گازەتى «ەڭبەكشى قا­زاق» باسقارماسىنىڭ ورگانى بول­سا، قازىرگى «Egemen Qazaqstan» گازەتى قاسىمدى وسى تۇرعىدان نەگە زەرتتەمەيدى؟» دەپ ۇلكەن وي سا­لارلىق ۇسىنىستار ايتادى. بۇل ويلارىمەن قاتار اۆتور ءوز كەزەگىندە ەل گازەتى ار­قىلى مادەنيەت جانە سپورت مي­نيسترلىگىنە دە بىرقاتار ۇسىنىس جەتكىزگىسى كەلەدى. شىنىمەن دە قا­سىم وقىعان مەكتەپتىڭ جانى­نان، ياعني سەمەيدەگى قازىر ءالي­حان بوكەيحاننىڭ ەسكەرتكىشى تۇر­عان «ماڭگىلىك ەل» كوشەسىنىڭ بو­يىنداعى «جەڭىس ساياباعىنىڭ» ىشىنەن «قاسىم وقىعان مەكتەپ عي­ماراتىنىڭ ورنى» دەگەن ءبىر قارا­پا­يىم تاس بەلگى ورناتىلعانى دۇ­رىس. سونىمەن قاتار قاسىمنىڭ ال­ماتىداعى زيراتىنا دا جوندەۋ جۇمىستارى قاجەت. كەيىنگى ۇرپاق قاسىم اتالارىنىڭ باسىنا بارىپ، قۇران باعىشتاعىسى كەلگەن تۇستا اقىننىڭ زيراتىن ۇل­كەن قابىرستاننىڭ ىشىنەن تا­ۋىپ الۋ قيىن. ەگەر ورايى كەلىپ جات­سا اقىننىڭ مولاسىنا مەن مۇن­دالاپ تۇراتىنداي بيىك ەسكەرت­كىش ورناتىلعانى دۇرىس. ول ورىن­دالماعان جاعدايدا بەيىتتىڭ ءتورت قۇلاعىنان بيىك نايزا سياقتى تەمىر بەلگى قويىلعانى ءجون. قاسىمنىڭ ءوزى دە: «قازاقتىڭ ءانى مەن ولەڭىن، نايزاداي كوتەرىپ كەلەمىن» دەپ كەتكەن جوق پا؟ نە بولماسا «قو­لىمدا نايزا، شاعىلىپ ايعا، جەڭ­دىك قوي جاۋدى، ارمان نە قۇر­بىم!» دەمەكشى، زيراتقا ادەمى بەزەن­دىرىلگەن نايزالى بەلگى ورناتىلسا اقىننىڭ ارۋاعى شات، وبرازى ايشىقتالا تۇسەر ەدى.

ەسكەرتكىش دەگەننەن ەسىمىزگە ءتۇسىپ وتىر، جالپى قاسىم اقىن­نىڭ كوپ ەسكەرتكىشى جوق. ەڭ ۇل­كەن ءمۇسىندى شايىردىڭ ءجۇز جىل­دى­عىندا قاراعاندى شاھارى ور­نات­قانىن بىلەمىز. وعان دەيىن قو­يىلعان كىشىگىرىم ءبىر-ەكى بيۋست قانا بار. ايتپاعىمىز، سۋرەتتە كو­رىپ وتىرعاندارىڭىزداي، وسى­ناۋ اياقتالماي قالعان تاما­شا جۇ­مىس وسىدان ون جىل بۇرىنعى ءجۇز جىلدىق قارساڭىندا كونكۋرس­تان وتپەي، جولى بولماي قال­عان جوبا ەكەن. كوپشىلىككە ۇنا­عان كىش­كەنە ءمۇسىن بۇگىندە «قاسىم» جۋر­نالىنىڭ رەداكتسياسىندا تۇر. رەتى كەلگەن جاعدايدا قاسىمنىڭ اسقاق رۋحىن، ءور ايبىنىن تۋرا بەرەتىن تاماشا تۋىندى ىزدەگەن جاندار بولسا وسى مۇسىنگە ءبىر قاراۋلارىنا بولادى. بۇل ءمۇسىن كوپ جىلدان بەرى اتالعان جۋرنالدىڭ مۇقاباسىنا دا باسىلىپ كەلدى.

ءجا، اقىن تۋرالى ايتىلار ويلار، جازىلۋى كەرەك جايلار بۇنى­مەن بىتپەيدى. ايتپاعىمىز، ماقالا سوڭىندا كوتەرىلگەن ۇسىنىستارعا بارشا قازاق، ونىڭ ىشىندە ناقتى الماتى قالاسىنىڭ، سەمەي قالا­سى­نىڭ، قاراعاندى وبلىسى، ورال قالاسى اكىمدەرى بەي-جاي قارا­مايدى دەپ سەنەمىز.

اقىن رۋحى – ادامزات تىرەگى. الاش بالاسى قاشاندا ءوز بولمىسىن قايسار رۋحتى شىن شايىرلارىنان تاباتىن بولعان. ءورشىل مىنەزىمەن، اسقاق رۋحىمەن بار قازاقتىڭ قاسىمى اتانعان داۋىلپاز اقىنعا اركەز قۇرمەتپەن قاراي بىلەيىك.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

بۇعىبۇلاۋ

قازاقستان • كەشە

جۇزە ءبىلۋ – ءومىر

قوعام • كەشە

ولكەتانۋشى

قازاقستان • كەشە

كەبەنەك

تاريح • كەشە

ساۋكەلە

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار