«سەنىم بەكەتىنىڭ» دارىگەر-ەپيدەميولوگى التىناي ارتىقباەۆانىڭ ايتۋىنشا, يممۋنتاپشىلىق ۆيرۋسى ينفەكتسياسى جىنىستىق قاتىناس جولدارىمەن, ينە جانە انادان بالاعا ءسۇت ارقىلى جۇعادى. قازىرگى ۋاقىتتا مەديتسينالىق ورتالىقتاعى «سەنىم بەكەتىنىڭ» ءبىر ستاتسيونارلىق, ەكى جىلجىمالى نۇكتەسى بار. «مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جىل باسىندا بەكىتىلگەن كەستە بويىنشا كۇندىز جانە تۇنگى رەيدتەرگە شىعادى. كۇندىز ناشاقورلار جينالاتىن ورىندارعا بارىپ تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, ەسىرتكى تۇتىنۋشىلاردىڭ قولدانىستاعى ينەلەرىن الىپ, قولدارىنا جاڭا ينەلەر بەرەمىز. كەيبىر ناۋقاس وزدەرى پايدالانىلعان ينەلەرىن ورتالىققا اكەلىپ تاپسىرىپ, جاڭاسىنا اۋىستىرىپ الادى. وسال توپتار اراسىندا جىنىستىق جولمەن جۇعاتىن دەرتتەردىڭ قاۋىپتىلىگى جونىندە ءتۇسىندىرىپ, تەگىن مەديتسينالىق تەكسەرىس جۇرگىزەمىز. ورتالىق دارىگەرلەرىنە وسال توپتارمەن جۇمىستى ۇيلەسىمدى ۇيىمداستىرۋ ۇلكەن جۇك بولعاندىقتان, اۋتريچ قىزمەتكەرلەردىڭ كومەگىنە جۇگىندىك. اۋتريچتەر – بۇرىن ەسىرتكى تۇتىنعان ادامدار. ولار ناشاقورلاردى تەز تابۋعا كومەكتەسەدى, شىنىن ايتقاندا, ناشاقورلار دارىگەرلەرگە قاراعاندا, ولارعا كوبىرەك سەنەدى», دەيدى التىناي ارتىقباەۆا.
اۋتريچتەر ەسىرتكى پايدالانۋشىلاردىڭ ينەلەرىن الماستىرىپ اكەلىپ, ولاردىڭ ينفەكتسيا جۇقتىرعاندارىن ەكسپرەسس-ءتاسىل ارقىلى تەكسەرۋگە كومەكتەسەدى. وبلىستىق جيتس ورتالىعىندا ءار جۇما سايىن دارىگەرلەر مەن اۋتريچ قىزمەتكەرلەر ورتاق ۇستەل باسىندا جينالىپ ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدى تالقىلاپ, الداعى اپتانىڭ جۇمىس جوسپارىن قۇرادى. بۇل جەردە جۇقتىرىلعان يممۋن تاپشىلىعى سيندرومىنان وزگە دە ۆيرۋستى گەپاتيت, مەرەز, ت.ب. ينفەكتسيالاردىڭ تارالۋى تۋرالى ءسوز بولادى.
اقتوبە وبلىستىق جيتس ورتالىعىنىڭ ماماندارى جاستار اراسىندا جىنىستىق قاتىناس ارقىلى يممۋنتاپشىلىق ۆيرۋسى ينفەكتسياسىنا شالدىققانداردىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانىنا الاڭدايدى. ونىڭ ەسەسىنە, اقتوبە وبلىسىندا ينەمەن ەسىرتكى تۇتىناتىندار اراسىندا جيتس-كە شالدىققاندار ازايدى. ورتالىق دارىگەرلەرىنىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, وڭىردە 16-17 جاستاعىلار اراسىندا سك نەمەسە مەفەدرون سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەرىن تۇتىناتىندار قاتارى كوبەيگەن. بۇرىن گەرويندى تۇتىناتىندار جينالاتىن ورىن پوليتسەيلەرگە ءمالىم بولسا, قازىر سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى ساۋدالاۋشى كانالدارىن تابۋ وتە قيىن. سەبەبى ولار ەسىرتكى ساۋداسىن ينتەرنەت ارقىلى جۇرگىزەدى. قازىر كوشەلەردە, دۋالداردا قانداي دا ءبىر ينتەرنەت پاراقشا بەلگىسى سالىنعان جازۋلاردى كورۋگە بولادى. بۇل سينتەتيكالىق ەسىرتكى ساتۋشىلاردىڭ ناشاقورلارعا جىبەرگەن قۇپيا بەلگىسى. وسى بەلگى ارقىلى ناشاقورلار تەلەگرام سايتىنداعى پاراقشالارعا كىرىپ, سك نە مەفەدرون ۇنتاقتارى تىعىلعان مەكەنجايدى تابادى. ەسىرتكى ساۋدالاۋشىلار ء«بىر زاتتى ءبىر جەرگە تاستاپ كەتۋگە» كەزدەيسوق ادامداردى جۇمسايدى. وسى «قىزمەتتى» مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى دا وزدەرى بايقاماي اتقارىپ ءجۇر. دارىگەرلەر ءۇشىن دە جيتس تاراتۋ قاۋپى بار ازاماتتاردىڭ تۇراعىن باقىلاپ, جينالاتىن جەرلەرىن انىقتاۋ وڭاي ەمەس.
جۇكتى ايەلدەردىڭ اراسىندا جيتس-كە شالدىققانداردى انىقتاۋ ءۇشىن ولاردى جۇكتىلىك كەزىندە ەكى رەت تەكسەرەدى. بيىلدان باستاپ دۇنيەگە كەلمەگەن نارەستەنىڭ بيولوگيالىق اكەسى دە مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتەتىن بولدى. ولاردىڭ اراسىنان دا يممۋنتاپشىلىق ۆيرۋسى ينفەكتسياسىن جۇقتىرعاندار تابىلىپ جاتىر. جالپى ءاربىر سانالى ازامات جىلىنا ەكى رەت جيتس ورتالىعىنا كەلىپ, ينفەكتسياعا اقىسىز تۇردە تەكسەرىلىپ وتىرۋى ءتيىس.
ەسىرتكى تۇتىنۋشىلار اراسىندا 16 جىلدان بەرى اۋتريچ قىزمەتكەر بولىپ جۇمىس ىستەيتىن ەگدە جاستاعى اننا پۋتينتسوۆا 16-17 جاستاعىلاردىڭ اراسىندا ۇنتاق تۇرىندە تارالاتىن سك جانە مەفەدرون ەسىرتكىلەرىن تۇتىناتىندار قاتارىنىڭ كوبەيگەنىن جاسىرمادى. قازىرگى ۋاقىتتا 1 كيلو مەفەدروننىڭ باعاسى 20-25 مىڭ تەڭگە, سك وعان قاراعاندا ارزانداۋ – 16-17 مىڭ تەڭگەگە ساتىلادى. بىرنەشە جىل بۇرىن وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ تۇنگى كلۋبتارىنان تابىلعان وسى سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەر قازىر الەمدى جاۋلاپ الدى. قاۋىپتىلىگى دە سول, ءبىر رەت تۇتىنعان ادام وعان تاۋەلدى بولىپ قالادى. قازىرگى ۋاقىتتا ينتەرنەت ارقىلى تارالاتىن سك مەن مەفەدروننىڭ جولدارىن كەسۋ دە قۇقىق قورعاۋشىلارعا وتە قيىنعا ءتۇسىپ وتىر. سەبەبى بۇل جەردە ەسىرتكى ساتۋشى كورىنبەيدى, كوبىنەسە تەلەگرام سايتىنا جۇكتەلگەن قوسىمشا ارقىلى سىلتەمەمەن ساتىلادى. ەسىرتكى تۇتىنۋشى كيۆي-ءاميان ارقىلى تولەم جاساعان سوڭ ونىڭ سمارتفونىنا جاسىرىلعان جەردىڭ فوتوسۋرەتى كەلىپ تۇسەدى.
اۋتريچ اننا پۋتينتسوۆا سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ تۇتقىنىنا تۇسكەن جاستار ءوز دوستارىن قاتارلارىنا تارتۋعا تىرىسادى دەگەندى العا تارتادى. كورىنبەس ەسىرتكى ساۋداگەرلەرى نەگىزىنەن اۋقاتتى وتباسىلاردىڭ بالالارىن ناشاقور ەتىپ شىعارۋعا اسا مۇددەلى. ويتكەنى 20-25 مىڭ تەڭگەنىڭ دوزاسىن تابۋ ءۇشىن ناشاقور ءۇيىنىڭ بارلىق زاتىن تاسىپ, ساتىپ, ودان ۇرلىق جاساۋعا كوشەدى. كوللەدج ستۋدەنتتەرىنىڭ اراسىندا ەسىرتكىگە تاۋەلدىلەر قاتارى ارتىپ جاتقانىن اۋتريچتەر جاسىرمايدى. ونىڭ ءبىر بەلگىسى – سك مەن مەفەدروندى يىسكەيتىندەردىڭ مۇرىندارى ۇنەمى قىزارىپ جۇرەدى. ناشاقورلىقتىڭ كەلەسى ساتىسىنا وتكەندەر تامىرلارىنا ينەمەن جىبەرەدى. بۇل – قاۋىپتى ساتى. وسى سينتەتيكالىق ەسىرتكىدەن امان قالعان ادام جوق.
دارىگەرلەر اسا قاۋىپتى ىندەتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بالانى جاستايىنان باقىلاۋسىز جىبەرمەۋ كەرەك دەيدى. وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى زاماننىڭ قاتال ەرەجەسى تىكە ماعىناسىنداعى «اقشاڭدى اياساڭ – بالادان ايرىلاسىڭ» قاعيداسىن العا شىعاردى. اكە-شەشە بالاسىمەن ءجيى اڭگىمەلەسىپ, ونى مازالاپ جۇرگەن جايتتار تۋرالى اشىق سويلەسىپ, ءتۇرلى ۇيىرمەگە جازىپ, ساباعىن قاداعالاپ جۇرسە, بالانىڭ جامان ورتاعا جۇعىسۋى ەكىتالاي. ناشاقورلىقتىڭ قۇرىعىنا تۇسكەندەر نەگىزىنەن, جالعىزدىق پەن مەيىرىمگە شولدەپ وسكەن نەمەسە شەكتەن تىس ەركەلەپ كەتكەن جاسوسپىرىمدەر. بۇل جەردە اكە-شەشەنىڭ بالانىڭ بەتىن قاقپاي ءوسىرۋى, شەكتەن تىس وبەكتەۋى دە ءجاسوسپىرىمنىڭ وڭ مەن سولدى, جاقسى مەن جاماندى ايىرا الماۋىنا سەبەپشى بولعان. كوپشىلىك اتا-انا بالانىڭ قولىنا سۇراعان اقشاسىن ۇستاتا سالىپ, ونىڭ قايدا, قانداي ماقساتقا جۇمساپ جاتقانىنان حابارسىز. بالانى بوسبەلبەۋ ەتىپ ءوسىرۋ دە جاقسىلىققا اكەپ سوقتىرمايدى. كەيبىر اتا-انا بالاسىن اسكەرگە جىبەرگىسى كەلمەيدى. اسكەر مەن سپورت ەر بالانىڭ مىنەزىن تاربيەلەيتىنىن ەسكەرسەك, وسى جاعىنان اتا-انا جاقسىلاپ ويلانعانى ءجون. وتباسىنداعى قاتىگەزدىك, اكە-شەشەنىڭ اجىراسۋى, ۇيدەگى ۇرىس-كەرىس تە مىنەز-قۇلقى قالىپتاسپاعان بالانى كوشەگە يتەرمەلەيدى. سايىپ كەلگەندە, قوعامداعى قوردالانعان بارلىق ماسەلەنىڭ ءتۇبىرى تاربيەگە كەلىپ تىرەلىپ تۇر. باقىلاۋسىز كەتكەن بالانى كوشە تاربيەلەيدى. ال كوشەمىزدە كورىنبەيتىن جاۋدىڭ كوپ ەكەنىن ءاردايىم ۇمىتپاعانىمىز ءجون.
