اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆتىڭ ايتۋىنشا, شارۋالار ىلعال جابۋ, جەر جىرتۋ, وڭدەۋ جۇمىستارىن ۋاقتىلى جۇرگىزگەن. بيىل اكىمدىكتەرگە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار داقىلداردىڭ, ونىڭ ىشىندە كارتوپ, قاراقۇمىق, قانت قىزىلشاسى, مايلى جانە جەمشوپ داقىلدارىنىڭ القاپتارىن كەڭەيتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارۋ ۇسىنىلدى.
– قازىرگى ۋاقىتتا كوكتەمگى دالا جۇمىستارى بارلىق وڭىردە جۇرگىزىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, بۇگىندە جالپى ەگىس الاڭىنان 16,7 ملن گەكتارىنا نەمەسە 88,5 پايىزىنا تۇقىم سەبىلدى. ونىڭ 13,1 ملن گەكتارى – ءداندى داقىلدار, 2,7 ملن گەكتارى – مايلى داقىلدار, 1 ملن گەكتارى باسقا دا داقىلدارعا ارنالدى. استىق ەگەتىن نەگىزگى وبلىستار مامىر ايىنىڭ ورتاسىنان باستاپ ەگۋ جۇمىستارىنا كىرىستى. ال اقتوبە, ماڭعىستاۋ جانە جامبىل وبلىستارىندا ەگىس جۇمىستارى اياقتالدى. الماتى, تۇركىستان جانە قىزىلوردا وڭىرلەرىندەگى ناۋقان اياقتالۋعا جاقىن, – دەدى ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر.
ونىڭ مالىمدەۋىنشە, شارۋالار تۇقىمدىق ماتەريالمەن تولىق قامتىلعان. تەكسەرىلگەن تۇقىمداردىڭ 90 پايىزى ەگىستىك ستاندارتىنا ساي كەلەدى. 500 مىڭ تونناعا جۋىق مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى جەتكىزۋ بويىنشا كەلىسىمشارت جاسالعان. بۇگىندە ونىڭ 400 مىڭ تونناعا جۋىعى شارۋالارعا جەتكىزىلدى. شارۋالار وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتىلۋدە. قازىر پەستيتسيدتەردى سۋبسيديالاۋعا وتىنىمدەر قابىلداۋ ءجۇرىپ جاتىر.
– وتاندىق اممياك سەليتراسىن وڭتۇستىك وڭىرلەرگە جونەلتۋدە قيىندىقتار بولعانىن مويىنداۋ كەرەك. مينيسترلىك بۇل ماسەلەنى رەتتەدى. مامىر ايىنىڭ باسىنان وڭتۇستىككە ءونىم جەتكىزىلە باستادى. وندىرىلگەن كولەمنىڭ بارلىعى تەك ىشكى نارىققا ساتىلادى. ءبىز فەرمەرلەرگە ارزانداتىلعان تىڭايتقىشتاردى ساتىپ الۋ ءۇشىن كۇزدە وتاندىق زاۋىتتارمەن الدىن الا كەلىسىمشارت جاساۋعا كەڭەس بەرەمىز. سونداي-اق كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردى ەسكەرە وتىرىپ جانە تىڭايتقىشتاردى قولدانۋ كولەمىنىڭ تومەندەۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا 2023 جىلعا دەيىن اگروحيميالىق كارتوگراممالاردى ۇسىنۋ جونىندەگى تالاپتىڭ كۇشى توقتاتىلدى. بۇل رەتتە توپىراقتى اگروحيميالىق زەرتتەپ قاراۋدى مىندەتتى جۇرگىزۋ جونىندەگى تالاپ اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى ۇتىمدى پايدالانۋ قاعيدالارى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلماق, – دەپ ناقتىلادى ا.ساپاروۆ.
نارىقتا مۇناي ونىمدەرىنىڭ باعاسى كوتەرىلگەنى بەلگىلى. ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, سوعان قاراماستان, ۇكىمەت ەگىس جۇمىستارىنا قاجەتتى ديزەلمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالاردى قابىلدادى. ماسەلەن, جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانسالارىنداعى ديزەلدىڭ ورتاشا باعاسى ليترىنە 192 تەڭگەگە تەڭ. ال شارۋاشىلىقتار ءۇشىن ونىڭ ورتاشا باعاسى ليترىنە 165 تەڭگەنى قۇرادى. بۇل نارىقتاعى باعادان 14 پايىزعا ارزان. 2021 جىلعى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا بارلىعى 380 مىڭ توننا جەڭىلدەتىلگەن ديزەل وتىنى ءبولىندى. ازىرشە وتىن تاپشىلىعى جوق.
– اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ دەڭگەيى وڭ ديناميكانى كورسەتىپ وتىر. رەسپۋبليكا بويىنشا 2021 جىلدىڭ بەس ايىندا 140 ملرد تەڭگەگە 8 700 تەحنيكا ساتىپ الىندى. جىل سوڭىنا دەيىن اتالعان سومانى 240 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2,5 ەسەگە ۇلعايتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋعا ىقپال ەتەدى. باستاپقى جارنا ماسەلەسى دە شەشىلدى. ويتكەنى ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا اۆانس رەتىندە پايدالانىلۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن ساتىپ الۋ ۇلەسى ارتۋدا, – دەدى ول.
كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ دا اياقتالدى. قارجى ينستيتۋتتارىنان بۇل باعىتقا 128 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
«اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق باسقارما توراعاسى ايبولات ابەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل اگروونەركاسىپ كەشەنىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن «كەڭ دالا», «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» جانە «اگروبيزنەس» باعدارلامالارىنان قاراجات بولىنگەن. اتالعان ءۇش باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن 2 904 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشى 3,7 ملن گەكتار القاپتى وڭدەۋ ءۇشىن 80,6 ملرد تەڭگە كولەمىندە ارزانداتىلعان نەسيە العان.
– وتكەن جىلعىداي «كەڭ دالا» اياسىندا كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 70 ملرد تەڭگە ءبولىندى. باعدارلاما بويىنشا بۇرىن قابىلدانعان وتىنىمدەر وسى جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ قارجىلاندىرىلا باستادى. بيىل 70 ملرد تەڭگەنىڭ 63 ملرد تەڭگەسى قارجى ينستيتۋتتارىن قورلاندىرۋ ارقىلى ءبولىندى. تۇپكىلىكتى قارىز الۋشىلار ءۇشىن «كەڭ دالانىڭ» سىياقى مولشەرلەمەسى جىلدىق 1,5-5 پايىزدى قۇرادى. نەسيەلەۋ مەرزىمى – 2021 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنا دەيىن. باعدارلاما بويىنشا 70 ملرد تەڭگەگە 2 617 ءوتىنىم ماقۇلدانىپ, قارجىلاندىرىلدى. اتالعان قاراجاتقا شارۋالار 3,3 ملن گەكتار القاپتا ەگىس جۇمىستارىن جۇرگىزدى, – دەدى ا.ابەنوۆ.
وتىنىمدەردىڭ باسىم بولىگى سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, اقمولا, تۇركىستان وبلىستارىنان كەلىپ تۇسكەن. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بيىل ەگىس ناۋقانىن قارجىلاندىرۋعا قاتىستى وتىنىمدەر سانى 7 پايىزعا وسكەن. ماسەلەن, تەك تۇركىستان وبلىسىنىڭ وزىندە 1 438 تاۋار ءوندىرۋشى 5,7 ملرد تەڭگە كولەمىندە جەڭىلدەتىلگەن قارىز العان. قارجىلاندىرۋدىڭ نەگىزگى ۇلەسى (79,5 پايىز نەمەسە 56,2 ملرد تەڭگە) ادەتتەگىدەي اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان جانە قوستاناي سەكىلدى استىقتى وڭىرلەرگە تيەسىلى.
– سونىمەن قاتار كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋعا «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا 6 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات باعىتتالدى. بۇل سوماعا 136 تاۋار ءوندىرۋشى قارجىلاندىرىلدى. ولار 256 مىڭ گەكتاردان استام جەردى يگەردى. بۇدان بولەك «اگروبيزنەس» باعدارلاماسى بويىنشا 192,5 مىڭ گەكتار القاپ ءۇشىن 151 تاۋار وندىرۋشىگە 4,6 ملرد تەڭگە كولەمىندە نەسيە بەرىلدى, – دەيدى «اگرارلىق نەسيەلىك كورپوراتسيا» اق باسقارما توراعاسى.
كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن قارجىلاندىراتىن قۇرىلىمداردىڭ قاتارىندا «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» دا بار. كومپانيا شارۋالاردى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن فورۆاردتىق ساتىپ الۋ ارقىلى قارجىلاندىرادى. قارجىلاندىرۋدىڭ مۇنداي ءتۇرى الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالارىنىڭ كەپىلدىگىمەن جۇزەگە اسىرىلادى.
كومپانيانىڭ باسقارما توراعاسى قانات قاراۋىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, قارجىلاندىرۋ بيىل اقپاندا باستالعان. بۇل كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا دايىندىق شارالارىن ۋاقتىلى وتكىزۋگە جول اشتى.
– بيىلعى قارجىلاندىرۋ كولەمى 40 ملرد تەڭگە دەڭگەيىندە جوسپارلانعان. ساتىپ الىناتىن ءونىم كولەمى – شامامەن 770 مىڭ توننا. 2020 جىلى فورۆاردتىق ساتىپ الۋعا 24,5 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بيىل قارجىلاندىرۋ 63 پايىزعا ۇلعايدى. سونداي-اق وسى جىلى كورپوراتسيا ساتىپ الىناتىن داقىلداردىڭ تىزبەسىن كەڭەيتتى. ياعني ەندىگى جەردە قارجىلاندىرۋ كەزىندە 9 داقىلعا باسىمدىق بەرىلەدى. بۇلار – جۇمساق بيداي, قاتتى بيداي, ارپا, كۇنباعىس, راپس, زىعىر, قاراقۇمىق, س ۇلى, سويا, – دەدى ق.قاراۋىلوۆ.
فورۆاردتىق ساتىپ الۋ مەنشىكتى قاراجات ەسەبىنەن دە, تارتىلعان قاراجات ەسەبىنەن دە جۇزەگە اسىرىلادى. سوندىقتان «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» رەسەي بيرجاسىنا 2,4 ملرد رۋبل (شامامەن 13,7 ملرد تەڭگە) كولەمىندە وبليگاتسيالار ورنالاستىردى. وسى ورايدا «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» شەتەلدىك ەميتەنت رەتىندە ماسكەۋ بيرجاسىنا شىققان العاشقى ءارى جالعىز قازاقستاندىق كومپانيا ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
2021 جىلعى 28 مامىرداعى جاعداي بويىنشا كومپانياعا 39 ملرد تەڭگەگە 300-دەن استام ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن. بۇل رەتتە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردىڭ شوتىنا 37,7 ملرد تەڭگە اۋدارىلعان.
فورۆاردتىق ساتىپ الۋ 9 وڭىردە – اقمولا, قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, قاراعاندى, پاۆلودار, شىعىس قازاقستان, اقتوبە, باتىس قازاقستان جانە الماتى وبلىستارىندا جۇزەگە اسىرىلادى. ساتىپ الىنعان ونىمدەر ىشكى نارىققا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن ءوندىرۋ ءۇشىن شيكىزات تۇرىندە جىبەرىلەتىن بولادى.
