«حالىق جاۋىن» انىقتاۋ ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە كوپتەگەن ادامدار زارداپ شەكتى. 1921-1954 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاندا 100 مىڭ ادام سوتتالدى, ولاردىڭ 25 مىڭىنا ەڭ جوعارى جازالاۋ شاراسى – اتۋ جازاسى قولدانىلدى.
گۋلاگ قۇرىلىمىنداعى ەڭ ءىرى لاگەرلەر – الجير, ستەپلاگ, كارلاگ قازاقستان اۋماعىندا بولعانى بەلگىلى. قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى قازاقستان لاگەرلەرىنە 5 ملن-نان استام ادام جەر اۋدارىلدى.
1930-1940 جىلدارى قازاقستان ميلليونداعان كەڭەس ازاماتتارى ءۇشىن جەر اۋداراتىن ايماق بولدى. 1937 جىلدىڭ كۇزىندە رەسپۋبليكاعا جۇزدەگەن مىڭ كورەيلەر, تۇرىكتەر, يراندىقتار, كۇردتەر جانە ءازىربايجاندار قونىس اۋداردى. سونداي-اق ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا ەلگە نەمىستەر, گرەكتەر, شەشەندەر, ينگۋشتەر, قاراشايلار, بالكارلار, قىرىم تاتارلارى جانە باسقا دا حالىقتار جەر اۋداردى. ولاردىڭ سانى 1 ملن 200 مىڭ ادام دەپ باعالانۋدا.
«جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا سايكەس, نەگىزسىز قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان جانە زاڭعا سايكەس اقتالعان ادامدارعا كورسەتىلگەن جەرلەردە بولۋىنىڭ ءار ايى ءۇشىن, الەۋمەتتىك قورعاۋ ورگاندارىنا جۇگىنگەن كەزدە قولدانىلاتىن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ (بۇدان ءارى – اەك) تورتتەن ءۇش بولىگى, بىراق 100 اەك-تەن اسپايتىن مولشەردە اقشالاي وتەماقى تولەنەدى.
2003-2020 جىلدار ارالىعىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2,9 ملرد تەڭگە سوماسىندا بىرجولعى اقشالاي وتەماقى تولەندى. وتەماقى مولشەرى 2 188 تەڭگەدەن (3/4 اەك) 291 700 تەڭگەگە (100 اەك) دەيىن قۇرايدى. 2021 جىلعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە اتالعان ماقساتتارعا 796 مىڭ تەڭگە كوزدەلگەن.
سونىمەن قاتار ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا, سونداي-اق ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان, مۇگەدەكتىگى بار نەمەسە زەينەتكەرلەر بولىپ تابىلاتىن ادامدارعا الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ باسقا تۇرلەرىنە قاراماستان, 1,07 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ارناۋلى مەملەكەتتىك جاردەماقى (بۇدان ءارى – امج) تولەنەدى (2021 جىلى – 3 122 تەڭگە).
2005 جىلدان باستاپ 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە امج 12 ملرد تەڭگە سوماسىندا تولەندى. 2020 جىلى مبك تولەمى 1 ملرد 180 ملن تەڭگە سوماسىنا جۇرگىزىلدى. 2021 جىلى امج تولەۋگە 1 ملرد 259 ملن تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانعان. اعىمداعى جىلدىڭ 1 مامىرىنا جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى جانە ساياسي قۋعىن-سۇرگىننەن زارداپ شەككەندەر قاتارىنان امج الۋشىلار سانى 32 229 ادامدى قۇرادى.
سونىمەن قاتار اقتالعان ازاماتتار, سونداي-اق ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى دەپ تانىلعان, مۇگەدەكتىگى بار نەمەسە زەينەتكە شىققان ادامدار:
- باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا ۇستالعان, جازاسىن وتەگەن, باسقا ەلدى مەكەمەندەرگە جىبەرىلگەن, ارنايى ەلدى مەكەندەردە ەركىندىگى شەكتەلىپ, ءماجبۇرلى ەڭبەكپەن اينالىسقان جانە ماجبۇرلەپ پسيحياتريالىق مەكەمەلەردە ەمدەۋدە بولعان ۋاقىتىنىڭ ءۇش ەسە مولشەردە زەينەتاقى الۋ ءۇشىن قاتىسۋ وتىلىنە ەسەپتەلۋىنە;
- كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىن وزدەرى ءۇشىن ىڭعايلى ۋاقىتتا الۋعا, سونىمەن قاتار جىلىنا ەكى اپتاعا دەيىن جالاقى ساقتامايتىن قوسىمشا دەمالىس الۋعا;
- ءبىرىنشى كەزەكتە تەلەفون ورناتۋعا;
- قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ارنالعان ينتەرنات-ۇيلەرگە ءبىرىنشى كەزەكتە ورنالاستىرۋعا, ولاردا تولىق مەملەكەتتىك قامتاماسىز ەتۋدە تۇرۋعا;
- پروتەزدىك-ورتوپەديالىق بۇيىمدارمەن جەڭىلدىكپەن قامتاماسىز ەتىلۋگە;
- وڭالتۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر بويىنشا ادۆوكاتتاردىڭ تەگىن كونسۋلتاتسياسىن الۋعا قۇقىلى.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردىڭ شەشىمى بويىنشا ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان جانە زاڭناماعا سايكەس اقتالعان ادامدارعا ماتەريالدىق جانە باسقا دا كومەك تۇرلەرىن كورسەتۋ جونىندەگى شارالاردى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر ەسەبىنەن قوسىمشا بەلگىلەۋگە قۇقىلى.
ماسەلەن, جىل سايىن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىنە وراي جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى مەن زارداپ شەككەندەرگە بىرجولعى ماتەريالدىق كومەك بەرەدى.
2021 جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 10 230 ازاماتقا 5 834 (2 اەك) باستاپ 43 755 تەڭگەگە (15 اەك) دەيىنگى مولشەردە 198,4 ملن تەڭگە سوماسىندا بىرجولعى ماتەريالدىق كومەك كورسەتىلەتىن بولادى.
