وسىنداي جايتتەر ءبىزدى بىرنەشە ساۋالدىڭ توڭىرەگىندە ىزدەنۋگە يتەرمەلەدى. ەندەشە قازىر بالالار اراسىنداعى ەپيدەميالىق جاعداي قانداي؟ بىلتىر كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان بالالاردىڭ اراسىندا جاڭا اۋرۋ شىققانى بەلگىلى. سودان بەرى كاۆاساكيگە ۇقساس دەرتپەن قانشا بالا اۋىردى؟ بيىل كوۆيدتىڭ جاڭا شتامدارى پايدا بولۋىنا بايلانىستى بالالاردا ونىڭ جاڭا تۇرلەرى انىقتالدى ما؟
– 2021 جىلدىڭ باسىنان بەرى بارلىعى 19 329 بالا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى دياگنوزىمەن تىركەلدى. ونىڭ ىشىندە 35 جاڭا تۋعان نارەستە مەن 18 جاسقا دەيىنگى 19 294 بالا بار. بيىل ءساۋىر ايىندا قازاقستاندا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ ءۇشىنشى تولقىنى باستالعالى بەرى بالالاردىڭ ىندەتكە شالدىعۋى 22,5%-عا تومەندەگەنى بايقالادى. كوۆيدتىڭ جاڭا شتامدارىنا بايلانىستى ەلىمىزدە مۋلتيجۇيەلىك قابىنۋ سيندرومى (كاۆاساكي ءتارىزدى سيندروم) بار 8 بالا تىركەلدى. بالالارداعى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ جاڭا شتامدارىن انىقتاۋ بويىنشا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلمەدى, – دەيدى پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ باسقارما ءتورايىمى ريزا بورانباەۆا.
بىلتىر وسى ىندەت بەلەڭ العان كەزدە «كوروناۆيرۋستىڭ وتانى» گۋانچجوۋ مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن ماكاو عىلىمي-تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى بالالاردا كوروناۆيرۋستى دياگنوستيكالاۋ ۇلكەندەرگە قاراعاندا الدەقايدا قيىن دەگەن قورىتىندى جاساعان بولاتىن. پاندەميانىڭ جاڭا تولقىندارى پايدا بولىپ جاتقان كەزدە, بىرقاتار مەملەكەتتىڭ دارىگەرلەرى SARS-CoV-2 كوروناۆيرۋسىنىڭ تارالۋى تولىق زەرتتەلمەگەن كاۆاساكي سيندرومىمەن اۋىرۋ بالالار اراسىندا ادەتتەن تىس ءورشىپ بارا جاتقانىن مالىمدەپ, وسىعان ءمان بەرۋدى سۇراعان ەدى. سول سياقتى ددۇ باسشىسى تەدروس ادانوم گەبرەيەسۋس بارلىق ماماننان ىندەت جۇقتىرعان بالالاردا كاۆاساكي سيندرومىنا ۇقساس بەلگىلەردىڭ پايدا بولاتىنىنا نازار اۋدارۋدى سۇراعانى ەسىمىزدە. ماسەلەن, رەسەيدەگى ورتالىق ەپيدەميولوگيالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ كلينيكالىق زەرتتەۋلەر ءبولىمى كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان بالالارداعى كەسەل كوپ جاعدايدا جەڭىل وتەتىنىن, الايدا كوپشىلىگىندە ديارەيا پايدا بولاتىنىن حابارلادى. بۇل – بالالار اراسىنداعى ىندەتتىڭ ءجيى كەزدەسەتىن باستى بەلگىسى بولاتىن.
كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعان بالالاردىڭ جارتىسىنان كوبىندە بىرنەشە اي بويى دەرت نىشاندارى ساقتالاتىنىن يتاليا, رەسەي, ۇلىبريتانيا عالىمدارى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر دە كورسەتتى. ولارعا قاراعاندا, دەرتتەن جازىلىپ شىققان جاسوسپىرىمدەردە بىرنەشە ايدان كەيىن ۇيقىسىزدىق, بۇلشىق ەتتەر مەن بۋىنداردىڭ اۋرۋى, السىزدىك سىندى بەلگىلەر قايتالانعان. عالىمدار وتكەن جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان قاراشاعا دەيىن دەرتتەن ەمدەلىپ شىققان 129 بالانى باقىلاپ, جەتكىنشەكتەردىڭ 42 پايىزىندا 4 ايدان كەيىن اۋرۋ بەلگىلەرى قايتالانعانىن بايقاعان. اسىرەسە, بالالاردا ۇيقىسىزدىق, تىنىس الۋ قيىنداپ, مۇرىننىڭ بىتەلۋى سەكىلدى بەلگىلەر ءجيى كەزدەسكەن ەكەن.
«جاڭا تۋعان نارەستەلەرگە كەلسەك, كوبىنەسە كۆي جۇقتىرعان اناسىنان جۇقتىرىپ جاتادى. بۇل ۆيرۋسقا ءالى دە تولىق عىلىمي زەرتتەۋلەر جوق. الايدا پراكتيكا كورسەتكەندەي, ۆيرۋس ىشتەگى بالاعا جۇقپايدى. بالا ىشتەن ساۋ بولىپ تۋادى. ەگەر اناسىندا كۆي-گە يممۋنيتەت بار بولسا, بالاسىنىڭ 3 ايعا دەيىن يممۋنيتەتى بولادى. سەبەبى انتيدەنەلەر اناسىنان بەرىلەدى. ەگەر اناسىندا يممۋنيتەت بولماسا, بالاسى دا ۆيرۋس جۇقتىرۋى مۇمكىن. تەك نارەستە شالا تۋعان جانە دەنساۋلىعىندا تۋا ءبىتتى كىنارات بولعان جاعدايدا ۆيرۋس اۋىر ءوتۋى مۇمكىن», دەيدى ريزا بورانباەۆا.
قاراپ وتىرساق, بۇل ىندەت بالالاردى ەسىركەيتىندەي تۇسىنىك قالىپتاستىرىپ وتىر. بىراق وسى اياۋشىلىقتىڭ جۇمباق شىندىعى ونى جۇقتىرعان بالالاردىڭ اۋىر ناۋقاستانۋ ىقتيمالدىعىنىڭ از ەكەنىن كورسەتەدى. 90 پايىزدان استام پەدياتريالىق جاعدايدا اۋرۋ ورتاشا, جەڭىل نە ەش سيمپتومسىز وتەدى. مۇنداي جاس اعزادا بولاتىن شىمىرلىلىق مۇنىڭ الدىندا جەلشەشەك سەكىلدى ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردان بايقالعان. دەسەك تە, پاندەمياعا اينالعان SARS-CoV-2 ۆيرۋسىنا سكرينينگتەن وتكەندەردىڭ كوبى – اۋرۋ سيمپتومدارى بايقالعاندار. سيمپتومدارى جەڭىل, نە بايقالماعاندار ءالى دە تەكسەرۋسىز قالىپ جاتقاندىقتان, جاھاندىق تەستىلەۋ ارەكەتتەرى كوبەيگەن سايىن بالالاردا تىركەلگەن اۋرۋدىڭ اۋىر دەڭگەيى وزگەرۋى ابدەن مۇمكىن. مىسالى, 2020 جىلى 24 ناۋرىزدا لوس-اندجەلەس وكرۋگىنىڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ وكىلدەرى ءجاسوسپىرىمنىڭ ولگەنىن حابارلادى. بۇل اقش-تاعى بالالار اراسىنداعى كوروناۆيرۋسقا بايلانىستى العاشقى قازا بولاتىن. قالاي ايتساق تا, SARS-CoV-2-ءنىڭ نەلىكتەن بالالاردا جەڭىل وتەتىنىن تۇپكىلىكتى انىقتاۋ ماماندارعا اۋرۋدىڭ تاراۋىنىڭ الدىن الۋدىڭ جاڭا جولدارىن تابۋعا كومەكتەسە الار ەدى.
«ۆيرۋسقا سوققى بەرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ونىڭ بيولوگياسىن ءتۇسىنۋ مەن وعان اعزامىزدىڭ قالاي جاۋاپ بەرەتىنىن شىن بىلۋدەن تۇرادى, – دەگەن بولاتىن گونكونگتاعى قىتاي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پەدياتريالىق پۋلمونولوگى جانە COVID-19-دىڭ بالالاردا تارالۋىن زەرتتەيتىن جاڭا زەرتتەۋدىڭ اۆتورى گاري ۋينگ كين ۆون. – سول كەزدە عانا ءبىز ونى بارلىق دەڭگەيدە اۋىزدىقتاي الامىز».
وسى كۇندەرى الماتىدا 91 بالا قالالىق جۇقپالى اۋرۋحانالاردا ىندەتتەن ەمدەلۋدە. بالالارعا ىندەت ۇيدەگى ەرەسەك سىرقاتتانۋشىلار ارقىلى بەرىلەدى. بۇل جايت ەپيدەميالىق انامنەزدى جيناۋ بارىسىندا راستالعان. مىسالى, قىزىل ايماققا كىرىپ-شىعىپ جۇرگەن شىمكەنت قالاسىندا 2021 جىلعى 1 قاڭتار مەن 16 مامىر ارالىعىندا وقۋشىلار اراسىندا COVID-19 زەرتحانالىق راستالعان 509 جاعدايى تىركەلگەن. ءۇشىنشى مەگاپوليستە وقۋ جىلى باستالعالى بەرى 534 بالا ىندەتكە شالدىقسا, شىمكەنت قالاسىنىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى ەپيدەميولوگيالىق تەكسەرۋلەر جۇرگىزە كەلە, 157 بالانىڭ كۇندىزگى رەجىمدە, 377 وقۋشىنىڭ قاشىقتا وقىپ وتىرىپ-اق جۇقتىرعانىن انىقتاعان.
ناۋرىز مەيرامىنان كەيىن بالالار اراسىندا كوروناۆيرۋس جۇقتىرۋ دەرەگى كوبەيگەن كەزدە, الماتىداعى قالالىق كلينيكالىق بالالار جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسى باس دارىگەرىنىڭ ورىنباسارى اينۇر ۋاليەۆا: ء«بىز ەپيدەميالىق كورسەتكىشتەرىنە قاراي بالالار كلينيكالىق جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسىنا جاتقىزامىز. ەگەر وتباسىنىڭ بارلىق مۇشەلەرى اۋىرىپ قالسا جانە كلينيكالىق كورسەتكىشتەر بولسا بالالاردى دا قوسا جاتقىزۋعا تۋرا كەلەدى. اۋرۋحاناعا جاتقىزىلعان بالالار سانى اۋرۋحاناعا جاتقىزىلعانداردىڭ جالپى سانىنان 30-35%-نان اسپايدى», دەگەن بولاتىن.
الماتىدا بالالار اراسىندا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ ءوسۋى ناۋرىز ايىنداعى مەرەكەلەردەن كەيىن جانە ساۋىردە بايقالا باستادى. قازىر مەگاپوليستەگى ەپيدەميالىق احۋال ازداپ تۇراقتالا باستادى.
بالا ساۋىعىپ شىققانىنا قاراماستان, پەدياتر دارىگەر ۋچاسكەلىك دارىگەردەن تەكسەرۋدەن وتۋگە كەڭەس بەرەدى. وڭالتۋ كەزىندە ۇيلەستىرىلگەن تاماقتانۋدى ۇستانۋ, تىنىس الۋ جاتتىعۋلارىن جۇرگىزۋ, دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋ وتە ماڭىزدى. ا.ۋاليەۆا جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ: ء«بىزدىڭ بالالار جاپپاي اۋىرا باستادى, كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى بالالار اراسىندا ەپيدەميالىق سيپاتقا يە بولدى دەپ ايتا المايمىز. ىندەتتىڭ ءورشۋى ەرەسەك حالىقتىڭ اراسىندا اۋىرعانداردىڭ كوبەيۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ەرەسەكتەر اراسىندا جۇقتىرىپ, اۋىرعاندار ازايعان كەزدە, بىردەن بالالار اراسىندا دا جۇقتىرۋدىڭ تومەندەۋى ورىن الادى. بۇگىندە اۋرۋحانادا اۋرۋ اعىمى اۋىر ءوتىپ جاتقان بالالار جوق. كوپ جاعدايدا اۋرۋ سيمپتومسىز ءوتىپ جاتىر», دەگەن ەدى.
قالالىق كلينيكالىق بالالار جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسىنا كلينيكالىق بەلگىلەرى بار ناۋقاس بالالار جەڭىل جانە كەيبىر جاعدايلاردا ورتاشا اۋىر فورمالاردا اۋرۋحاناعا جاتقىزىلادى. الايدا ولار 10%-دان اسپايدى. پەدياتر دارىگەرلەر ينفەكتسيانىڭ سەبەبى مەن نەگىزگى بەرىلۋ جولى اۋا تامشىلارى ارقىلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بىراق مەنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن تاڭ قالاتىنىم, نەگە اتا-انالار ادامدار كوپ جۇرەتىن جەرلەرگە ءىرى ساۋدا ورىندارىنا بالالارىن ەرتىپ بارادى؟ كىشكەنتايىن قالدىراتىن جەرى, قارايتىن ادامى جوق جانداردى تۇسىنۋگە تىرىساسىڭ. بىراق اكە-شەشەسى قوسىلىپ, بالالارى ماسكاسىز, ساياباقتا جۇرگەندەي دۇكەندەردە ازىق-ت ۇلىك الىپ, بىرگە سايرانداپ جۇرگەندەردى كورگەندە قاتتى قىنجىلاسىڭ. ىندەت ءجۇرىپ جاتىر. ادامدار كوپ جينالاتىن جەرلەرگە, اتاپ ايتقاندا, قوعامدىق كولىكتەرگە, دۇكەندەرگە, دامحانالارعا, سوو-عا بارعان كەزدە جۇقتىرۋ قاۋپى جوعارى ەكەنىن ەستە ۇستاعان ءجون, سوندىقتان بارىمىزگە بۇرىنعىداي بەلگىلى پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالارىن ساقتاۋ جانە ونى بالالارىمىزعا دا ۇيرەتۋ قاجەت», دەيدى ا.ۋاليەۆا.
