ساياسات • 17 مامىر, 2021

قازاقستان – ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى ديپلوماتيا دانەكەرى

603 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

ءۇندىستاننان قىرىمعا دەيىن, سونداي-اق سيريا, يران مەن قىرعىزستانعا بىتىم­گەرشىلىك تۇرعىسىنان كومەكتەسۋ ارقىلى قازاقستان ەكى ايماقتا دا بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋ ءۇشىن كوپ جىلدان بەرى ءوز كۇش-جىگەرىن جۇمساپ كەلەدى. بۇل ءىس-قيمىلدىڭ ىقپالى قازاقستاندى ەۋروپالىق وداقتىڭ تاڭداۋلى سەرىكتەسىنە اينالدىردى.

قازاقستان – ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى ديپلوماتيا دانەكەرى

كۇنىنە 400 مىڭنان استام جاڭا ينفەكتسيا جۇقتىرعاندار مەن كۇنىنە 4 مىڭنان استام ادام ءولىمى, ناۋقاستارعا تولى اۋرۋحانالار,   مايىتتەرگە تولى زيراتتار... 1,3 ملرد تۇرعىنى بار ءۇندىستاندا قازىرگى ۋاقىتتا كوروناۆيرۋستىق پاندەميانىڭ بەلگىلەرى كەز كەلگەن ۋاقىتتا جارىلاتىن بومبا تارىزدەس. وندا تۇرعىنداردىڭ ەڭ وسال توبى كوپ زارداپ شەگىپ وتىر. كورشىسىنە اۋىرتپالىقتى جەڭۋگە مەدي­تسينالىق جابدىقتار ۇسىنعان پاكى­ستاننان باستاپ, حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان وسى قيىن جاعدايعا بايلانىستى كومەك كورسەتۋ ءىسى ۇيىمداستىرىلۋدا. باسقا ايماقتاردان قولداۋ كورسەتىپ جاتقانداردىڭ ىشىندە قازاقستان دا بار. قازاقستان ۇندىستانعا كومەك رەتىندە 6 ميلليون حيرۋرگيالىق ماس­كا, 400 مىڭ رەسپيراتور, وباعا قارسى 50 مىڭ كوستيۋم (ستەريلدى قورعانىس حالات­تارى) جانە 105 وكپەنى جاساندى تىنىس­تان­دىرۋ اپپاراتىن جەتكىزىپ بەردى. بۇل قۇرال­داردىڭ بارلىعى قازاقستاندا وندىرىلگەن.

ء«بىز ۇندىلىك دوستارىمىزبەن پاندە­مياعا قارسى كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرۋگە جانە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى بەرىك دوستىق پەن ءوزارا قولداۋ رۋحىندا بار­لىق كومەك كورسەتۋگە دايىنبىز», دەدى قازاق­ستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

بۇل مالىمدەمە نۇر-سۇلتاننىڭ جاقىن­دا ورىن العان تاجىكستان – قىرعىز­ستان جانجالىنان كەيىن كورشى ەل – قىرعىزستانعا كومەك قولىن سوزعاننان سوڭ جاريالاندى. 2021 جىلعى ءساۋىردىڭ اياعىندا ەكى جاقتىڭ – تاجىكستان مەن قىرعىزستاننىڭ ۇرىس قيمىلدارى كەسىرىنەن 30-دان استام ادام قازا تاۋىپ, 120 ادام جاراقات الدى. قاقتىعىسقا ەكى ەل اراسىنداعى شەكارانىڭ ناقتىلانباۋى مەن سۋعا تالاس سەبەپ بولعان.

ەكى ەل – قازاقستان مەن قىرعىزستاندى بايلانىستىراتىن قۇندىلىقتاردى ەسكە تۇسىرە وتىرىپ, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قىرعىزستانعا قازاق­ستاننان 10 مىڭ توننا ۇن جىبەرۋ ارقىلى گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتتى. ء«بىز جايباراقات بولماۋىمىز كەرەك», دەگەن ول, سونىمەن بىرگە, ەگەر قاجەتتىلىك بولسا, قازاقستاندىق ارميانىڭ ارالاسۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

حالىقارالىق ماسەلەلەرگە سەر­گەك قاراي­تىن ءارى لايىقتى ءۇن قاتا بىلەتىن قازاق­ستان باسشىسى قانداي جاعدايدا دا ويلانباس­تان بىتىمگەرشىلىك باعىتىن قولداپ, ءوزارا كەلى­سىم مەن ءوزارا كومەك كورسەتۋ ىسىنە جۇگى­نىپ, وعان مۇقيات بولادى. مۇنى پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ ساياسي جانە كاسىبي بىلىمىمەن, مول تاجىريبەسىمەن تۇسىندىرۋگە بولادى.

ءوز ەلىندە ءار جىلداردا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى, ۇكىمەت باسشىسى, سەنات تور­اعاسى سىندى جوعارى لاۋازىمدى قىز­مەتتەر اتقارعان, 2019 جىلدىڭ ماۋسىمىندا قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعان ول بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىن­باسارى, بۇۇ-نىڭ جەنەۆاداعى بو­لىم­­شەسىنىڭ باس ديرەكتورى جانە بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ قارۋسىزداندىرۋ جونىن­دەگى كونفەرەنتسياداعى جەكە وكىلى, سونى­مەن قاتار, قارۋسىزداندىرۋ جونىن­دەگى كون­فەرەنتسيانىڭ باس حاتشىسى بولدى.

 

نۇر-سۇلتان – ديپلوماتيالىق استانا, ەۋروپالىق وداقتىڭ سەرىكتەسى

قازاقستاننىڭ ايماقتىق مەدياتور رولىنە دەگەن تابيعي بەيىمدىلىگى 1991 جىلى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن, ناقتىلاي ايتقاندا, تاۋلى قاراباق كيكىلجىڭىندە ارااعايىندىق جاساعاننان كەيىن بايقالدى. قازاقستاننىڭ بۇل قادامىن فرانتسيا پرەزيدەنتى فرانسۋا ميتتەران قازاقستانعا 1993 جىلعى ساپارى كەزىندە وڭ باعالاپ, قۋاتتادى.

19 ميلليون حالقى بار, قىتاي, رەسەي جانە ەۋروپالىق وداق اراسىندا ستراتەگيالىق ماڭىزى زور بۇل مەملەكەت 2010 جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن (ەقىۇ) باسقارۋعا كىرىسكەننەن-اق ءوزىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسەتتى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا  توراعالىعىنىڭ قورىتىندىسىندا بىرلەسكەن كەلىسىم – استانا دەكلاراتسياسىنا قول قويىلدى.

شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا (شىۇ) مۇشە بولا وتىرىپ, قازاقستان 2014 جىلى قىرىم داعدارىسىندا ۇلكەن ءرول اتقاردى, بۇل كەزدە ەكس-پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ فرانسۋا وللاندتى رەسەيدى ەو-عا جاقىنداتۋ ءۇشىن ۆلاديمير پۋتينمەن كەزدەسۋگە كوندىردى.

2017 جىلى «استانا پروتسەسى» بارىسىندا سيريادا ءتورت اتىستى توقتاتۋ ايماعى قۇرىلدى. مۇنى كەپىلگەر مەملەكەتتەر – رەسەي, تۇركيا جانە يران مويىندادى. قازاقستان تاعى دا ءبىر جىلدان كەيىن سيريالىق ۇكىمەتتىڭ رەسمي وكىلدەرى مەن ۇكىمەتكە قارسى تاراپتى ءبىر ۇستەلدىڭ باسىنا وتىرعىزىپ, سيريا قاقتىعىسى بويىنشا كەلىسسوزدەردى قايتادان ۇيىمداستىردى.

2018 جىلى قازاقستان العاشقى مەدي­تسي­نالىق-سانيتارلىق كومەك تۋرالى دۇنيە­جۇ­زىلىك دەكلاراتسياعا جانە تەرروريزممەن كۇرەس جونىندەگى كونفەسسياارالىق كەلى­­سىم­گە قول قويۋىمەن ديپلوماتيالىق قاتى­ناس­­تار سالاسىندا تاعى دا ەرەكشە كوزگە ءتۇستى.

ءوز تاۋەلسىزدىگى جىلدارى ىشىندە قازاقستان ىقپالدى پوزيتسياسىنىڭ ارقاسىندا ەۋروپالىق وداقتىڭ ارتىق­شىلىقتى سەرىكتەسىنە اينالدى. قازاقستان مەن ەو اراسىندا 2018 جىلدىڭ باسىن­دا كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىك پەن ىنتىماق­تاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.

قازاقستان – فرانتسيا بايلانىستارى, اسى­رەسە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق, تۇ­راقتى دامۋ, قاۋىپسىزدىك جانە تەرروريزممەن كۇرەس سياقتى ماڭىزدى سالالاردا جوعارى دەڭ­گەيدە. فرانتسيا, سونداي-اق پاريجدەگى CAC40 بيرجاسىنىڭ سەنت-گوبەين, الستوم, دانونە, توتال, ورانو جانە باسقا­لارى سياقتى ءىرى توپتارى قاتىساتىن قازاق­ستان­نىڭ بەس نەگىزگى ساۋ­دا جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستەرى­نىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. جاڭا ساۋدا-ەكونوميكالىق جوبالاردى دامىتۋعا باعىتتالعان 2030 جىلعا دەيىنگى جول كارتاسىنا قول قويۋ ارقىلى فرانتسۋز-قازاق قاتىناستارى ودان ءارى نىعايا ءتۇسۋى قاجەت.

فرانتسيا پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماك­روننىڭ كوپتەن بەرى جوسپارلانعان, بىراق كوروناۆيرۋستىق پاندەمياعا بايلانىستى كەيىنگە قالدىرىلعان نۇر-سۇلتانعا ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى جالپى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋى ءتيىس.

رەداكتسيالىق ماقالا.

14 مامىر 2021 جىل.

 

سوڭعى جاڭالىقتار