ءيا, اتا-انانىڭ بالاعا دەگەن مەيىرىم- ماحابباتى ولشەۋدى تالاپ ەتپەيتىن ومىرشەڭ سەزىم سياقتى كورىنگەنىمەن, كەيدە قۇرساعىن جارىپ شىققان ق ۇلىنشاعىن قاراۋسىز, قاداعالاۋسىز قالدىرعانىنا قايران قالاسىڭ. مىسالى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى 2020 جىلى ەلىمىزدە 105 بالا كوپقاباتتى ءۇيدىڭ تەرەزەسىنەن قۇلاعانىن حابارلادى.
«كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى جازاتايىم وقيعالاردىڭ الدىن الۋ وتە ماڭىزدى. بالالاردىڭ بوس ۋاقىتتارىن ۇيىمداستىرا الماۋ, ولاردى اتا-انالارىنىڭ قاراۋسىز قالدىرۋى ءارتۇرلى جازاتايىم جاعدايلارعا, جاراقات پەن ولىمگە الىپ كەلەدى. 2020 جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا 105 بالا كوپقاباتتى ءۇيدىڭ تەرەزەسىنەن قۇلادى, ونىڭ ىشىندە 18 بالا مەرت بولسا, ال قالعان 87-ءسى اۋرۋحاناعا جاتقىزىلدى. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ جاراقاتتانۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ۇيدە جانە كوشەدە, سۋدا جانە ءورت كەزىندە قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاۋ ەرەجەلەرىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە», دەدى ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى يۋۆەنالدى پوليتسيا جانە ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ديلبار تولەگەنوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, شومىلۋ ماۋسىمى كەزىندە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پوليتسيا سۋ ايدىندارىنا رەيد جۇرگىزىپ, دەمالۋشىلارمەن پروفيلاكتيكالىق اڭگىمەلەر ۇيىمداستىرادى. قاۋىپتى جەرلەرگە 6 مىڭ تىيىم سالۋ بەلگىسى ورناتىلدى. قالا جاعاجايلارىندا بالالار جۇزەتىن 66 ورىن بار.
تەرەزەدەن قۇلاۋ – بالالاردىڭ جاراقاتتانۋى مەن ءولىمىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى, اسىرەسە قالالاردا ءجيى كەزدەسەدى. نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, 2021 جىلدىڭ باسىنان بەرى ەلوردادا وسىنداي ەكى وقيعا تىركەلگەن. ستاتيستيكا كورسەتكەندەي, كوپ جاعدايدا بالالاردىڭ قۇلاۋى ەرەسەكتەردىڭ قاراۋىنسىز قالعان ساتتە نەمەسە اتا-انالاردىڭ نازارىنان تىس قالعان ۋاقىتتا بولادى. وقيعالاردىڭ كوپ بولىگى ءساۋىر-قازان ارالىعىندا بولادى. تەرەزەدەن قۇلاپ شەتىنەگەن بالالاردىڭ نەگىزگى جاسى – 2-دەن 6 جاسقا دەيىن. 2021 جىلى نۇر-سۇلتان قالاسى توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى بالالاردىڭ تەرەزەدەن قۇلاۋىنىڭ 2 فاكتىسىن تىركەگەن.
بۇل رەتتە دەپارتامەنت بالالاردىڭ جاراقاتتانۋىن تومەندەتۋ ماقساتىندا مىناداي قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاۋدى ۇسىنادى: «بىرىنشىدەن, كىشكەنتاي بالالاردى جالعىز قالدىرماڭىز, قۇلاۋ جاعدايلارىنىڭ كوپشىلىگى بالالار قاراۋسىز قالعان كەزدە بولادى. جيھازدىڭ بارلىق ءتۇرىن تەرەزەلەردەن الىس قويىڭىز, بالا وسى ارقىلى تەرەزە الدىنا وپ-وڭاي شىعىپ الادى, موسكيت تورلارىنا سەنبەڭىز. ولار قۇتقارىپ قالۋعا ارنالماعان! كەرىسىنشە, موسكيت تورى قايعىلى جاعدايعا ىقپال ەتەدى, ويتكەنى بالا ءوزىن قاۋىپسىز سەزىنىپ, سۇيەنۋى مۇمكىن. ءتىپتى ەڭ ساپالى تورلار بالانىڭ سالماعىن ۇستاپ تۇرا المايدى, ەگەر بالا بولمەدە بولسا, تەرەزە مەن بالكون ەسىگىن اشپاڭىز. جوعارعى تەرەزەلەردى نەمەسە جەلدەتۋ رەجىمىن قولدانىڭىز, تەرەزەلەردىڭ تولىق اشىلۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيتىن ارنايى فيكساتور قويىڭىز, بۇل بالانىڭ تەرەزەنى بىرنەشە سانتيمەتردەن ارتىق اشۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيدى, تەرەزەنىڭ تۇتقاسىنا ق ۇلىپ ورناتىڭىز. ەگەر ءسىز بالاڭىزعا تەرەزەنىڭ الدىنان بىردەڭە كورسەتسەڭىز, ونى مىقتاپ ۇستاپ تۇرىڭىز, بالانىڭ جىلدام قيمىلىنا دايىن بولىڭىز, الاقانىڭىز قۇرعاق بولسىن, بالاڭىزدى كيىمنەن ۇستاماڭىز. ەگەر سىزدە بەكىتكىش جانە ساقتاندىرۋ جابدىعىن ورناتۋ مۇمكىندىگى بولماسا, بەكىتكىش تۇتقالاردى بۇراۋىشپەن وڭاي بۇراپ, قاجەت بولعان جاعدايدا بىردەن شىعارىپ الىپ تاستاي الاسىز. بالالارعا قاۋىپسىزدىك ساباقتارىن ۇيرەتىڭىز, ۇلكەندەردى كىشىگە باس-كوز بولۋعا ۇگىتتەڭىز».
بالالار قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرەتىن تاعى ءبىر جايت, ينتەرنەت الەمىندەگى ءارتۇرلى بەينەلەر. سمارتفونعا بايلانعان سابيلەر ساناسىنىڭ ۋلانۋىنا عالامتوردىڭ دا تيگىزەر اسەرى استە كوپ. الەۋمەتتىك جەلىلەردەن كورگەنىن ىستەۋگە قۇلشىنىپ تۇراتىن بۇگىنگى بالدىرعاندارعا توراپقا كىرۋگە توسقاۋىل قويۋ پايدالى ما دەگەن ويعا كەلەسىڭ كەيدە. ماسەلەن, جىل باسىنان بەرى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى پورنوگرافيالىق ماتەريالداردى تاراتقان 1,5 مىڭعا جۋىق ينتەرنەت-رەسۋرستى بۇعاتتاعان. سونىمەن قاتار پوليتسيا دەپارتامەنتتەرىندە قۇرىلعان مامانداندىرىلعان توپتار ينتەرنەتتى قولدانۋ ارقىلى قىلمىس جاسايتىن پەدوفيلدەردى انىقتاۋ بويىنشا شارالار جۇرگىزۋدە.
«اۋماقتىق ىشكى ىستەر ورگاندارىندا الەۋمەتتىك جەلىلەردە, مەسسەندجەرلەر مەن پوشتا سەرۆيستەرىندە 200-دەن استام جالعان اككاۋنت قۇرىلدى. قۇرىلعان توپتاردىڭ مىندەتتەرى – بالالارعا قارسى قىلمىس جاساۋ ءۇشىن العىشارتتار جاساي الاتىن الەۋمەتتىك جەلىلەردى, پاراقشالاردى, قاۋىمداستىقتاردى, توپتاردى, تانىسۋ سايتتارىن انىقتاۋ جانە باقىلاۋ. جىل باسىنان بەرى پورنوگرافيالىق ماتەريالداردى تاراتقان 2 مىڭنان استام ينتەرنەت-رەسۋرس انىقتالدى. اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى ونىڭ 1,5 مىڭعا جۋىعىن بۇعاتتاپ تاستادى», دەدى د.تولەگەنوۆا.
وتباسىلىق پسيحولوگ, ماگيستر ينارا الكەنقىزى بالانى ۇيگە قالدىرعاندا نە نارسەنى ەسكەرۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى. «بالانى ۇيدە جالعىز قالدىرعان ۋاقىتتا ءبىز, اتا-انالار ەلەكتر سىمدارىنىڭ, گاز قۇبىرىنىڭ ىستەن شىعاتىنىن, بالانىڭ تەرەزە اشاتىنىن كۇتپەيمىز. ءبىر جاقتان قاراساق, اتا-انالار كوبىنەسە بالانى ۇيدە جالعىز قالدىرۋعا ءماجبۇر. بىراق سول كەزدە اتا-انالار بالانىڭ ومىرىنە قاۋىپتى قاتەرلەردى زەردەلەي وتىرۋى قاجەت. كەيبىر انالار ء«بىزدى كىشكەنتايىمىزدان ۇيدە جالعىز قالدىرعان, ولگەن جوقپىز عوي», دەپ ءوز ارەكەتتەرىن اقتايدى. ارينە, بىلاي دەپ تەك عانا ءتىرى قالعان بالالار ايتادى. ال ۇيدە جالعىز قالىپ قازا تاپقان بالالار وزدەرىنىڭ تاجىريبەسى تۋرالى ايتا الماي كەتتى», دەدى مامان.
سونىمەن قاتار ي.الكەنقىزى اتا-انالار قاۋىمىنا ءوزىنىڭ اقىل-كەڭەسىن ايتتى. «مەن بالاسى بار جاندارعا مىناداي كەڭەس بەرەر ەدىم. ءبىرىنشى, مەكتەپكە بارمايتىن بالدىرعانداردى ۇيدە جالعىز قالدىرماۋ كەرەك, 4 جاسقا دەيىنگى بالانى باستاۋىش سىنىپتاعى بالامەن قالدىرماۋ كەرەك. بۇل جاعداي ەكەۋىن دە كۇيزەلىسكە اكەلەدى: ويتكەنى ءسابيدى باعۋ – ۇلكەن بالانىڭ مىندەتى ەمەس. ال ءسابي تەك اناسىنىڭ جانىندا تىنىشتىق تابادى. مەكتەپ جاسىنداعى بالانى كۇنى بويى ۇيدە جالعىز قالدىرماڭىز, ءىشى پىسقاننان سىزگە ۇنامايتىن ويىن تاۋىپ الۋى مۇمكىن. بالانى بىردەن ۇزاق ۋاقىتقا جالعىز قالدىرماڭىز, ۋاقىتتى بىرتىندەپ كوبەيتكەن ءجون. بالانى جالعىز قالدىرار الدىندا ءسىزدىڭ مىندەتتەرىڭىز: بالاعا ءوزىن-ءوزى كۇتۋدى ۇيرەتۋ, ءسىز جوقتا نە ىستەۋگە بولاتىنىن جانە بولمايتىنىن ءتۇسىندىرۋ, قورىققان جاعدايدا ءسىز جازىپ بەرگەن تىزىمدەگى ادامدارمەن حابارلاسۋعا بولاتىنىن ايتۋ, بالا جالعىز قالعان جەردى قاۋىپسىز ەتۋ», دەدى ول.
