تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ رۋحاني استاناعا بەت بۇرۋىن بارىنشا جاقسىلىققا جورىعان. بۇل – ەلدىك رۋحاني ءداستۇرىمىزدىڭ شىراقشىسى, بىرلىگىن تىرلىگىمەن بەكەمدەپ, ىنتىماعىن ىرىسىمەن ارتتىرعان, تابىسىن ماڭداي تەرىمەن مولايتقان تۇركىستاندىقتاردىڭ قۋانىشىن ەسەلەندىردى. ال, جەتى اتاسى «ازىرەت سۇلتان» دەپ تۇركىستاندى ءاز تۇتىپ قادىرلەگەن قازاق ەلى وڭىرلەرىن ودان سايىن شاتتاندىردى. عاسىرلار بويى اتا-بابا اماناتىنداي بولعان ارمان-تىلەكتىڭ وڭىنان شەشىلگەنىنە مىڭداعان, ميلليونداعان قورشى-قوڭسىلارىمىز, تۇركىتىلدەس باۋىرلارىمىز دا ەلەڭدەپ, ۇمىتتەرى وياندى. ماڭىزدى قادامعا بۇگىندە الەم جۇرتشىلىعى دا كوز تىگىپ وتىرعانى بەلگىلى.
جالپى, قازاق ءۇشىن تۇركىستان – قالادان دا, وبلىس ورتالىعىنان دا بيىك, اسقاق ءارى كەڭ ۇعىم. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي: «تاريحى باي, تاعىلىمى تەرەڭ تۇركىستاننىڭ ەلىمىز ءۇشىن ورنى بولەك. ول – بۇكىل ورتالىق ازياداعى ەڭ كونە قالالاردىڭ ءبىرى. تۇركىستان – قازاق ەلىنىڭ رۋحاني جۇرەگى, قازاقتىڭ كوپتەگەن قابىرعالى تۇلعالارى ماڭگىگە جاي تاپقان قاسيەتتى قالا. وسىندا جەرلەنگەن 164 ايگىلى تۇلعانىڭ 21-ءى ەل باسقارعان قىراندار, 30-دان استامى قول باستاعان باتىرلار, اۋقىمدى ءسوز باستاعان بيلەر. تۇركىستان تاريحى – كۇللى قازاقتىڭ تاريحى».
ال «تۇركىستان – تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى» سامميتىندەگى تاريحي سوزىندە ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ تۇركىستاننىڭ بارلىق تۇركى حالىقتارى ءۇشىن قاستەرلى قارا شاڭىراق, قۇتتى مەكەن جانە اڭسارلى اتاجۇرت ەكەندىگىن ەسكە سالىپ: ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز – تۇركى الەمىن XXI عاسىردا ماڭىزدى ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق كەڭىستىكتىڭ بىرىنە اينالدىرۋ. تۇركى وركەنيەتىن جاڭعىرتۋدى, ەڭ الدىمەن, ياساۋي مۇراسى مەن قاسيەتتى تۇركىستاندى الەمگە تانىتۋدان باستاۋعا شاقىرامىز», – دەدى.
ۇلى دالا ەلىنەن شىققان الەمدىك عۇلاما ءابۋناسىر ءال-ءفارابيدىڭ: «دۇرىس ارەكەت ماقساتقا جەتكىزەر جولدى دۇرىس تاڭداۋدان باستالادى» دەگەن دانا ءسوزى بار. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان كۇننەن بەرى ەلباسى تۇركىستاندى ءبىر دە مەزەت نازاردان تىس قالدىرماعانىن جاقسى بىلەمىز. ويتكەنى, ول – ۇلت تاريحىنىڭ ءبىر ۇستىنى, رۋحانياتتىڭ التىن دىڭگەگى, بەرەكە-بىرلىكتىڭ ادالباقانى, ەكى دۇنيە الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ىرگەتاسى. «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» قازاق ەلىنىڭ, تۇركى جۇرتىنىڭ اڭسارى قاشاندا ازاتتىقتى كيە تۇتقانى بەلگىلى. سوندىقتان دا تۇركىستان – ءاربىر وتانداس, ءاربىر مۇراتتاس, ءاربىر تامىرلاس ءۇشىن كيەلى. تۇركىستان – تۇركى جۇرتىنىڭ رۋحاني قازان-وشاعىن ساقتاپ قالعان قارا شاڭىراعى. ال قارا شاڭىراق – ءتۇپ-تامىرعا ادالدىق, ادامگەرشىلىك پەن ار-نامىستىڭ وتاۋى, يماندىلىق پەن ءداستۇردىڭ ورەسى, ءتالىم مەن تاربيەنىڭ, ءبىلىم مەن ونەردىڭ وشاعى, باردىڭ باياندىسى, جوقتىڭ جوقشىسى.
بايىرعى قازاق جەرىندەگى ەكى دۇنيە بايلىعىنا كەنەلەتىن ءارى سىنالاتىن بايتاق مەكەنىمىز. تاۋەلسىزدىككە قول جەتىپ, ەسىمىزدى جيعان ساتتەن باستاپ-اق ەسكى شاھارىمىزدىڭ بىرەگەي رۋحاني ورتالىق رەتىندەگى ورنى ايقىندالا ءتۇستى. وسى قاسيەتتى قالادا ەگەمەن مەملەكەتىمىزدىڭ باۋىرلاس, تىلدەس, دىندەس ەلدەرمەن جاڭا زامنعا ساي ىنتىماقتاستىق, دوستىق بايلامى جاسالدى. ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى قايتا تەربەلىپ, قازاقتىڭ قۇتتى قۇشاعى ايقارا اشىلدى. سولاي ءورىسىمىز كەڭەيدى, قاناتىمىز جايىلدى.
مىسالى, دامىعان تۇركيا ەلىمەن بىرىگىپ ق.ا.ياساۋي اتىنداعى قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىن اشۋ, وعان 25-تەن اسا تۇركىتىلدەس ەتنوستىڭ ۇل-قىزىن وقۋعا تارتۋ – ۇلكەن ماقسات-مۇراتتى ارقالاعان ۇلتتىق جانە ۇلىسارالىق جوبا بولدى. ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ قيىندىقتارىنا قاراماستان, سوناۋ 2000 جىلى ەلدىڭ تۇمارى سىندى قاسيەتتى شاھاردىڭ 1500 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە دە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى باستاماشى بولدى. قالا مەرەيتويى قارساڭىندا مەملەكەتىمىزدىڭ رۋحاني ورتالىعىن اۋەلى ءوز حالقىمىزعا تانىتۋ ءۇشىن بىرقاتار ساۋاپتى شارالار قولعا الىندى. كەسەنەنى, ونىڭ ماڭىن جوندەۋ جۇمىستارى بارىسىندا حان-سۇلتانداردىڭ, باتىر-بيلەردىڭ اسىل سۇيەكتەرى انىقتالىپ, اتا-بابا داستۇرىمەن, ءدىني جورالعىمەن جەر قوينىنا قايتا جايعاستىرىلدى. ءدىندارلاردىڭ ارنايى ءپاتۋاسى وسى ماسەلەگە بايلانىستى كوپشىلىكتى مازالاعان سۇراقتاردىڭ جاۋابىنداي بولدى. كەسەنەنىڭ «كىشى اقساراي» بولمەسىنە ساعانا جاسالىپ, 350-دەن استام ادامنىڭ سۇيەگىن جەرلەۋ ءتارتىبى قۇجات, ۆيدەوعا راسىمدەلىپ جۇزەگە اسىرىلدى. وكىنىشكە قاراي, كەزىندە كەسەنەگە تيەسىلى كيىز كىتاپتار قولدى بولىپ, مۇناقىپ جازىلعان بىرقاتار بەلگىلەر مەن قابىرتاستاردىڭ اۋىسقانى, كەيبىرىنىڭ جوعالىپ كەتكەنى بەلگىلى بولدى. ءسويتىپ, جۇيەگە كەلتىرۋ جۇمىستارى قيىنعا سوقتى. سوعان قاراماستان, ارنايى قۇرىلعان كوميسسيانىڭ ارقاسىندا ارۋاق الدىنداعى مۇسىلماندىق پارىز نەگىزىنەن ورىندالدى دەپ ايتا الامىز. ارينە, عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەۋ جۇمىستارىن ۇزدىكسىز جالعاستىرىپ, جولعا قويۋ ءۇشىن ءالى دە كوپ مىندەتتەر كۇتىپ تۇرعانىن ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز. ول ءۇشىن دامىعان ەلدەردە ارنايى ماماندار دايارلاۋ, شەتەلدىك تاجىريبەلەرگە سۇيەنىپ, سۇيەك يەسىن دنك ساراپتاماسى ارقىلى انىقتاۋدى ەنگىزۋ, ءتيىستى عىلىمي-تانىمدىق باعدارلامالار ءتۇزۋ كەرەك. ايتپەسە, عىلىمي ورتادا ءالى دە بولسا دالەلدەردەن گورى بولجامدار ايتۋ تىيىلماي كەلەدى. انتروپولوگ عالىمدارىمىز قاشانعى ماسكەۋدىڭ م.گەراسيموۆ اتىنداعى زەرتحاناسىنا بارىپ, قورىتىندىسىنا جۇگىنەدى؟ ءتيىستى مينيسترلىك وسى سالانى قولداپ, بەت-بەينەنىڭ پلاستيكالىق رەكونسترۋكتسياسىن جاساۋ جونىندە وتاندىق لابوراتوريا نەمەسە ورتالىق ۇيىمداستىرۋىنىڭ كەزى كەلگەن سياقتى. ويتكەنى ەلىمىزدىڭ كەڭ اۋماعىندا ءالى زەرتتەلمەي جاتقان ساعانالار مەن كەسەنەلەر بارشىلىق. اۋەلى عىلىمي زەرتتەۋ كەشەندەرىن سايلاپ الماي, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تاريحي ەسكەرتكىشتەرىمىزدىڭ ىزىنەن, مۇرامىزدىڭ جۇرناعىنان اداسىپ قالۋىمىز دا مۇمكىن.
بۇگىنگى تۇركىستان مەن تاريحي تۇركىستاندى سالىستىرۋ تانىمدىق تۇرعىدان ماڭىزدى. دەي تۇرعانمەن جاڭا ۇرپاقتىڭ مىندەتى – وتكەننىڭ عيبراتتى تۇستارىن جاڭا زامان كونتەكسىندە لايىقتى كورسەتە الۋ. سونىمەن بىرگە تاريحي شاھارلاردى جاڭعىرتۋدىڭ وركەنيەتتى كونتسەپتسياسى بولادى. بىزدىڭشە, ەلباسى يدەياسىمەن جاڭارعان بۇگىنگى تۇركىستان وسى باعىتتى قاتاڭ, جۇيەلى ۇستانىپ وتىر. مۇنى كورىپ-ءبىلۋ ءۇشىن, ارينە, بۇگىنگى وبلىس ورتالىعىن – تاريحي قالانى تاماشالاعان دۇرىس.
وزگەرگەن, تۇرلەنگەن سىرتقى كەلبەتى ءبىر بولەك, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني الەۋەتى, حالىقارالىق ءتۋريزمنىڭ بولاشاعى ءۇشىن كوپ مۇمكىندىك تۋعىزىلىپ, باتىل جوبالار قولعا الىنعان.
شىندىعىندا, ول ءۇش جىل بۇرىن قانداي ەدى, قازىر قالاي؟
بۇرىن شارشاپ-شالدىققان, داۋرەنى وتكەن كەيىپتەگى قالادا قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى عانا كوزتارتار ەدى. ماشينا, كولىكتەر ماڭىنا دەيىن شاڭداتىپ بارىپ توقتايتىن. ودان باسقا كورىپ, تاماشالايتىن ورىندار جوقتىڭ قاسى ەدى. ءتىپتى, جانعا جايلى, ەل تىنىعاتىن مەيمانحاناعا, دۇرىستاپ تاماقتاناتىن مەيرامحاناعا دا مۇقتاج بولاتىن. ءتىپتى ءبىر جىلدارى سىرت ەلدەن كەلگەن تانىستارىمىز «اياق باسساڭ, «تۋالەت پلاتنىي» دەگەن شالا جازۋ الدىڭنان ءجيى شىعاتىن قالا ەكەن» دەگەندە, قاتتى قىسىلعان شاعىمىز دا ەستە. مۇنىڭ سىرتىندا جاپىرەيگەن تۇرعىن ۇيلەر, قىرىق جامالعان جولدار مەن الا-قۇلا اۋلالار, يقى-جيقى قورا-قوپسىلار, سۋسىراپ, قۋراپ جاتقان اعاشتار كوشتەن قالعان جۇرتتى ەلەستەتەتىن.
قازىر مۇلدەم باسقا قالاعا اينالىپ, كوركەمدەلىپ-تۇرلەنىپ شىعا كەلدى. جاسامپازدىق رۋح جۇرتتىڭ كەۋدەسىن كوتەرتىپ, جاڭا تىنىسىن اشقانداي. قايتسە دە «جاڭا جەڭبەك, ەسكى كونبەك» دەگەن. ەڭ باستىسى – قالا تۇرعىندارى مەن وبلىس ورتالىعىنا كەلگەن مەيمانداردىڭ كوزقاراسى, سانا-سەزىمى وزگەرە باستادى. جاستار تۇركى ەلدەرىنىڭ رۋحاني استاناسى دەگەن اتقا لايىق ءبىلىم الىپ, حاراكەت جاساۋعا بەل بايلاپ وتىرسا, ەڭبەك جاسىنداعىلار قازىردىڭ وزىندە قوعام مەن قاۋىمعا پايدالى جۇمىسقا ارالاسا باستاعان. جاڭا كاسىپ ۇيرەنۋ مەن كەرەك ءىستى وقۋ مەن مەڭگەرۋدىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. «جۇك تۇيەگە كەلمەيدى, تۇيە جۇككە كەلەدى» دەگەن اتالى ءسوزدىڭ استارىن دا كۇنى-ءتۇنى اتقارىلىپ جاتقان ناقتى, بولىمدى جۇمىستار مەن تولىمدى وزگەرىستەر, حالىقتىڭ كوڭىل قاناعاتى ۇقتىرعانداي.
ەلباسىنىڭ ماڭىزدى جارلىعى جاريالانعان شاقتا تۇگەل تۇركىنىڭ ءتورى - ەجەلگى تۇركىستاندى ەندى «رۋحاني جاڭعىرۋ قالاسى» رەتىندە كورگىمىز كەلگەنىن جازعانبىز. ارينە, ۇسىنىس, تىلەك ايتۋعا اركىمنىڭ شاماسى جەتەدى, ال شاھاردى زامانعا لايىق تۇلەتۋ – ناعىز ەرلەردىڭ ءىسى ەكەنىن مويىنداماسقا لاجىمىز جوق.
از ۋاقىت ىشىندە اتقارىلعان مىڭ سان شارۋانى, توگىلگەن تەردىڭ ناتيجەسىن كوپ ىزدەۋ قاجەت ەمەس. ول كوزگە ۇرىپ, تاماشالاۋعا, زيارات ەتۋگە سۇرانىپ-اق تۇر.
ەڭ اۋەلى بىزگە ۇناعانى – فاراب كىتاپحاناسى. ول – تۇركىستاننىڭ كەشەگىسىن بۇگىنىمەن جالعاپ, ەرتەڭىنە كوز سالۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءماندى نىسان. مۇندا جيناقتالعان, ءالى دە جينالاتىن كونە كىتاپتار مەن ورناتىلعان زاماناۋي قۇرالدار – كەمەلدەنۋدىڭ ءبىر كوزى. ءوز زامانىندا تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەتىگىن تۇگەل بىلگەن عۇلاما عالىم, اقىن - قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ «ناعىز عىلىم يەسىن كورسەم, باس ءيىپ تاعزىم ەتەر ەدىم» دەگەنى وسى كۇنگە دەيىن كوكەيكەستى ەمەس پە؟
بابالارىمىزدىڭ اسىل مۇراتىنان باستاۋ العان ءبىلىم قازىناسى سوڭعى ۇلگىدە جاساقتالىپتى. كىرسەڭىز, قايتا شىققىڭىز كەلمەيدى.
ءبىرىنشى قاباتتا Fab-lab ورنالاسقان. مۇندا كىتاپقۇمار قاۋىم ءبىر-بىرىمەن كەزدەسىپ, باس قوسا الادى. تومەنگى قاباتتا عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى, ياعني نەگىزگى كىتاپ ساقتاۋ قويماسى ورنالاسقان. بۇل جەردە وتە سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار مەن مونۋسكريپتىلەر ساقتاۋلى. سونىمەن قاتار, مۇنداعى زەرتتەۋ ورتالىعى قۇندى دۇنيەلەردى ساقتاۋمەن بىرگە ب ۇلىنگەن جەرلەرىن قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, تسيفرلاندىرادى. كىتاپحانادا العان ءبىلىمدى ىسكە جاراتۋ مۇمكىندىكتەرى ۇسىنىلادى. زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, ونەر تۋىندىسىن جارىققا شىعارۋ ءۇشىن دىبىس جازۋ ستۋدياسى, بۇيىم وندىرۋگە ارنالعان الۋان ءتۇرلى شەبەرحانالار مەن قولونەر دۇكەندەرى ۇيىمداستىرىلعان. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – كونەرگەن قۇجاتتار مەن كىتاپتاردى قالپىنا كەلتىرەتىن ورتالىق ازياداعى جالعىز تسەح وسىندا جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق, جاساندى زەردەنىڭ كومەگىمەن تاريحي كىتاپتار مەن ماتەريالداردىڭ ۇلكەن دەرەكقورىن قالىپتاستىراتىن وندىرىستىك زەرتحاناسى ىسكە قوسىلعان. ازىرگە ەلىمىزدە تەڭدەسى جوق, بىرەگەي كىتاپحانانى كورگىڭىز كەلسە,تۇركىستانعا تۋرا تارتىڭىز.
رۋحاني مادەني ورتالىقتى Vizit ورتالىق, « ۇلى دالا» ورتالىعى, ياساۋي مۋزەيى, تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترى, ەلىمىزدەگى تۇڭعىش حالىقارالىق تۋريزم جانە قوناقجاي ۋنيۆەرسيتەتى, «Hampton by Hilton» قوناق ءۇيى, تاعى باسقا ماڭىزدى نىساندار تولىقتىرىپ تۇر.
سوڭعى جىلدارى بۇكىل تۇركىتىلدەس ەلدەر ءۇشىن ورنى بولەك قالا قايتا ورلەۋدىڭ ارقاسىندا دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە قادام باستى. قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە كەلىپ, زيارات ەتۋشىلەرگە قولايلى جاعداي تۋعىزۋ ماقساتىندا ونىڭ اۋماعى جاڭاشا مانەرمەن تولىق اباتتاندىرىلعان. ءرابيا سۇلتان بەگىم كەسەنەسىن, تاريحي ورىن – كۇلتوبەنى قالپىنا كەلتىرۋ-جوندەۋ جۇمىستارى ەرەكشە باقىلاۋعا الىنعان.
ودان باسقا, ەل يگىلىگىنە بەرىلگەن «كونگرەسس حولل» كوپسالالى كەشەنى, «اقجايىق» ونەر مەكتەبى, وقۋشىلار سارايى, «الاتاۋ مەديا» ورتالىعى, «Rixos Turkestan» قوناق ءۇيى, كەرۋەن ساراي كەشەنى, «جىبەك جولى», «پاراسات» ساياباقتارى مەن سۋ ايدىندارى مەن بوتانيكالىق باق, دەندروپارك زامان تالابىنا ساي قالانىڭ وزىندىك كەسكىن-كەلبەتىن اشا ءتۇسىپتى.
الداعى كەزگە جوسپارلانىپ وتىرعان «قىلۋەت» مەشىتى دە كيەلى قالانىڭ ءداستۇرلى ارحيتەكتۋراسىن بۇگىنمەن ساباقتاستىراتىن بىرەگەي نىسان بولارى ءسوزسىز. نەگىزىنەن كوممۋنيكاتسيا, جەراستى جۇمىستارىن, جول تارماقتارىن رەتتەۋگە كوپ ءمان بەرىلگەنى اڭعارىلادى. قۇرىلىسشىلاردىڭ تىلىمەن ايتقاندا, بارلىق جۇمىستاردىڭ سەكسەن پايىزى ءساتتى جوبالاۋ, تومەنگى قۇرىلىس تىزبەكتەرىنەن ءوتۋ - اسۋ العاننان دا اسىپ تۇسەتىن كورىنەدى. كەيىنگى كەزەڭدەرى قول بايلامايدى, قارىمدى ىسكە تەك قارقىن قوسا بەرەدى.
كەز كەلگەن قۇرىلىس سالۋ ءۇشىن اۋەلى كونتسەپتۋالدى كوزقاراس قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا, ورتالىق ازيادا تەڭدەسى جوق, اتاقتى زەرتتەۋشىلەردىڭ باعالاۋى بويىنشا ايا-سوفيا مەشىتىمەن ىڭعايلاس كەسەنە عيماراتىنا قاتىستى بارلىق حالىقارالىق ەرەجەلەر مەن قاعيدالار ساقتالعان. قالانىڭ جەتى بۇرىشىنان قاراساڭ دا كيەلى ورىندى جانارىڭا جاقىنداتا تۇسەتىندەي كەڭىستىك قاراستىرىلعان. جالپى الەمدە, سونىڭ ىشىندە شىعىس ەلدەرىندە مۇنداي كيەلى, قاسيەتتى ورىندار باۋ-باقشامەن, سايالى باقپەن, گۇلزارمەن, كوگالمەن كومكەرىلىپ جاتادى. وسى باعىتتا جاسالعان جۇمىستار كوز قۋانتادى. تاريحي ازىرەت سۇلتاننىڭ اۋقىمى, اۋراسى مەن اسەر-قۋاتى (ەنەرگەتيكاسى) دارالانا, ايشىقتالا تۇسكەن. ايتپەسە, كولىكتەن تۇسە سالا كەسەنە ىشىنە ەنە سالساڭىز, ويىڭىزدى دا جيىپ ۇلگەرمەيسىز, تەرەڭىنە بويلاي المايسىز. شىققاندا دا سولاي, دۇعا-تىلەكتەر باعىشتالعان تۇلعالار مەن اۋليەلەردىڭ ارۋاعى قولداپ, سەنىم ۇيالاعان نيەتىڭىزگە سول جەردىڭ اۋانى تابيعي جاراسىم تاۋىپ جاتسا, وڭاشاداعى وي-ارمانىڭىز دا حاقپەن ۇيلەسىمدەلمەك. مىنە, ەندى زياراتشىلاردىڭ وسىنداي سىرلى ساتتەردى باستان كەشۋىنە, مەيلىنشە اسەر الۋىنا تولىق مۇمكىندىك بار دەسە بولادى.
ءيا, ءۇش جىل بۇرىن تۇركىستاننىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالدى. بۇگىندە ءوسىپ-ونەمىن دەگەن مەملەكەت ءۇشىن دارەجەسى ەرەكشە, دۇنيە جۇزىنە تانىمال, ءوز حالقى ءتاۋ ەتەتىن كيەلى, رۋحاني ورتالىقتارىنىڭ بولۋى سونشالىقتى جاڭالىق ەمەس. الايدا بۇل جاسامپازدىقتىڭ ەلگە عانا ەمەس, وڭىرگە, ءتىپتى الەمگە جاقسىلىق اكەلەتىنىن ويلاساڭىز, تولايىم تابىستىڭ اسەرى ەسەلەنە تۇسەدى.
قازىر كوز الدىمىزدا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جاڭا شەجىرەسى جازىلىپ جاتىر. سوناۋ 1872 جىلى گەنەرال كاۋفمان «تۇركىستان البومىن» ارنايى ازىرلەتىپ, رەسەي يمپەرياسى پاتشاسىنا سىيلىق رەتىندە ۇسىنعانىن تاريحتان بىلەمىز. سونىڭ تۇپنۇسقاسى, باسقا دا بىرەگەي قۇجاتتاردىڭ ءبارى قازىر سانكت-پەتەربۋرگتەگى شىعىستانۋ مۋزەيىنىڭ قورىندا, ەندى بىرقاتارى كورشىلەس ەلدەردىڭ مۇراعاتتارىندا شاشىراپ جاتىر. وسى جاعدايلاردى ەسكەرىپ, تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحاني استاناسىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيىن, كەلبەتىن اشىپ كورسەتۋ ءۇشىن ارنايى تاريحي-دوكۋمەنتالدى, سونداي-اق, قازاقستاندىقتاردىڭ وتانسۇيەر سەزىمى مەن ەرەن ەڭبەگىن بەينەلەيتىن, تۇركىتىلدەس باۋىرلاستاردىڭ تىلەۋقورلىعىن پاش ەتەتىن كينو تۇسىرىلسە, جاڭا زاماننىڭ «تۇركىستان البومى» جارىق كورسە, كەلەشەك ۇرپاققا ورايلى امانات بولار ەدى.
اتقان تاڭداي اقيقات: تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ وداعى ەڭ اۋەلى رۋحانيات ارقىلى بەكەمدەلمەك. ول – ورتاق ياكي ۇيلەسكەن ءبىلىم مەن عىلىم, مادەنيەت پەن ونەر, ءتىل مەن ءدىن, ءداستۇر مەن سالت, تاريحي تۇلعالار مەن وقيعا-قۇبىلىستار. بۇل رەتتە جىل سايىن وتكىزىلىپ تۇراتىن ءداستۇرلى ءبىلىم, ونەر, سپورت جارىستارىنىڭ ورنى بولەك. تۇركىستان ءسامميتى, تۇركىستان فورۋمى, تۇركىستان سيمپوزيۋمى, تۇركىستان كونفەرەنتسياسى, تۇركىستان كونكۋرسى, تۇركىستان سەمينارى – الەم وركەنيەتى توعىسىنداعى جاڭا دا جاسامپاز سۇحباتتاسۋ الاڭدارى. وسى ايادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ باسىن قوساتىن ءۇردىس سەكىلدى نەگە تۇركىستاندا تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ ءدىنباسىلارى جينالىپ, كەلىسەتىن ماڭىزدى تاقىرىپتار تاپپاسقا؟ دۇنيە ءجۇزى تۇركىتانۋشىلارى عىلىمنىڭ كەز كەلگەن ماڭىزدى ماسەلەسىن تۇركىستان كونفەرەنتسيالارىندا تالقىلاۋىنا دا مۇمكىندىك كوپ. بۇگىنگى تۇركىستان – الەمدىك سىن-قاتەرلەردى رەتتەۋدىڭ, اۋقىمدى ەلدىك ىستەردى جۇيەلەۋدىڭ ايناسى.
جاڭا ءداۋىردىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى وسىلاي ايقىندالىپ, ءىستىڭ بارىسىندا كەڭەسىپ شەشىلەدى. بۇعان دا داۋىرگە لايىق بىرلىك, مۇددەلەستىك, ىقپالداستىق, ەڭ باستىسى - تاريحي تاجىريبە كەرەك. تۇركىستان ءداۋىرى وسى سالماقتى كوتەرە الادى.
عۇلامالاردان قالعان ءسوز بار: ء«وز زامانىمەن عانا ءومىر سۇرەتىندەر زامانى وتكەندە جەتىم بولىپ قالادى». ارقا تورىندەگى استانا – نۇر-سۇلتان قالاسى, تاريحي تۇران-تۇركى وركەنيەتتەرى توعىسىنداعى جاڭعىرعان تۇركىستان قازاقستاننىڭ وتكەندى, بۇگىندى, بولاشاقتى ساباقتاستىرعان جاڭا ءداۋىرىن ايقىندايدى.
دارحان مىڭباي
