الەم • 13 مامىر، 2021

مەركەلدىڭ مەملەكەتشىلدىگى

115 رەت كورسەتىلدى

جاڭا مىڭجىلدىق باسىندا گەرمانيا ەكونوميكالىق قيىندىققا تاپ بولىپ، ەۋروپاداعى قوراش ەلگە اينالعان-تۇعىن.

الايدا 15 جىلدىڭ ىشىندە نەمىستەر ىشكى نارىقتى دامىتىپ قانا قويماي، كارى قۇرلىقتىڭ ارقاسۇيەر تىرەگىنە اينالدى. بۇگىندە الەمدەگى ءتورتىنشى ەكونوميكا سانالادى. گەرمانيانىڭ بۇگىنگى جەتىستىگىنىڭ باستى سەبەبى نەگىزىنەن ءبىر ساياساتكەرگە، نەمىستەردىڭ «اناسى» سانالعان انگەلا مەركەلگە تىكەلەي بايلانىستى.

مەركەل حانىمنىڭ ءومىربايانىنا كوز جۇگىرتسەڭىز، ناعىز مەملەكەتشىل تۇلعانىڭ بول­مىسىنا قانىق بولاسىز. شىعىس گەر­ما­نيا­دا قاراپايىم وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن ول ەڭبەك جولىن گدر عىلىم اكادەمياسىندا باستايدى. «بەرلين قابىرعاسى» قۇلاتىلىپ، ەكى گەرمانيانىڭ بىرىگۋى ان­گەلانىڭ ومىرىنە ۇلكەن وزگەرىس اكەلدى. بۇعان دەيىن عىلىم سالاسىندا قىزمەت ەتىپ، دوك­تور­لىق جۇمىسىن قورعاپ جۇرگەن ول كوپ ۇزاماي ۇلكەن ساياساتقا ارالاسا باستادى.

1991 جىلى گەرمانيانىڭ سول كەزدەگى كانتسلەرى گەلمۋت كول ونى ايەلدەر مەن جاستار ءىسى جونىندەگى مينيستر ەتىپ تا­عايىن­دايدى. ءۇش جىل وسى سالانى ۇشپاققا شىعار­عان­نان كەيىن قورشاعان ورتانى قورعاۋ جو­نىن­دەگى مينيستر رەتىندە ءتورت جىل تەر توكتى. ال 2000 جىلى انگەلا حانىم حريستيان-دەموكراتيالىق وداعىنىڭ (CDU) توراعاسى بولىپ سايلاندى.

2005 جىلعى فەدەرالدى سايلاۋدا CDU پارتياسى جەڭىسكە جەتتى. ناتيجەسىندە، پارتيا توراعاسى مەركەل گەرمانيا كانتس­لەر­لىگىنە سايلاندى. سودان بەرى جولىنان جا­ڭىل­عان جوق. ادەتتە ەل پرەزيدەنتى بىرنەشە كانتس­لەردى اۋىستىراتىن بولسا، انگەلا حانىم ءتورت پرەزيدەنتتى اۋىستىردى.

ول ەل باسقارعان كەزەڭدە بىرنەشە داع­دا­رىس­تى ەڭسەردى. 2007-2008 جىلعى ج­ا­ھاندىق داعدارىس كەزىندە نەمىستەر ءمىز باققان جوق. بۇل از دەسەڭىز، كەزىندە گرەكيانىڭ شارۋاسى شايقالىپ، ەۋروپالىق وداققا قاۋىپ توندىرگەندە كارى قۇرلىقتى امان ساقتاپ قالعان دا وسى نەمىستەردىڭ «اناسى» (Mutti). سودان بەرى مەركەلدى گەرمانيانىڭ عانا ەمەس، بۇكىل ەۋروپانىڭ كانتسلەرى سانايدى. قايبىر جىلى Time جۋرنالى ونى الەم كانتسلەرى دەپ تە سيپاتتاعان ەدى.

بۇدان بولەك مەركەل ەلدەگى جالاقى مولشەرىن ايتارلىقتاي ءوسىرىپ، جۇمىس­سىزدىقتى بىرنەشە ەسە قىسقارتتى. مىندەتتى اسكەري قىزمەتتى الىپ تاستادى. انالارعا قوسا، اكەلەرگە دە وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن بالاعا ارناپ جاردەماقى تاعايىندادى. سىرتقى ساياساتتا دا، ىشكى ساياساتتا دا ۇستا­نىمىنان اينىعان جوق.

كانتسلەردىڭ ءومىربايانىن زەرتتەگەن جۋر­ناليستەردىڭ ايتۋىنشا، مەركەل ءاردايىم ناقتى دەرەكتەرگە قاراپ شەشىم قابىلدايدى. ماسەلەن، كەزىندە ول المانيادا اتوم ەنەرگيا ستانساسىن سالۋدى قولدايتىن. بىراق 2011 جىلعى فۋكۋسيماداعى اپات كانتسلەردىڭ كوزقاراسىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. سودان بەرى گەرمانيا بىرتىندەپ اتوم ەنەرگەتيكاسىنان باس تارتىپ كەلەدى.

2015 جىلى بۇكىل ەۋروپا بوسقىندار داعدارىسىنا تاپ كەلگەندە دە سوڭعى شەشىمدى مەركەل ايتتى. اتالعان ماسەلەنى تالقىلاۋ بارىسىندا ونىڭ ايتقان Wir schaffen das (مۇنى دا ەڭسەرەمىز) دەگەن قاناتتى ءسوزى بۇگىندە شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە تانىمال. كارى قۇرلىقتىڭ مەملەكەتتەرى افريكا مەن تاياۋ شىعىستان اعىلعان كوشى-قوندى توقتاتا الماي باسى قاتقاندا كانتسلەر ميلليونداعان بوسقىندى قابىلداۋعا ءازىر ەكەنىن مالىمدەدى. العاشقىدا بۇل شەشىمدى سىناعاندار كوپ بولدى. الايدا ۋاقىت وتە كەلە انگەلا حانىمنىڭ دۇرىس قادام جاسا­عا­نى مويىندالدى.

مەركەل ەشقاشان بايلىققا قىزىققان ەمەس. ونىڭ قاراپايىمدىلىعىن نەمىستەر اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ اڭگىمەلەيدى. زاڭ بويىنشا كانتسلەرگە Bundeskanzleramt دەپ اتالاتىن كەشەننەن اۋماعى ات شاپتىرىم ارنايى قىزمەتتىك پاتەر بەرىلدى. بىراق انگەلا حانىم ودان باس تارتىپ، بەرليننىڭ ءبىر بۇيىعى بۇرىشىنداعى شاعىن باسپاناسىندا قالا بەرۋدى ءجون ساناعان.

مەركەلدىڭ شەتەلدەگى شوتتارىندا ميل­ليونداعان دوللار اقشا جوق. قىمبات اشەكەي تاعىپ، ياحتا ساتىپ العان دا ەمەس. ءتىپتى مىنەتىن كولىگى دە قاراپايىم اۋدي ا8 ماركالى ماشينا. ول ءتۇرلى «سولكەبايلارعا» قۇمار ەمەس. سوندىقتان شىعار، وعان گەرمانيانىڭ ەكى-اق وردەنى بەرىلگەن. ونىڭ وزىندە، ءۇشىنشى جانە التىنشى دەڭگەيلى «گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» وردەنى. ەسەسىنە، كانتسلەردىڭ عىلىمي ەڭ­بەك­تە­رى جەتەرلىك.

16 جىل ەل باسقارىپ، گەرمانيانى جە­تەك­­شى مەملەكەتكە اينالدىرعان نەمىس «اناسى» بيىل كانتسلەرلىك قىزمەتىمەن قوش­تا­­سادى. ول – ءوز ىسىمەن دە، سوزىمەن دە ناعىز مەم­لە­كەت­شىلدىكتىڭ قانداي بولاتىنىن دالەل­دەگەن تۇلعا. وسىندايدا قازاقستانداعى ءتۇرلى سالادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن شەنەۋنىكتەر مەركەل حانىمنان ۇلگى السا دەيسىڭ...

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار