ءبىلىم • 12 مامىر، 2021

زامانمەن رۋحتاس وقۋ ورنى

34 رەت كورسەتىلدى

بيىلعى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىق جانە ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويى – جاڭانىڭ باسى بولعان جاسامپاز بەلەستى انىق­تايدى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ استانانى ارقا توسىنە كوشىرەر الدىندا الىستى بولجاپ، اقمولاداعى ايماقتىق ۋنيۆەر­سيتەتتى تولىق جاڭعىرتۋعا جانە ونىڭ ەۋرازيالىق ميسسياسىن ايقىنداۋعا تاپسىرما بەردى. تاريح كوزىمەن قاراعاندا، بۇل – عاسىرلىق وقيعا.

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ەلباسىنىڭ قام­قورلىعى ارقاسىندا  ساناۋلى جىلداردا جەتەكشى وقۋ ورنى اتانىپ، ارشىندى  ادىممەن  ىلگەرى باس­تى. وقۋ ورنىنىڭ ءار كەزدەگى باسشى­لارى – امانگەلدى قۇسايىنوۆ، مىرزاتاي جولداسبەكوۆ، سارسەنعالي ءابدىماناپوۆ، باقىتجان ءابدىرايىم، ەرلان سىدىقوۆ، سونداي-اق ەلگە تانىمال عالىمدار مەن بىلىكتى پروفەسسور-دوتسەنتتەر ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن قالىپتاستىرىپ، دا­مى­تۋعا ءوز ۇلەسىن قوستى. سول قاتاردا مەن­ دە جاسىمنىڭ ۇلعايعانىنا قارا­ماي، نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جاڭا اس­تانانىڭ عىلىم-ءبىلىمىن كو­تەرۋ باس­تاماسىنا اتسالىسىپ، قازاق ادەبيەتى كافەدراسىندا ءدارىس وقىدىم، «الاش» ينستيتۋتى عىلىمي جوبالارىنا قا­تىستىم.

قازاق «جوققا جۇيرىك جەتپەي­دى» دەگەن، سوناۋ استانا كوشكەن جىل­­­دارى ەسىلدىڭ بويىندا عىلىم قالا­­شىعىن تۇرعىزامىز، اكادەميك­تەر­­دى شاقىرىپ، ەلوردالىق عى­لى­مي مەكتەپتەردى اشامىز دەگەن وي اي­تىل­عان. راس، جاعداي كوتەرىپ جات­­سا، ۇل­كەن عىلىمنىڭ استاناعا الەۋەت­تى كۇشپەن كەلەتىندەي-اق ءجونى بار. كە­زىندە رەسەي لەنينگرادتاعى عى­لىمي مەك­تەپتەرىن ساقتاي وتىرىپ، ماس­كەۋ­دە جەتەكشى عىلىمي ورىندار قالىپ­تاستىرعانى تاريحتان ءمالىم. بىراق ءداۋىر وزگەردى، زامان جاڭاردى. بۇگىنگى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى – زاماناۋي عىلىمنىڭ قارلىعاشى. وسى ورايدا استانانىڭ ىرگەلى عىلىمىن دامىتۋ جاۋاپكەرشىلىگى ءبارىبىر لەۆ گۋميلەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ موينىنا تۇسەدى.

بۇگىندە ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى گۋما­نيتارلىق سالا عىلىمدارىمەن بىرگە، بيولوگيا، حيميا، فيزيكا، ما­تەما­تيكا، ت.ب عىلىمي مەكتەپتەرىمەن الەمگە بەلگىلى. كادر دايارلاۋ، اتى ءما­لىم عا­لىم­­داردى شەتەلدەن، وتان­دىق جو­عا­رى وقۋ ورىندارىنان جۇيەلى تارتىپ وتىرۋ  ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىم-ءبى­لىم جەتىستىكتەرىن جاڭا ارناعا بۇردى. جىل سايىن ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرت­تەۋ جوبالارىنىڭ سانى دا ارتىپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ ساپاعا باعىتتالعان ەڭبەكقورلىعى مەن تياناقتىلىعى، باسەكەگە قابىلەتتىلىگى – ونىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ باعىتىن تانىمال ەتتى. قازىر ول الەمدىك جانە ۇلت­تىق رەيتينگتەردىڭ الدىندا ءجۇر. 2012 جىلى ەلباسىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىنىڭ جەڭىم­پازى اتانۋى، ۇلى ابايدىڭ مەرەيتوي جىلى مەملەكەت باسشىسى ق.ك.توقاەۆتان ارنايى العىس الۋى دا تەگىن ەمەس.

قازىر ەلىمىزدە جەتەكشى زەرتتەۋ ۋني­ۆەرسيتەتتەرىن قالىپتاستىرىپ، جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمعا سەرپىن بەرۋ جوباسى كوتەرىلىپ جاتىر. انىق كوزىم جەتكەنى: ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى وسىعان لايىق­تى. ەلباسى جاڭا ەلوردانى عىلىم مەن مادەنيەت ورتالىعىنا اينال­دىرۋعا كەزەڭ-كەزەڭمەن قول جەتكىزسە، بۇگىنگى پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى وسى جولدى ءساتتى جالعاستىراتىنىنا سەنىم مول.

مەن قازاقستاننىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى جۇيەسى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۇزاق جىلدار قىزمەت اتقارعان عالىم رەتىندە بۇگىنگى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تابىستارىنا قۋانامىن، بولاشاعىنا سەنەمىن. كەزىندە الاش زيالىلارى قازاقتىڭ ءوز ۋنيۆەرسيتەتى، سان سالانى قامتىعان جوعارى وقۋ ورىندارى بولسا دەپ ارماندادى. وسى ارمان ەڭبەكتىڭ، تاباندىلىقتىڭ ارقاسىندا جۇزەگە استى. قازاقستانداعى قانىش ساتباەۆ پەن مۇحتار اۋەزوۆ كەزىندەگى عىلىم بيىگىنە تالپىنىس ءبىر ءسات تە با­سەڭسىگەن ەمەس. تاريحى تەرەڭ اباي اتىن­داعى قازپي-دەن تاۋەلسىزدىك ءداۋىرىنىڭ ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە دەيىنگى جول – ۇلت زيا­لىلارىنىڭ داستۇرگە ادال­دىعىن، ور­كەنيەت باعىتىنان جاڭىلماعانىن كور­سەتەدى. 2001 جىلى ەلباسى يدەياسى­مەن ەجەلگى تۇركى قا­عاناتىنىڭ ەسكەرت­كىشى – كۇلتەگىن كو­شىرمەسى ەلوردا ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ باس عيماراتىنا قويىل­عاندا، قازاقستاندا ساباقتاستىق ارقاۋى ۇزىلمەيتىنىنە كوزىمىز جەتكەن ەدى.

استانا بولعان سوڭ، ونىڭ جەتەكشى وقۋ ورنىنا كوپ مىندەت جۇكتەلەدى. مۇنى ل.ن.گۋميلەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ابى­رويمەن اتقارىپ جۇرگەنىن ەل باس­شىلىعى دا، پارلامەنت تە، اكىمدىك تە، استانالىقتار دا جاقسى بىلەدى.

جيىرما بەس جىلدىق مەرەيتوي –ەۋرازيالىق ورتا بۋىن ارىپتەستەرىم مەن سەرپىندى جاس تولقىن ءۇشىن بيىك بەلەس. بۇل پاراسات پەن عىلىمنىڭ بەلەسى رەتىندە ەستە قالۋى كەرەك.

ەلوردا كوشكەن جىلدارى نۇرسۇل­تان ءابىش ۇلى: «استاناسىنا قاراپ، ەلىن تانيدى»، دەگەن ەدى. وسى ءسوز­دىڭ استارىندا «باس قالاسىنىڭ ۋني­ۆەرسيتەتىنە قاراپ، زيالىلارىن تانيدى» دەگەن وي دا تۇر. ءيا، ەل ءبىلىم-عى­لىمىنا قاتىستى ءاربىر ىسكە جاۋاپتى بولعانىمىز ءجون.

ءبىز ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جارقىن كەلەشەگىنە ءۇمىت ارتا وتىرىپ، باياندى ءداستۇرىمىز بەن جاڭاشىلدىقتى قاتار جالعاستىراتىنىنا سەنىمدىمىز.

 

سەرىك قيراباەۆ،

ۇعا اكادەميگى

سوڭعى جاڭالىقتار

جارىس پەن تابىس

ەكونوميكا • بۇگىن، 00:00

اقىلدىڭ ازابى

تاريح • كەشە

مەيرامحانالار جانە پاندەميا

كوروناۆيرۋس • كەشە

جۇرت جاعاجاي ىزدەپ ءجۇر

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار