رۋحانيات • 09 مامىر، 2021

قارسى بارلاۋشىلار قاھارماندىعى

85 رەت كورسەتىلدى

تاريحتاعى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قارسى بارلاۋشى-مايدانگەرلەر ماڭىزدى ءرول اتقاردى. مايدانعا ولاردىڭ 400-دەن استامى قاتىستى. 1941-1945 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاندىق چەكيستەر 43 نەمىس تىڭشىسىن ۇستادى، بارلاۋ ورگاندارىنىڭ 620 قىزمەتكەرى جانە 1 103 اگەنتى تۋرالى تولىق اقپارات الىنىپ، ونىڭ 273-ءى قاماۋعا الىندى. تاعى ءبىر جەڭىس – جاۋدىڭ بارلاۋ مەكتەپتەرىنە 57 چەكيست ەندىرىلدى.

سوعىسقا اتتانعان 417 قارسى بارلاۋ­شى­نىڭ 203-ءى عانا امان ورالدى. ال بۇ­گىندە ولاردىڭ ۇشەۋى عانا ورتامىزدا ءجۇر.

ابدىعالي قايمولدين، وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك، 1921 جىلى شىعىس قا­زاقستان وبلىسىندا تۋعان. 1941 جىلى مايدانعا اتتانعان. حاركوۆتى ازات ەتۋ ۇرىستارىنا قاتىستى. ءبىرىنشى ۋكراينا، ءۇشىنشى بەلا­رۋس، بالتىق ماڭى مايداندارى قۇرا­مىن­دا سوعىستى. مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ورگان­دارىندا 15 جىلدان استام ۋاقىت قىزمەت ەتتى.

ابدىعالي قايمولدين ءۇشىن سوعىس ستالينگراد تۇبىندەگى قاندى شايقاستان باستالدى. ول 1942 جىلعى قىركۇيەكتە اۋىر جاراقات الدى. ءۇش اي بويى ماي­داندىق گوسپيتالدا جاتتى. سوعىستا ءتورت رەت جارالانعانىنا قاراماستان، اياعىنا تۇرىسىمەن، قايتادان مايدانعا سۇراندى. وندا جاياۋ اسكەردىڭ الدىنداعى ەڭ قيىن ۋچاسكەلەرگە جىبەرىلەتىن بۇزىپ ءوتۋ ديۆيزياسىندا قىزمەت ەتتى. تانككە قارسى 76-ميلليمەترلىك ارتيللەريانىڭ كوزدەۋشىسى جانە وقتاۋشىسى  بولىپ باستاپ، زەڭبىرەك كومانديرىنە دەيىن قىزمەت ەتتى.

ايتا كەتەيىك، ارداگەردىڭ ناگرادالارىن ساۋساقپەن ساناپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. ولار – قىزىل جۇلدىز وردەنى، وتان سوعىسى وردەنى، «جاۋىنگەرلىك ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالى، بىرقاتار مەرەيتويلىق جانە ەڭبەك مەدالدارى. بارلىعى – 37 ناگرادا.

بەيبىت ۋاقىتتا ابدىعالي قايمول­ديننىڭ قىزمەتى سەمەي يادرولىق سى­ناق پوليگونىنداعى قارسى بارلاۋ بولى­مىندە جالعاستى.

بۇگىن ابدىعالي قايمولدين جاستارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ، ەستەلىكتەرى مەن ومىرلىك تاجىريبەسىن ورتاعا سالىپ وتىرادى. جۇبايى­مەن بىرگە ءتورت بالا تاربيەلەپ ءوسىردى. ول – نەمەرەلەرى مەن شوبەرەلەرى ءۇشىن ەرلىكتىڭ، باتىلدىق پەن ەرجۇرەكتىكتىڭ ۇلگىسى.

پاۆەل ۆاسيلەۆيچ داتسەنكو، وتس­تاۆ­­كاداعى پولكوۆنيك. 1925 جىلى قوس­تاناي وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1943 جىلى مايدانعا شاقىرىلدى. رۋ­مىنيا، ۆەنگريا، اۋستريا جانە چەحو­سلوۆاكيانى ازات ەتۋ شايقاستارىنا قاتىستى. مەم­لەكەت­تىك قاۋىپسىزدىك ورگاندارىندا 29 جىل قىزمەت ەتتى.

پاۆەل ۆاسيلەۆيچ ارتيللەريالىق ۋچيلي­ششەدەگى كۋرستا ۇزاق وقىماي، 1943 جىلى ون سەگىز جاسىندا سوعىسقا اتتاندى. مايداندا العاش­قى كۇندەرى-اق كۋرسك دوعاسىنا ءتۇسىپ، وندا سترا­تەگيا­لىق ما­ڭىز­دى شايقاستارعا قاتىستى.

«شايقاستاردىڭ بىرىندە مەن باسىمنان جارالاندىم. سودان كەيىن تولقىعاننان با، شارشاعاننان با – مەنىڭ تامىرىمنىڭ سوعىسى سەزىل­مەي، ءولدى دەپ ساناپ، ۇيىمە «قارا قاعاز» جىبەرىپتى. ول ءالى كۇنگە دەيىن ارحيۆىمدە شاڭ باسىپ جاتىر. ايتەۋىر، مەنىڭ قولىمداعى ساعاتتى شەشكەندە تامىرىم سوعىپ، ءتىرى قالىپپىن»، دەپ ەسكە الادى پاۆەل ۆاسيلەۆيچ.

گوسپيتالدا جاراقاتتان كەيىن جىر­تىل­عان كيىمىندە تەك اكەسىنەن كەلگەن حاتتار جانە ءبىر تانكيستىڭ حاتى قالعان، سونىڭ ارقاسىندا پاۆەل ۆاسيلەۆيچتى «ولىلەر» الەمىنەن شىعارىپ العان. «قىمباتتى جەرلەسىم، وسى ساعاتتى ساق­تاپ، سەنە ءبىل، ول سەنى قۇتقارادى. جەرلە­سىڭ – سيراحيتدينوۆ فاريد، ترويتسك»، دەپ جازىلعان ەكەن حاتتا.

كوپ ۇزاماي ارداگەر تاعى دا ساپقا تۇردى. الدا ونى بۋداپەشت، ۆەنا، پراگا جانە بۋحارەستتى بوساتۋ، وتانىنا ورالۋ جانە مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ورگاندارىندا 30 جىلعا جۋىق قىزمەت ەتۋ كۇتىپ تۇردى.

پاۆەل ۆاسيلەۆيچ 2-ءشى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن، «ەرلىگى ءۇشىن»، «بۋداپەشتتى العانى ءۇشىن»، «گەر­ما­نيانى جەڭگەنى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان. سوعىس تۋرالى 3 كىتاپتىڭ اۆتورى، ولاردىڭ ءبىرى «مادەني مۇرا» نوميناتسياسىندا مەتسەناتتار كلۋبىنىڭ سىيلىعىمەن ماراپاتتالعان، ال ەكىنشىسى رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتينگە سىيعا تار­تىل­عان.

يۆان الەكساندروۆيچ كۋروچكين، وتستاۆ­كاداعى پولكوۆنيك. ول 1927 جىلى رەسەيدىڭ ورىنبور وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1944 جىلدىڭ قاراشا ايىندا كەڭەس ارمياسى قاتارىنا شاقىرىلدى. مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ورگاندارىندا 25 جىل قىزمەت ەتتى.

الكينو قالاسىنداعى (باشقۇرتستان) العاشقى اسكەري دايىندىقتان كەيىن ۆلادي­ۆوستوكقا جىبەرىلدى. ودان مايدان­عا، رۋسسكي ارالىنا اتتاندىرىلدى.

جاس قىزىل فلوتشى كۋرسىنان وت­كەن­نەن كەيىن ول بايلانىس مەكتەبىنە جىبەرى­لىپ، وندا گيدرواكۋستيك جانە راديست مامان­دىعى بويىنشا وقىتىلدى. فاشيستىك گەرمانياعا قارسى سوعىس اياقتالعانىمەن، ەلدىڭ شىعىسىندا جا­پونيامەن سوعىسقا دايىندىق ءجۇرىپ جات­تى.

«1945 جىلعى 8 تامىزدا جاپون سو­عى­­سى جاريالانىپ، مەن 1-ءشى سۇڭگۋىر قايىق بريگاداسىنا گيدرواكۋستيك بولىپ جىبەرىلدىم. جاۋ كەمەلەرىن ءبىزدىڭ اۋماق­­تىق سۋلارىمىزعا جىبەرمەۋ مىن­دەتى قويىلدى. باقىتىمىزعا وراي، جا­پونيامەن سوعىس تەز جانە از شىعىن­مەن اياق­تالدى»، دەپ ەسكە الادى يۆان الەك­سان­دروۆيچ.

ول فلوتتا 7 جىل قىزمەت ەتىپ، 1951 جىلى ۇيىنە ورالدى. 1957-1982 جىل­­­دارى اقتوبە وبلىسى بويىنشا مقك باسقارماسىندا جۇمىس ىستەدى. وتستاۆ­كادا­عى پولكوۆنيكتىڭ ءتورت ۇلى جانە كوپ­تەگەن نەمەرەلەرى بار.

ءبىزدىڭ اعا بۋىن ارداگەرلەرىمىز وتە قاۋىپ­­تى دە اۋىر ءومىر جولىنان ءوت­تى. بىراق ءبارى دە وفيتسەر ابىرويىن، پا­تريوت­تىق جا­نە ازاماتتىق قادىر-قا­سيەتىن قاستەرلەي ءبىلدى

 

اركەن ابدۋعالي،

ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ رەسمي وكىلى

سوڭعى جاڭالىقتار

بيىل 755 اۋىل اكىمى سايلانادى

قوعام • بۇگىن، 12:15

ۇقساس جاڭالىقتار