كىتاپحانا مەڭگەرۋشىسى ەلەنا اعايسا قاتىسۋشىلاردى تانىستىرا كەلىپ ءتالىم-تاربيەسى زور وسىنداي مازمۇنداعى جيىنداردىڭ وسكەلەڭ ۇرپاققا كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى. مەملەكەتىمىزدىڭ وركەندەۋ جولىنداعى ساياساتى بۇگىندە كوپتەگەن مەملەكەتكە ۇلگى. حالىقارالىق كەڭىستىكتە مويىندالۋى, جۇزدەن استام ەتنوس وكىلىنىڭ تاتۋلىعى مەن بىرلىگى تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازارباەۆ ساياساتىنىڭ ارقاسى. ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋدەگى قازاق حالقىنىڭ ىقپالداستىعى تىنىشتىق پەن بەرەكەنىڭ ناتيجەسى ەكەندىگىن ءوز سوزىنە ارقاۋ ەتكەن د.قوناەۆ اتىنداعى ەۋرازيالىق زاڭ اكادەمياسىنىڭ قحا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىسبەك باتتالحانوۆ بىرلىگى جاراسقان قوعامنىڭ تاريحىنا قاتىستى بىرقاتار دەرەكتى ورتاعا سالدى.
حالىقتار بىرلىگىنە ارنالعان شارانىڭ وتۋىنە قازاقستان جازۋشىلارى كىتاپحاناسى, «قوعامدىق كەلىسىم» رمم دوستىق ءۇيى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا باسقارماسى جانە ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى ۇيىتقى بولىپ وتىر.
كوپەتنوستى قوعامنىڭ ىقپالداستىعى, قازاقستاندا تۇراتىن ەتنوس وكىلدەرىنىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قحا عىلىمي ساراپشىلار توبىنىڭ مۇشەسى مەندىعانىم شايمەردەنوۆا ەل تاريحىن وقىتۋدا ستۋدەنتتەر ءۇشىن عالامتوردان گورى كىتاپحانالاردىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتادى. ءوز سوزىندە قحا ينستيتۋتىنىڭ قوعامدىق-ساياسي ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, قازاقستان ەتنوستارىنىڭ وكىلدەرى اراسىنداعى ەڭبەگى ەلەۋلى تۇلعالار جايىندا تىڭ دەرەكتەر جيناقتالعان «ونەر مەن مادەنيەتتەگى قازاقستان ەتنوستارىنىڭ وكىلدەرى: ەسىمنامالار ەنتسيكلوپەدياسى» باسىلىمىن تانىستىردى. ەنتسيكلوپەديانىڭ ستۋدەنتتەر عانا ەمەس, قالىڭ كوپشىلىك ءۇشىن دە اقپاراتتىق-تانىمدىق ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ وتكەن عالىم ءارى قاراي دا وسى باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ جالعاساتىندىعىنا توقتالدى.
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اسىلى وسمان ادامزات تاريحىنداعى كىتاپتىڭ رولىنە ەرەكشە ءمان بەرە سويلەدى. ءاردايىم مىنبەرلەردەن قازاق ءتىلىنىڭ سويىلىن سوعىپ سويلەيتىن ءتىل جاناشىرى بۇل جولى دا كوپشىلىككە سىن ايتپاي كەتپەدى. ويتكەنى تاۋەلسىزدىكتىڭ وتىز جىلىندا ءالى كۇنگە دەيىن ءتىل ماسەلەسى شەشىلمەگەن قوعامدا ءسوز بەن ءىستىڭ ۇيلەسپەي جاتقاندىعى قىنجىلتادى. ال حالىقتىڭ بىرلىگىندە ءتىلدى مەڭگەرۋ, ۇلتتىق رۋح پەن قۇندىلىقتاردى يگەرۋدىڭ مارتەبەسى جوعارى. مۇنداي كەلەلى ىستە كەز كەلگەن قوعام مۇشەسىنىڭ ۇلتجاندى قۇلشىنىسى اسا قاجەت.
ءوزىن كوپشىلىككە قىزىلوردا وبلىسىندا تۋىپ ءوستىم دەپ تانىستىرعان «ۆايناح» قازاقستان چەشەن-ينگۋش قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى زۋرا احمادوۆا «قانداي ۇلتتىڭ وكىلى بولمايىق, ءبارىمىز ءبىر شاڭىراق استىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءبىر اعايىنبىز», دەدى. جۇزدەن استام ەتنوس وكىلىن ءبولىپ-جارماي, داستارقانىن جايىپ, مەيىرىم شۋاعىن توگىپ, قايىرىمىن بىلدىرگەن قازاق حالقىنا العىستان باسقا ايتارىم جوق دەگەن ز.احمادوۆا قازاق حالقىنا باسىن ءيىپ, قۇرمەت كورسەتتى.
بۇگىندە دوستىق ءۇيى حالىقتار دوستىعىنىڭ ۇيىتقىسىنا اينالعان مادەني ورتالىق. مۇندا ۇلت وكىلدەرى ارنايى مەرەكەلىك جيىنداردى عانا ەمەس, كۇندەلىكتى مادەني شارالاردى وتكىزىپ تۇرۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. دوستىق ءۇيىنىڭ جەتەكشىسى نۇرساۋلە التەكوۆا كارانتين كەزىندە كەزدەسۋلەردىڭ سيرەپ قالعانى بولماسا, الداعى ۋاقىتتا مازمۇندى شارالار جالعاسىن تاباتىن بولادى دەپ اتاپ ءوتتى. وسى جيىندا ءسوز العان اۋەزوۆ اۋدانى مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى كامشات تۇردىباەۆا, دوستىق ءۇيى قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا باس ساراپشى راۋشان يسمايلوۆا حالىقتار بىرلىگى مەن دوستىعىنىڭ ەلىمىز دامۋىنداعى ماڭىزدىلىعىنا, وسى باعىتتاعى كاسىبي شارالاردى ۇيىمداستىرۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالدى.
ال «فيليا» قازاقستان گرەكتەرى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى گەورگي يوردانيدي قاتىسۋشىلاردى ەل بىرلىگى كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, قحا ينستيتۋتى قۇرىلعان العاشقى جىلدارداعى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. گرەكتەردىڭ قازاقستانعا كەلۋ تاريحى جاپپاي رەپرەسسيا كەزەڭىمەن تىعىز بايلانىستى. كۇشتەپ جەر اۋدارىلعان باسقا دا كوپتەگەن حالىق ىشىندە گرەك حالقى قازاق ەلىن پانالاعان قاسىرەتتى ۇلتتاردىڭ ءبىرى. تاعدىردىڭ قيىن-قىستاۋ كەزەڭىندە قازاقستاندى قورعان ەتىپ, پانا جاساعان گرەك حالقىنىڭ بۇگىنگى تاعدىر-تالايى تاۋەلسىز ەلدىڭ تاريحىمەن تىعىز بايلانىستى. وسىلايشا قازاق جەرى گرەكتەردىڭ ەكىنشى وتانىنا اينالدى. قازاقستاندا تۇراتىن وزگە ۇلت وكىلدەرى ءتارىزدى گرەكتەر دە قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ, مادەنيەتىن بويىنا ءسىڭىردى. بۇگىندە گرەكتەردىڭ تاعدىر-تالايى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ نەگىزىنە اينالعان. وسى ورايدا گەورگي يوردانيدي ءتىل مەن تاريحقا قاتىستى جارىققا شىققان بىرنەشە كىتاپتى تانىستىرىپ, قاۋىمداستىق قۇرىلعان جىلداردان بەرگى ارالىقتاعى ماڭىزدى شارالار جايىندا كوپشىلىكتى قۇلاعدار ەتتى.
جيىن سوڭىندا «ۆايناح» قازاقستان چەشەن-ينگۋش قاۋىمداستىعىنىڭ بيشىلەر توبى لەزگينكا ءبيىن بيلەسە, ز.احمادوۆا «سارىجايلاۋ» ءانىن كوپشىلىككە تارتۋ ەتتى. قاتىسۋشىلار مەرەكەلىك كوڭىل كۇيمەن ءبولىسىپ, كىتاپحانا زالدارىمەن تانىستى.
الماتى
